نویسنده
Taşköprî-zâde, Ahmed İsâmeddîn Ebülhayr Efendi (متولد 14 Rebiülevvel 901/2 دسامبر 1495 - متوفی 30 Receb 968/16 آوریل 1561)
تاریخ انتشار
17/11/2021
موضوع
ادبیات مکتوب / ادبیات دیوان - آثاری در طبقه بندی علوم
نوع
دیگر
زبان
عربی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
miftahus-saade-ve-misbahus-siyade-fi-mevzuatil-ulum-taskopri-zade
تاریخ
قبل از 1561
یادداشتها
اثر زیستکتابشناختی و دایرهالمعارفی درباره تاریخ و طبقهبندی علوم به عربی نوشته تاشکوپری زاده عصامالدین احمد افندی (متوفی ۱۵۶۱). کتاب از چهار مقدمه، دو فصل و هفت بخش تشکیل شده است. در مقدمه مباحثی چون ارزش دانش، فضیلت تعلیم و تربیت، وظایف شاگرد و معلم، اخلاق علم و راه های دستیابی به دانش مطرح شده و در مواقع مقتضی مسائل ذهنی مطرح شده است. Taşköprî-zâde که به هر رشته علمی از نظر تعریف، موضوع، اصول، هدف آموزشی و فواید کلی آن می پردازد، با ارائه اطلاعات کلی در مورد تاریخچه یا مقامات آن رشته، ادبیات اصلی آن رشته را معرفی می کند. موضوعات دو بخش اصلی کتاب که «طرفین» نامیده میشوند، دو درک اساسی درباره روشهای کسب اطلاعات را تشکیل میدهند. در اولی، اطلاعات به دست آمده از روش نظری (طریکوعن نظر)، در دومی از طریق روش تطهیر عرفانی (تاریکوت-تصفیه) مورد بحث و بررسی قرار گرفت و تأکید شد که تنها کسانی می توانند به صلاحیت دست یابند که این دو روش را با هم ترکیب کنند. در اثر، علوم به هفت بخش به نام «دوها» تقسیم شده است. علوم هر بخش به همراه زیرشاخه های آن پس از مقدمه ای کلی مورد بررسی قرار می گیرد. این بخشها به ترتیب عبارتند از: علوم مربوط به نوشتار (خط و املای عربی)، علوم زبان (صرف، صرف و نحو، بلاغت و ادبیات)، علوم منطقی (رشتههای منطق و روشهای بحث)، علوم مربوط به دنیای خارج (همه رشتهها از جمله متافیزیک، فیزیک، ریاضیات، مکانیک، پزشکی و مدیریت کاربردی سیاست)، علوم دینی (قرائت، حدیث و روش، تفسیر، کلام، فقه و روش) و علوم باطنی (عبادات، آداب و رسوم، مفاسد اخلاقی که منجر به تباهی و فضایل منتهی به رستگاری می شود). محتوای کتاب در قالب تاریخ علوم، دایره المعارف زیست کتابشناختی و طرحی برای طبقه بندی علوم است. با این گستردگی، این اثر در ادبیات کلاسیک اسلامی «مؤزوعات العلوم» جایگاه ممتازی دارد. بیست و نه نسخه خطی، بیست و یک نسخه کامل و هشت نسخه ناقص، از این اثر، که نسخههای زیادی از آنها تا به امروز باقی مانده است، توسط Cevat IZgi معرفی شد. تاشکوپری زاده در اواخر عمر خود خلاصه ای از مفتاحو ساعده را با عنوان مدینه العلوم نوشت و پسرش کمال الدین محمد افندی این اثر را به ترکی عثمانی با نام مضوعات العلوم ترجمه کرد. مفتاح الساعده اولین بار در حیدرآباد منتشر شد. (1329/1911) انتشار علمی این اثر توسط کمیل کمیل بکری و عبدالوهاب ابون نور (قاهره 1968) انجام شد. این اثر توسط عثمان ریشر به آلمانی ناقص ترجمه شد و تحت عنوان «مفتاح السادة» تاشکوپروزاده (Islamische Ethik und Wissenschaftslehre 10. Jahrhunderts d. H. nach dem druck Haiderabad 1329) (Stuttgart) منتشر شد. برای بیوگرافی نویسنده رجوع کنید به “Taşköprî-zâde, Ahmed İsâmeddin Ebülhayr Efendi”.فرهنگ نامهای ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
İzgi, Cevat (1987).Taşköprîzâde’nin Miftâh as-Sa‘âde’sinin Dil ve Edebiyatla İlgili Bölümünün Tenkitli Metin Neşri.Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
Uğur, Ali (1980).Taşköprîzâde Ahmed ‘İsâmeddin Ebû’l-Hayr Efendi: Hayatı, Şahsiyeti, Eserleri ve İlmî Görüşleri.Atatürk Üniversitesi İslâmî İlimler Fakültesi Yay.
Yavuz, Yusuf Şevki (2011). “Taşköprizâde Ahmed Efendi”.İslâm Ansiklopedisi. C. 40. İstanbul: TDV Yay. 151-152.
Atıf Bilgileri
Ekinci, Ramazan. "MİFTÂHU'S-SA'ÂDE VE MİSBÂHU'S-SİYÂDE FÎ MEVZÛ'ATİ'L-'ULÛM (TAŞKÖPRÎ-ZÂDE)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/miftahus-saade-ve-misbahus-siyade-fi-mevzuatil-ulum-taskopri-zade. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
