MECELLETÜ'N-NİSÂB

Name: MECELLETÜ'N-NİSÂB
Author: Müstakim-zâde Süleyman Sâdeddin(d. Recep 1131/Mayıs-Haziran 1719 - ö. 10 Şevval 1202/14 Temmuz 1788)

İsim	MECELLETÜ'N-NİSÂB
Yazar	Müstakim-zâde Süleyman Sâdeddin(d. Recep 1131/Mayıs-Haziran 1719 - ö. 10 Şevval 1202/14 Temmuz 1788)
Basım Tarihi:	24/03/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - ensab türünde eser
Tür	Diğer
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	mecelletu-n-nisab-tees-1360
Tarih	1175/1762
Notlar	Müstakim-zâde Süleyman Sâdeddin’in (d. 1131/1719 - ö. 1202/1788) ensab türündeki eseri. Tam adıMecelletü'n-Nisâb fi'n-Nisebi ve'l-Künâ ve'l-Elkâb'dır. Arapça kaleme alınan eserin yazımı 6 Ramazan 1175 (31 Mart 1762) tarihinde tamamlanmıştır. Türk-İslam âleminin tanınmış şahsiyetlerinin nisbe, nesep, künye, lakap ve mahlaslarını bildirmek maksadıyla yazılmıştır. Söz konusu zevatın künyeleriyle birlikte kısa hal tercümelerini de içermektedir. Müellifinin bildirdiğine göre İmam Sem‘ânî (ö. 562/1166) ensâb türünde bir eser yazmış, Ali b. el-Esîr (ö. 630/1233) bunu bazı düzeltmelerle kısaltıpel-Lübâbismiyle neşretmiş, Suyûtî (ö. 911/1505)Lübâb’a eklemeler yaparakLübbü’l-Lübâb’ı kaleme almış, Kâtib Çelebi (ö. 1067/1657) de bu konudaes-Süllemü’l-Vusûl ila Tabakâti’l-Fuhûladlı eserini yazıp bitirememiştir. Yazar da bunun üzerine Suyûtî’nin tertibiyleMecelletü’n-Nisâb’ı tanzim etmiştir.Mecelletü'n-Nisâb,“Fasl” adı verilen üç ana bölümden meydana gelmiştir. Esere lakap, künye ayrımı yapılmadan, karışık bir surette başlanmış, 5. varaktan itibaren kitabın esasını oluşturan; 1- İbn Fülân 2- Künyeler 3- Nisbeler bölümleri tesis edilmiştir. “İbn Fülân” faslı, “İbn” ile başlayan bir isimle tanınmış; “Künyeler” kısmı “Ebû” ile başlayan bir adla meşhur olmuş; “Nisbeler” bölümü ise bir nisbe, lakap veya mahlasla şöhret elde etmiş kişileri ihtiva etmektedir.Mecelletü’n-Nisâb’ın en hacimli bölümü olan “Nisbeler”, isimlerin ilk harfine göre bâblara ayrılmıştır. Her fasl ve bâb kendi içinde alfabetik olarak sıralanmıştır. Eser toplam 12572 maddeden oluşmuştur.Mecelletü’n-Nisâb’ın sonunda çeşitli şecereler ve silsileleri gösterir çizimler vardır. Müellif bu çizimlerle eserinde yaşam bilgilerini verdiği şahısların soy ağaçlarını çıkartmaya gayret etmiştir. Nitekim bu şecerelerin bir kısmı ilgili maddenin olduğu sayfanın kenarına da işlenmiştir. Eserin ensâb türünde oluşuna vurgu yapan soy ağaçlarında pek çok şahsın ölüm tarihleri de kayıtlıdır.Mecelletü’n-Nisâb’da yer alan hal tercümelerinin hacimleri değişkenlik göstermektedir. Bazı biyografiler birkaç kelimeden ibaretken bazılarında bir sayfalık anlatım vardır.Mecelletü’n-Nisâb350’den fazla kaynaktan yararlanılarak meydana getirilmiştir. Bu kaynakların