LEMA'ÂT (MAĞRİBÎ, IRAKÎ)

Name: LEMA'ÂT (MAĞRİBÎ, IRAKÎ)
Author: Mağribî (Irakî), İbrahim bin Şehriyar (d. ?/1209/1213? - ö. ?/1289/90?)

İsim	LEMA'ÂT (MAĞRİBÎ, IRAKÎ)
Yazar	Mağribî (Irakî), İbrahim bin Şehriyar (d. ?/1209/1213? - ö. ?/1289/90?)
Basım Tarihi:	02/03/2022
Konu	Tekke Edebiyatı - tasavvufî eser
Tür	Diğer
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	lema-at-magribi-iraki-tees-1365
Tarih	?
Notlar	Irâkî’nin aşk, âşık ve mâşuk gibi kavramları ele aldığı Farsça tasavvufî eseri. Manzum-mensur yazılan bu eser bir mukaddime ve lem‘a olarak adlandırılan 28 bölümden oluşmaktadır.Müellif Konya’da bulunduğu sırada Sadreddîn-i Konevî’nin meclislerine iştirak etmiş ve onunFusûsu’l-HikemveFütûhâtü’l-Mekkiyyederslerinden aldığı ilham ile bu eserini kaleme almıştır. Irâkî eseri yazarken Ahmed-i Gazzâlî’nin kaleme aldığıSevânihu’l-Uşşâkadlı eserinin üslubunu takip etmiştir. Nitekim Irâkî’nin divanına önsöz yazan müellif mukaddimede bunu ifade etmiştir. Irâkî eseri tamamladıktan sonra Sadreddîn-i Konevî’ye takdim etmiş ve Konevî “Ey Irâkî, Allah erlerinin sözlerinin sırlarını aşikâr etmişsin. GerçekteLemaʿât,Fusûs’un özüdür.” demek suretiyle onu takdir etmiştir. Abdurrahman-i Câmî kaleme aldığıEşi’atü’l-Lemaʿâtadlı eseriyleLemaʿât’ın en güzel ve açıklayıcı şerhini yazmıştır.Lemaʿât’a Anadolu ve İran’da birçok şerh yazılmış, bu eserin çok okunduğunu ve etki alanının geniş olduğunu göstermektedir.Lemaʿât’ın üslubu Sa’dî-i Şîrâzî’nin kaleme aldığıGülistângibi sade, fasih ve secilidir. Bazı yazma nüshalardaLemaʿât-i Envâr,el- Lemaʿâtü’l-Kudsiyye fi’l-‘IşkveLemaʿâtü’l-‘Uşşâkadlarıyla da zikredilen eser büyük ihtimalle Sadreddîn-i Konevî vefat etmeden yani 673 yılından önce telif edilmiştir. Devletşâh-i Semerkandî, Irâkî’nin bu eseri Kirmân’da Evhadüddîn-i Kirmânî’nin hânkâhında telif ettiğini ifade etmiştir. Müellif eserinde ayet, hadis, hikâye, ariflerin sözleri ile Arapça şiirlerden istifade etmiş, aşk mertebelerini zikretmiş, her bölümde âşık ve mâşuk arasındaki irtibatı izah etmiştir. Irâkî eserinin başından sonuna kadar İbnü’l-Arabî’nin vahdet-i vücûd düşüncesini ispat etmeye çalışmıştır.Lemaʿâthicri yedinci yüzyıldan sonra İbnü’l-Arabî’ninFusûsu’l-HikemveFütûhâtü’l-Mekkiyyeadlı eserlerle birlikte tasavvufî ders kitapları arasına girmiştir. Eserde âşıktan murâd mahluk ve maşûktan murâd haktır. Eserin 731 tarihli bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi’ndedir (Şehid Ali Paşa nr. 2703, vr.17-35).Şairin biyografisi için bk. “Mağribî (Irakî), İbrahim Bin Şehriyar”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Çetin Kaska
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum-Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Alkan, Ercan (hzl.) (2011).Lemaʿât Aşka ve Âşıklara Dair/ Tercüme ve Şerh Ahmed Avni Konuk. İstanbul: İlk Harf Yay. Bilgin, Orhan (1995) “Fahreddîn-i Irâkî”TDV İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 84-86. Muhammed-ı Hâcevî (1391). “Lemaʿât”Dânişnâme-i Cihân-i İslâm. Tahran: Bunyâd-i Dâiretü’l-Maârif-i İslâm.https://lib.eshia.ir/23019/1/7201 Nesrin Muhteşem (Nşr.) (1372).Mecmûâ-i Âsâr-i Fahreddîn-i Irâkî. Tahran: İntişârât-i Zevvâr. Yetkin, Saffetin (çev.) (1963).Parıltılar/ Fahreddîn-i Irâkî. Ankara: MEB Yay. Zebîhullâh Safâ(1373).Târîh-i Edebiyyât der Îrân. Tahran: İntişârât-i Firdevs. Zehrâ Hânlerî (1348).Ferheng-i Edebiyyât-ı Fârsî. Tahran.
Atıf Bilgileri	Kaska, Çetin. "LEMA'ÂT (MAĞRİBÎ, IRAKÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/lema-at-magribi-iraki-tees-1365. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

LEMA'ÂT (MAĞRİBÎ, IRAKÎ)

Yazar Mağribî (Irakî), İbrahim bin Şehriyar (d. ?/1209/1213? - ö. ?/1289/90?)

