نویسنده
عارف/آریفی، فتح الله چلبی (متولد ?/? - متوفی 970/1562)
تاریخ انتشار
31/10/2021
موضوع
ادبیات مکتوب / ادبیات دیوان - تاریخ در بیت
نوع
كتاب
زبان
فارسی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
tevarih-i-al-i-osman-arif-arifi
تاریخ
?/?
یادداشتها
اثری منظوم فارسی به قلم عریفی در پنج جلد. این اثر که با مینیاتور تزیین شده، با نمونه شاهنامه فردوسی (متوفی 1020؟) نوشته شده است. در مورد تعداد دوبیتی این اثر که به سبک مثنوی در متر «فؤولون فؤولون فؤولون فؤل» متکریب بحری نوشته شده، ارقام مختلفی ذکر شده است. بورسالی محمد طاهر تعداد دوبیتی ها را 60000، اشیک چلبی را 10000 یا 20000، بابینگر را 6000 یا 8000 و عهدی را 100000 به ثبت رسانده است. جلد اول این اثر با نام انبیاء نامه توسط حز. تاریخ پیامبران است که با حضرت آدم شروع می شود. ناشناخته II. ولادت اسلام در مجلد شرح داده شده و نام آن معلوم نیست. در مجلد اطلاعاتی درباره دولت های ترک باستان و سلجوقیان با عنوان عثمان نام چهارم آورده شده است. در جلد، سلسله وقایع از تأسیس امپراتوری عثمانی تا دوره بایزید اول (متوفی 1403) توضیح داده شده است و در جلد پنجم با عنوان Süleymân-nâme مشتمل بر 32760 دوبیتی، به سلطنت رسیدن شاهزاده سلیمان به دلیل مرگ سلیم دوم (120 یوز) و درگذشت 15 20 سلطان یاووز. پاشا (متوفی 1561) وقایع منتهی به انتصاب وی به عنوان وزیر بزرگ شرح داده شده است. با توجه به این محتوا، وقایعی که بین سال های 1520 تا 1555 اتفاق افتاده در اثر ذکر شده است. نویسنده جلد پنجم را به این دلیل نوشته است که سلیمان میخواست تاریخ عثمانی را به سبک شاهنامه فردوسی به فارسی بنویسد. شاعر این جلد را قطعه قطعه نوشت و به سلطان تقدیم کرد و تایید او را گرفت. عاریفی برخلاف فردوسی این اثر را به واقع بینانه ترین و به ترتیب زمانی نوشته است. در این اثر که به سبک شاعرانه نوشته شده است، هیچ گسستی بین اتفاقات وجود ندارد. در اثر، اطلاعات مهمی در مورد تشکیلات دولتی، نهادهای دولتی، برخی از دولتمردان، ارتش، نیروی دریایی، سلاح، دفاع و استقرار ارتش در جنگ بیان شد و سلیمان اعظم با صفاتی مانند «حاکم عالم، حاکم عالم، سلطان عالم، حاکم عادل، مدافع اسلام» تجلیل شد. عریفی ابتدا نام اثر را بیان کرد و به حمد الله و پیامبر پرداخت و با ذکر نام تمامی سلاطین عثمانی وارد موضوع اصلی شد. در تواریح العثمان تأثیر فردوسی، فروهی سیستانی (متوفی 1037-38) و منوچیهری دامگانی (متوفی 1040-41) دیده می شود. از آنجایی که عریفی آثار خود را با الگوبرداری از شاهنامه نوشته است، زبانی که به کار برده است، مطابق با ویژگی های زبانی فارسی میانه (فارسی دری) ساده، روان و ساده است. اهتمام به عدم استفاده از کلمات عربی در اثر نیز توسط اشیک چلبی بیان شده است. در جلد پنجم 69 مینیاتور وجود دارد که یک نسخه از آن در کتابخانه موزه کاخ توپکاپی (شماره 1517) موجود است. جلد اول و آخرین باب تواریح العثمان در جلد چهارم مفقود است. این جلد در یک مجموعه خصوصی در ایتالیا است. III. پوست کاملاً از بین رفته بود، II. چند مینیاتور از این حجم تا به امروز باقی مانده است. احمد فاروک چلیک پایان نامه دکترای خود را در مورد جلد V. کار (2009) تهیه کرد. برای زندگینامه شاعر رجوع کنید به “Ârif/Ârifi, Fethullah Çelebi”.فرهنگ نامهای ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Çetin Kaska
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum
Niteliği
Telif
Kaynakça
Çelik, Ahmet Faruk (hzl.) (2009).Fethullah Arifî Çelebî’nin Şâhnâme-i Âl-i Osman’ından Süleymannâme.Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi.
Ebrahimi, Davut (hzl.)(1991).Ârifî Fethullâh Çelebi ve Futûhât-i Cemîle'sinin Tenkidli Metni. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi
Yazıcı, Tahsin (1991). “Ârifî Fethullah Çelebi”.İslâm Ansiklopedisi. C.3. İstanbul: TDV Yay. 371-73.
Atıf Bilgileri
Kaska, Çetin. "TEVÂRÎH-İ ÂL-İ OSMÂN (ÂRİF/ÂRİFÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tevarih-i-al-i-osman-arif-arifi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