ağırlığını ensâb, tarih, tabakat, kitabiyat, tezkire ve siyer türündeki eserler oluşturmaktadır. Metnin genelinde secisiz, edebi sanatsız, kısa cümlelerden örülü, sade ve basit bir dil ve üslup kullanılmıştır. Müellif özel isimlerin doğru okunması için özel çaba sarf etmiş, bu nedenle kimi kelimelerin okunuşunu tarif etmiş, kimi sözcükte ise hareke kullanmıştır. Edebî, dinî-tasavvufi eserlerle birlikte biyografi alanında yazdığı kitaplarla tanınan müellifinin hal tercümelerinde şahıs, eser ve yer isimleri, doğum ve ölüm tarihleri gibi bilgileri ciddi bir tahkik neticesinde sunması; tarihî, dinî, edebî, tasavvufî ve coğrafî nitelikte malumatın yanı sıra kendi yaşamı ve eserleri hakkında önemli yekunda bilgiler de vermesiMecelletü’n-Nisâb’ı değerli kılmaktadır.İbnülemin Mahmut Kemal’in (ö. 1957)Tuhfe-i HattâtînneşrindeMecelletü’n-Nisâb’ın gördüğünü belirtip bir sayfasını yayımladığı müellif hattı nüshası kayıp durumdadır. Tespit edilen tek nüsha Süleymaniye Kütüphanesi Halet Efendi Bölümü numara 628’de kayıtlıdır. 472 varak hacmindeki bu yazma; gramer, imla, tasnif ve tedvin kusurları barındırması, sondaki şecereler ile muhtevanın tam uyum göstermemesi gibi nedenlerle müsvedde nüshadan istinsah edildiği izlenimi uyandırmaktadır. Müellifin vefatından sekiz sene sonra istinsah edilen nüshanın tıpkıbasımı Kültür Bakanlığı tarafından yapılmıştır (2000). Ahmet Yılmaz, Müstakim-zâde Süleyman Sâdeddin’in yaşamı ile birlikteMecelletü’n-Nisâb’ı tanıtan bir doktora tezi hazırlamıştır (1991). Yılmaz, eserin fihristini de neşretmiştir (2000). İman Muhammed İssa ise doktora tezindeMecelletü’n-Nisâb’ta geçen kişi, eser ve yer isimlerinin dizinini çıkartmıştır (1995).Mecelletü’n-Nisâb’ın tahkikli metni Yazma Eser Kurumu Başkanlığı bünyesinde Ensar Karagöz ve Ülkücan Karagöz tarafından yayına hazırlanmaktadır.Yazarın biyografisi için bk. “Müstakim-zâde Süleyman Sadeddin Efendi”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Suat Donuk
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	İman Muhammed İssa (1995).Müstakim-zade Süleyman Sa'dü'd-din Efendi Mecelletü'n-Nisab: Kişi, Eser, Yer Adlarının Açıklamalı Dizini. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi. Müstakim-zâde Süleyman Sâdeddin (2000).Mecelletü’n-nisâb, Ankara: Kültür Bakanlığı Yay. Yılmaz, Ahmet (1991).Müstakim-zade Süleyman Sadeddin hayatı eserleri ve Mecelletü'n-Nisab'ı. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi. Yılmaz, Ahmet (2000).Mecelletü'n-Nisab Fihristi. Konya: Selçuk Üniversitesi Vakfı Yay.
Atıf Bilgileri	donuk, suat. "MECELLETÜ'N-NİSÂB".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/mecelletu-n-nisab-tees-1360. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

