نویسنده
مراد بخاری (متولد 1050-55/1640-1645 - متوفی 1132/1719)
تاریخ انتشار
08/02/2022
موضوع
ادبیات تکیه - تفسیر قرآن
نوع
كتاب
زبان
عربی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
camiul-l-mufredati-l-kur-aniyye-tefsiri
تاریخ
1131/1719
یادداشتها
XVII. بین نیمه دوم قرن تا قرن هجدهم. مفصلترین و پرحجمترین اثر محمد مراد بوهاری است که در ربع اول قرن نوزدهم میزیست و به صوفی معروف است که اولین بار شاخهی مجددیه فرقه نقشبندیه را به آناتولی آورد و در زمان خود بر دولتمردان، علما و شیوخ و همچنین تودههای زیادی از مردم تأثیرگذار بود. نویسنده این اثر را به سه زبان به نامهای elsine-i selâse (عربی، نوشته شده به فارسی و ترکی) نوشته است که با ترکیب و چینش طبقهبندی منحصربهفردی است. این اثر تفسیری نیست که به سبک شناخته شده ای که در برخی منابع آمده است در مورد زندگی مراد بخاری نوشته شده باشد، بلکه اثری است که به سبک علم القرآن انجام شده است. این از نام اثر نیز مشهود است. نویسنده در مقدمه بیان می کند که هنگام نگارش این اثر از اثر راغیب الاصفهانی به نام المفرداته بهره برده و قطعات عربی را کلمه به کلمه گرفته است (شیمشک 2004: 123؛ اونال و یلماز 2014: 1543). در قسمت اول کار که دارای چینش اصیل است، آخرین کلمات تمام آیات هر سوره به ترتیب مصحف آمده و سپس اولین کلمات آیات آورده شده است. سپس با یک سیستم الفبایی بر اساس استفاده از حروف در ابتدای کلمات به ترتیب حروف الفبای عربی با شروع از حرف الف طبقه بندی شد. به عنوان مثال؛ تحت عنوان «کتاب الالیف منهت ترتیب» کلماتی که با الیف شروع می شوند تعیین و آیات درون آنها به ترتیب سوره تنظیم شد و سپس کلمات تعیین شده بر اساس ترتیب فعلی تحت عنوان «کتاب الالیف من العربی» به عربی ترجمه شد. همین کلمات به فارسی با عنوان «Kitâbü'l-Elif mine'l-Fârisî» و در ترکی با عنوان «Kitâbü'l-Elif mine't-Türkî» توضیح داده شده است (Ünal 2013: 30؛ Yıldız 2017: 33). در بخشهایی از اثر، راغب الاصفهانی، اسماعیل ب. حماد الجوهری و علی بن. اگرچه به آرای فرهنگ نویسان عرب مانند حمزه الکسایی نیز اشاره شده است، اما با صفحه آرایی و چینش آن اثری بدیع است. علاوه بر این، این اثری است که می توان آن را اولین در نوع خود با صفحه آرایی منحصر به فردش دانست، زیرا به سه زبان نوشته شده و در آمیزه ای از برنامه درسی و برنامه درسی تنظیم شده است (شیمشک 2006: 186). این اثر که در دو جلد نوشته شده، منتشر نشده است. نگارش اثر در سال 1131/1719 به پایان رسید. 15 نسخه ضبط شده از این اثر مفصل که هر کدام با چاپ و املای متفاوت نوشته شده بودند، شناسایی شد. به طوری که؛ این زبان در برخی اسناد به ترکی و در برخی دیگر به ترکی عثمانی نوشته شده است. اینها عبارتند از: نسخه 465 برگ مشتمل بر 37 سطر، که در شماره 102 در کتابخانه راگیب پاشا ثبت شده است. نسخه 521 برگ ثبت شده در کتابخانه حاجی سلیم شماره 107; نسخه ۲۳۹ برگ به شماره ۳۱۱ در کتابخانه ملامراد ثبت شده است. کتابخانه دولتی بیازیت، بخش ولی الدین افندی، نسخه 570 برگ به شماره 449 و نسخه 554 برگ به شماره 450; نسخه 698 برگ به شماره 298 در بخش ایاصوفیه کتابخانه سلیمانیه، جلد اول با 346 ورق و جلد دوم با 378 برگ به شماره 652 در همان بخش، و نسخه 536 برگ در بخش Hamidiyye Mudiyham Rüeddiendiediendieşed5; یک نسخه 335 برگ که به شماره 440 در بخش حکیم اوغلو کتابخانه سلیمانیه ثبت شده است. نسخه 486 برگ به شماره 25 در بخش مراد بوهاری ثبت شده است. نسخه 470 برگ به شماره 44 در بخش Re'îsü'l-Küttâb ثبت شده است. یک نسخه از 385 صفحه ثبت شده در همان کتابخانه و در همان بخش به شماره 91. کتابخانه نوروسمانیه دارای یک نسخه 624 برگ به شماره 479، یک نسخه 939 برگ با شماره 480 و یک نسخه 30 برگ به شماره 481 ثبت شده است (Ünal 2013:30-31). برای شرح حال مراد بوهاری ر.ک. مراد بوهاری. فرهنگ نام های ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Mehmet Ünal
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum
Niteliği
Telif
Kaynakça
Murad-ı Buhârî (1131/1719).Câmi’u’l-Müfredâti’l-Kur’âniyye.Ragıp Paşa Kütüphanesi. No. 102. 465 vr.
Şimşek, Halil İbrahim (2006). “Murad Buhârî”.İslâm Ansiklopedisi.C. 31. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 185-187.
Şimşek, Halil İbrahim (2006).Osmanlı’da Müceddidîlik XII-XVIII.Yüzyıl. İstanbul: Sûf Yay.
Ünal, Mehmet (2013).Seyyid Murâd-ı Buhârî Külliyyâtı-1.İstanbul: Kutup Yıldızı Yay.
Ünal, Mehmet ve Yılmaz, Aliye (2014). “Muhammed Murâd-ı Buhârî ve ‘Risâle-i Nakşibendiyye’ Adlı Eseri”.Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic,9/3: 1535-1549.
Yıldız, Fakirullah (2017).Sohbetnâme, Muhammed Murad Buhârî.İstanbul: Litera Yay.
Atıf Bilgileri
Ünal, Mehmet. "CÂMİUL’l-MÜFREDÂTİ’L-KUR’ÂNİYYE TEFSİRİ (MURÂD-I BUHÂRÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/camiul-l-mufredati-l-kur-aniyye-tefsiri. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
