MİFTÂHU'S-SA'ÂDE VE MİSBÂHU'S-SİYÂDE FÎ MEVZÛ'ATİ'L-'ULÛM (TAŞKÖPRÎ-ZÂDE)

Name: MİFTÂHU'S-SA'ÂDE VE MİSBÂHU'S-SİYÂDE FÎ MEVZÛ'ATİ'L-'ULÛM (TAŞKÖPRÎ-ZÂDE)
Author: Taşköprî-zâde, Ahmed İsâmeddîn Ebülhayr Efendi (d. 14 Rebiülevvel 901/2 Aralık 1495 - ö. 30 Receb 968/16 Nisan 1561)

İsim	MİFTÂHU'S-SA'ÂDE VE MİSBÂHU'S-SİYÂDE FÎ MEVZÛ'ATİ'L-'ULÛM (TAŞKÖPRÎ-ZÂDE)
Yazar	Taşköprî-zâde, Ahmed İsâmeddîn Ebülhayr Efendi (d. 14 Rebiülevvel 901/2 Aralık 1495 - ö. 30 Receb 968/16 Nisan 1561)
Basım Tarihi:	17/11/2021
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - ilimlerin tasnifi hakkındaki eserler
Tür	Diğer
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	miftahus-saade-ve-misbahus-siyade-fi-mevzuatil-ulum-taskopri-zade
Tarih	1561'den önce
Notlar	Taşköprî-zâde İsâmeddin Ahmed Efendi’nin (ö. 1561) Arapça kaleme aldığı ilimler tarihi ve tasnifiyle ilgili biyo-bibliyografik ve ansiklopedik eseri. Kitap dört mukaddime, iki bölüm ve yedi kısımdan meydana gelmiştir. Mukaddimelerde ilmin değeri, tahsilin fazileti, talebe ile hocanın görevleri, ilim ahlâkı ve bilgiye ulaşma yolları gibi konular ele alınmakta ve yeri geldikçe zihniyet meseleleri tartışılmaktadır. Her ilmî disiplini yerine göre tanım, konu, ilkeler, pedagojik amaç ve genel yararları bakımından ele alan Taşköprî-zâde o disiplinin tarihi veya otoriteleriyle ilgili genel bilgiler vererek o sahanın başlıca literatürünü tanıtmaktadır.Kitabın “taraf” adı verilen iki ana bölümünün konularını bilgi edinme yöntemleriyle ilgili iki temel anlayış teşkil etmektedir. Birincisinde teorik yöntemle (tarîku’n-nazar), ikincisinde ise mistik arınma yöntemiyle (tarîku’t-tasfiye) ulaşılan bilgiler ele alınmış, yetkinliğe de ancak bu iki yöntemi birleştirenlerin erişebileceği vurgulanmıştır. Eserde ilimler “devha” adı verilen yedi kısma ayrılmıştır. Her kısımdaki ilimler bir genel girişten sonra alt disiplinleriyle birlikte incelenmiştir. Bu kısımlar sırasıyla yazıya ilişkin ilimler (hat sanatı ve Arap imlâsı), lisan ilimleri (sarf, nahiv, belâgat ve edebiyat), mantık ilimleri (mantık disiplinleri ve tartışma yöntemleri), dış dünyayı konu alan ilimler (metafizik, fizik, matematik, mekanik, tıp, coğrafya ve astronomi dâhil bütün disiplinler), amelî hikmet (ahlâk, ev idaresi, siyaset), şer‘î ilimler (kıraat, hadis ve usulü, tefsir, kelâm, fıkıh ve usulü) ve bâtın ilimleri (ibadetler, âdetler, helâke götüren ahlâkî kötülükler ve necâta ulaştıran erdemler) şeklindedir.Kitabın muhtevası kapsamı itibariyle bir ilimler tarihi, biyo-bibliyografik bir ansiklopedi ve ilimler tasnifine dair bir şema hüviyetindedir. Bu kapsamıyla eser klasik İslâm “mevzû'atü’l-ulûm” literatürü içinde seçkin bir yere sahiptir.Günümüze erişmiş birçok nüshası bulunan eserin yirmi biri tam, sekizi eksik yirmi dokuz yazma nüshasının tanıtımı Cevat İzgi tarafından yapılmıştır. Taşköprî-zâde ömrünün sonlarına doğruMiftâhu’s-Saʿâde’ninMedînetü’l-ʿUlûmadıyla bir özetini yazmış, oğlu Kemâleddin Mehmed Efendi de eseriMevzû‘atü’l-Ulûmismiyle Osmanlı Türkçesine tercüme etmiştir.Miftâhu’s-Saʿâdeilk defa Haydarâbâd’da basılmıştır (1329/1911) Eserin ilmî neşrini Kâmil Kâmil Bekrî ve Abdülvehhâb Ebü’n-Nûr yapmıştır (Kahire 1968). Eser, Osman Reşer tarafından AlmancayaTaşköprüzâde’s Miftâh es-Saʿâde (Islamische Ethik und Wissenschaftslehre 10. Jahrhunderts d. H. nach dem druck Haiderabad 1329)adıyla eksik olarak çevrilmiştir (Stuttgart 1934).Yazarın biyografisi için bkz. “Taşköprî-zâde, Ahmed İsâmeddin Ebülhayr Efendi ”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	İzgi, Cevat (1987).Taşköprîzâde’nin Miftâh as-Sa‘âde’sinin Dil ve Edebiyatla İlgili Bölümünün Tenkitli Metin Neşri.Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. Uğur, Ali (1980).Taşköprîzâde Ahmed ‘İsâmeddin Ebû’l-Hayr Efendi: Hayatı, Şahsiyeti, Eserleri ve İlmî Görüşleri.Atatürk Üniversitesi İslâmî İlimler Fakültesi Yay. Yavuz, Yusuf Şevki (2011). “Taşköprizâde Ahmed Efendi”.İslâm Ansiklopedisi. C. 40. İstanbul: TDV Yay. 151-152.
Atıf Bilgileri	Ekinci, Ramazan. "MİFTÂHU'S-SA'ÂDE VE MİSBÂHU'S-SİYÂDE FÎ MEVZÛ'ATİ'L-'ULÛM (TAŞKÖPRÎ-ZÂDE)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/miftahus-saade-ve-misbahus-siyade-fi-mevzuatil-ulum-taskopri-zade. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