Basım Tarihi 02/03/2022

Konu Tekke Edebiyatı - tasavvufî eser

Tür Diğer

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası lema-at-magribi-iraki-tees-1365

Tarih ?

Notlar Irâkî’nin aşk, âşık ve mâşuk gibi kavramları ele aldığı Farsça tasavvufî eseri. Manzum-mensur yazılan bu eser bir mukaddime ve lem‘a olarak adlandırılan 28 bölümden oluşmaktadır.Müellif Konya’da bulunduğu sırada Sadreddîn-i Konevî’nin meclislerine iştirak etmiş ve onunFusûsu’l-HikemveFütûhâtü’l-Mekkiyyederslerinden aldığı ilham ile bu eserini kaleme almıştır. Irâkî eseri yazarken Ahmed-i Gazzâlî’nin kaleme aldığıSevânihu’l-Uşşâkadlı eserinin üslubunu takip etmiştir. Nitekim Irâkî’nin divanına önsöz yazan müellif mukaddimede bunu ifade etmiştir. Irâkî eseri tamamladıktan sonra Sadreddîn-i Konevî’ye takdim etmiş ve Konevî “Ey Irâkî, Allah erlerinin sözlerinin sırlarını aşikâr etmişsin. GerçekteLemaʿât,Fusûs’un özüdür.” demek suretiyle onu takdir etmiştir. Abdurrahman-i Câmî kaleme aldığıEşi’atü’l-Lemaʿâtadlı eseriyleLemaʿât’ın en güzel ve açıklayıcı şerhini yazmıştır.Lemaʿât’a Anadolu ve İran’da birçok şerh yazılmış, bu eserin çok okunduğunu ve etki alanının geniş olduğunu göstermektedir.Lemaʿât’ın üslubu Sa’dî-i Şîrâzî’nin kaleme aldığıGülistângibi sade, fasih ve secilidir. Bazı yazma nüshalardaLemaʿât-i Envâr,el- Lemaʿâtü’l-Kudsiyye fi’l-‘IşkveLemaʿâtü’l-‘Uşşâkadlarıyla da zikredilen eser büyük ihtimalle Sadreddîn-i Konevî vefat etmeden yani 673 yılından önce telif edilmiştir. Devletşâh-i Semerkandî, Irâkî’nin bu eseri Kirmân’da Evhadüddîn-i Kirmânî’nin hânkâhında telif ettiğini ifade etmiştir. Müellif eserinde ayet, hadis, hikâye, ariflerin sözleri ile Arapça şiirlerden istifade etmiş, aşk mertebelerini zikretmiş, her bölümde âşık ve mâşuk arasındaki irtibatı izah etmiştir. Irâkî eserinin başından sonuna kadar İbnü’l-Arabî’nin vahdet-i vücûd düşüncesini ispat etmeye çalışmıştır.Lemaʿâthicri yedinci yüzyıldan sonra İbnü’l-Arabî’ninFusûsu’l-HikemveFütûhâtü’l-Mekkiyyeadlı eserlerle birlikte tasavvufî ders kitapları arasına girmiştir. Eserde âşıktan murâd mahluk ve maşûktan murâd haktır. Eserin 731 tarihli bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi’ndedir (Şehid Ali Paşa nr. 2703, vr.17-35).Şairin biyografisi için bk. “Mağribî (Irakî), İbrahim Bin Şehriyar”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Çetin Kaska

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum-Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Alkan, Ercan (hzl.) (2011).Lemaʿât Aşka ve Âşıklara Dair/ Tercüme ve Şerh Ahmed Avni Konuk. İstanbul: İlk Harf Yay. Bilgin, Orhan (1995) “Fahreddîn-i Irâkî”TDV İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 84-86. Muhammed-ı Hâcevî (1391). “Lemaʿât”Dânişnâme-i Cihân-i İslâm. Tahran: Bunyâd-i Dâiretü’l-Maârif-i İslâm.https://lib.eshia.ir/23019/1/7201 Nesrin Muhteşem (Nşr.) (1372).Mecmûâ-i Âsâr-i Fahreddîn-i Irâkî. Tahran: İntişârât-i Zevvâr. Yetkin, Saffetin (çev.) (1963).Parıltılar/ Fahreddîn-i Irâkî. Ankara: MEB Yay. Zebîhullâh Safâ(1373).Târîh-i Edebiyyât der Îrân. Tahran: İntişârât-i Firdevs. Zehrâ Hânlerî (1348).Ferheng-i Edebiyyât-ı Fârsî. Tahran.

Atıf Bilgileri Kaska, Çetin. "LEMA'ÂT (MAĞRİBÎ, IRAKÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/lema-at-magribi-iraki-tees-1365. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].