MİFTÂHU'S-SA'ÂDE VE MİSBÂHU'S-SİYÂDE FÎ MEVZÛ'ATİ'L-'ULÛM (TAŞKÖPRÎ-ZÂDE)

Yazar Taşköprî-zâde, Ahmed İsâmeddîn Ebülhayr Efendi (d. 14 Rebiülevvel 901/2 Aralık 1495 - ö. 30 Receb 968/16 Nisan 1561)

Basım Tarihi 17/11/2021

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - ilimlerin tasnifi hakkındaki eserler

Tür Diğer

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası miftahus-saade-ve-misbahus-siyade-fi-mevzuatil-ulum-taskopri-zade

Tarih 1561'den önce

Notlar Taşköprî-zâde İsâmeddin Ahmed Efendi’nin (ö. 1561) Arapça kaleme aldığı ilimler tarihi ve tasnifiyle ilgili biyo-bibliyografik ve ansiklopedik eseri. Kitap dört mukaddime, iki bölüm ve yedi kısımdan meydana gelmiştir. Mukaddimelerde ilmin değeri, tahsilin fazileti, talebe ile hocanın görevleri, ilim ahlâkı ve bilgiye ulaşma yolları gibi konular ele alınmakta ve yeri geldikçe zihniyet meseleleri tartışılmaktadır. Her ilmî disiplini yerine göre tanım, konu, ilkeler, pedagojik amaç ve genel yararları bakımından ele alan Taşköprî-zâde o disiplinin tarihi veya otoriteleriyle ilgili genel bilgiler vererek o sahanın başlıca literatürünü tanıtmaktadır.Kitabın “taraf” adı verilen iki ana bölümünün konularını bilgi edinme yöntemleriyle ilgili iki temel anlayış teşkil etmektedir. Birincisinde teorik yöntemle (tarîku’n-nazar), ikincisinde ise mistik arınma yöntemiyle (tarîku’t-tasfiye) ulaşılan bilgiler ele alınmış, yetkinliğe de ancak bu iki yöntemi birleştirenlerin erişebileceği vurgulanmıştır. Eserde ilimler “devha” adı verilen yedi kısma ayrılmıştır. Her kısımdaki ilimler bir genel girişten sonra alt disiplinleriyle birlikte incelenmiştir. Bu kısımlar sırasıyla yazıya ilişkin ilimler (hat sanatı ve Arap imlâsı), lisan ilimleri (sarf, nahiv, belâgat ve edebiyat), mantık ilimleri (mantık disiplinleri ve tartışma yöntemleri), dış dünyayı konu alan ilimler (metafizik, fizik, matematik, mekanik, tıp, coğrafya ve astronomi dâhil bütün disiplinler), amelî hikmet (ahlâk, ev idaresi, siyaset), şer‘î ilimler (kıraat, hadis ve usulü, tefsir, kelâm, fıkıh ve usulü) ve bâtın ilimleri (ibadetler, âdetler, helâke götüren ahlâkî kötülükler ve necâta ulaştıran erdemler) şeklindedir.Kitabın muhtevası kapsamı itibariyle bir ilimler tarihi, biyo-bibliyografik bir ansiklopedi ve ilimler tasnifine dair bir şema hüviyetindedir. Bu kapsamıyla eser klasik İslâm “mevzû'atü’l-ulûm” literatürü içinde seçkin bir yere sahiptir.Günümüze erişmiş birçok nüshası bulunan eserin yirmi biri tam, sekizi eksik yirmi dokuz yazma nüshasının tanıtımı Cevat İzgi tarafından yapılmıştır. Taşköprî-zâde ömrünün sonlarına doğruMiftâhu’s-Saʿâde’ninMedînetü’l-ʿUlûmadıyla bir özetini yazmış, oğlu Kemâleddin Mehmed Efendi de eseriMevzû‘atü’l-Ulûmismiyle Osmanlı Türkçesine tercüme etmiştir.Miftâhu’s-Saʿâdeilk defa Haydarâbâd’da basılmıştır (1329/1911) Eserin ilmî neşrini Kâmil Kâmil Bekrî ve Abdülvehhâb Ebü’n-Nûr yapmıştır (Kahire 1968). Eser, Osman Reşer tarafından AlmancayaTaşköprüzâde’s Miftâh es-Saʿâde (Islamische Ethik und Wissenschaftslehre 10. Jahrhunderts d. H. nach dem druck Haiderabad 1329)adıyla eksik olarak çevrilmiştir (Stuttgart 1934).Yazarın biyografisi için bkz. “Taşköprî-zâde, Ahmed İsâmeddin Ebülhayr Efendi ”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Ramazan Ekinci

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça İzgi, Cevat (1987).Taşköprîzâde’nin Miftâh as-Sa‘âde’sinin Dil ve Edebiyatla İlgili Bölümünün Tenkitli Metin Neşri.Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. Uğur, Ali (1980).Taşköprîzâde Ahmed ‘İsâmeddin Ebû’l-Hayr Efendi: Hayatı, Şahsiyeti, Eserleri ve İlmî Görüşleri.Atatürk Üniversitesi İslâmî İlimler Fakültesi Yay. Yavuz, Yusuf Şevki (2011). “Taşköprizâde Ahmed Efendi”.İslâm Ansiklopedisi. C. 40. İstanbul: TDV Yay. 151-152.

Atıf Bilgileri Ekinci, Ramazan. "MİFTÂHU'S-SA'ÂDE VE MİSBÂHU'S-SİYÂDE FÎ MEVZÛ'ATİ'L-'ULÛM (TAŞKÖPRÎ-ZÂDE)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/miftahus-saade-ve-misbahus-siyade-fi-mevzuatil-ulum-taskopri-zade. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].