MECELLETÜ'N-NİSÂB

Yazar Müstakim-zâde Süleyman Sâdeddin(d. Recep 1131/Mayıs-Haziran 1719 - ö. 10 Şevval 1202/14 Temmuz 1788)

Basım Tarihi 24/03/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - ensab türünde eser

Tür Diğer

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası mecelletu-n-nisab-tees-1360

Tarih 1175/1762

Notlar Müstakim-zâde Süleyman Sâdeddin’in (d. 1131/1719 - ö. 1202/1788) ensab türündeki eseri. Tam adıMecelletü'n-Nisâb fi'n-Nisebi ve'l-Künâ ve'l-Elkâb'dır. Arapça kaleme alınan eserin yazımı 6 Ramazan 1175 (31 Mart 1762) tarihinde tamamlanmıştır. Türk-İslam âleminin tanınmış şahsiyetlerinin nisbe, nesep, künye, lakap ve mahlaslarını bildirmek maksadıyla yazılmıştır. Söz konusu zevatın künyeleriyle birlikte kısa hal tercümelerini de içermektedir. Müellifinin bildirdiğine göre İmam Sem‘ânî (ö. 562/1166) ensâb türünde bir eser yazmış, Ali b. el-Esîr (ö. 630/1233) bunu bazı düzeltmelerle kısaltıpel-Lübâbismiyle neşretmiş, Suyûtî (ö. 911/1505)Lübâb’a eklemeler yaparakLübbü’l-Lübâb’ı kaleme almış, Kâtib Çelebi (ö. 1067/1657) de bu konudaes-Süllemü’l-Vusûl ila Tabakâti’l-Fuhûladlı eserini yazıp bitirememiştir. Yazar da bunun üzerine Suyûtî’nin tertibiyleMecelletü’n-Nisâb’ı tanzim etmiştir.Mecelletü'n-Nisâb,“Fasl” adı verilen üç ana bölümden meydana gelmiştir. Esere lakap, künye ayrımı yapılmadan, karışık bir surette başlanmış, 5. varaktan itibaren kitabın esasını oluşturan; 1- İbn Fülân 2- Künyeler 3- Nisbeler bölümleri tesis edilmiştir. “İbn Fülân” faslı, “İbn” ile başlayan bir isimle tanınmış; “Künyeler” kısmı “Ebû” ile başlayan bir adla meşhur olmuş; “Nisbeler” bölümü ise bir nisbe, lakap veya mahlasla şöhret elde etmiş kişileri ihtiva etmektedir.Mecelletü’n-Nisâb’ın en hacimli bölümü olan “Nisbeler”, isimlerin ilk harfine göre bâblara ayrılmıştır. Her fasl ve bâb kendi içinde alfabetik olarak sıralanmıştır. Eser toplam 12572 maddeden oluşmuştur.Mecelletü’n-Nisâb’ın sonunda çeşitli şecereler ve silsileleri gösterir çizimler vardır. Müellif bu çizimlerle eserinde yaşam bilgilerini verdiği şahısların soy ağaçlarını çıkartmaya gayret etmiştir. Nitekim bu şecerelerin bir kısmı ilgili maddenin olduğu sayfanın kenarına da işlenmiştir. Eserin ensâb türünde oluşuna vurgu yapan soy ağaçlarında pek çok şahsın ölüm tarihleri de kayıtlıdır.Mecelletü’n-Nisâb’da yer alan hal tercümelerinin hacimleri değişkenlik göstermektedir. Bazı biyografiler birkaç kelimeden ibaretken bazılarında bir sayfalık anlatım vardır.Mecelletü’n-Nisâb350’den fazla kaynaktan yararlanılarak meydana getirilmiştir. Bu kaynakların ağırlığını ensâb, tarih, tabakat, kitabiyat, tezkire ve siyer türündeki eserler oluşturmaktadır. Metnin genelinde secisiz, edebi sanatsız, kısa cümlelerden örülü, sade ve basit bir dil ve üslup kullanılmıştır. Müellif özel isimlerin doğru okunması için özel çaba sarf etmiş, bu nedenle kimi kelimelerin okunuşunu tarif etmiş, kimi sözcükte ise hareke kullanmıştır. Edebî, dinî-tasavvufi eserlerle birlikte biyografi alanında yazdığı kitaplarla tanınan müellifinin hal tercümelerinde şahıs, eser ve yer isimleri, doğum ve ölüm tarihleri gibi bilgileri ciddi bir tahkik neticesinde sunması; tarihî, dinî, edebî, tasavvufî ve coğrafî nitelikte malumatın yanı sıra kendi yaşamı ve eserleri hakkında önemli yekunda bilgiler de vermesiMecelletü’n-Nisâb’ı değerli kılmaktadır.İbnülemin Mahmut Kemal’in (ö. 1957)Tuhfe-i HattâtînneşrindeMecelletü’n-Nisâb’ın gördüğünü belirtip bir sayfasını yayımladığı müellif hattı nüshası kayıp durumdadır. Tespit edilen tek nüsha Süleymaniye Kütüphanesi Halet Efendi Bölümü numara 628’de kayıtlıdır. 472 varak hacmindeki bu yazma; gramer, imla, tasnif ve tedvin kusurları barındırması, sondaki şecereler ile muhtevanın tam uyum göstermemesi gibi nedenlerle müsvedde nüshadan istinsah edildiği izlenimi uyandırmaktadır. Müellifin vefatından sekiz sene sonra istinsah edilen nüshanın tıpkıbasımı Kültür Bakanlığı tarafından yapılmıştır (2000). Ahmet Yılmaz, Müstakim-zâde Süleyman Sâdeddin’in yaşamı ile birlikteMecelletü’n-Nisâb’ı tanıtan bir doktora tezi hazırlamıştır (1991). Yılmaz, eserin fihristini de neşretmiştir (2000). İman Muhammed İssa ise doktora tezindeMecelletü’n-Nisâb’ta geçen kişi, eser ve yer isimlerinin dizinini çıkartmıştır (1995).Mecelletü’n-Nisâb’ın tahkikli metni Yazma Eser Kurumu Başkanlığı bünyesinde Ensar Karagöz ve Ülkücan Karagöz tarafından yayına hazırlanmaktadır.Yazarın biyografisi için bk. “Müstakim-zâde Süleyman Sadeddin Efendi”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Suat Donuk

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça İman Muhammed İssa (1995).Müstakim-zade Süleyman Sa'dü'd-din Efendi Mecelletü'n-Nisab: Kişi, Eser, Yer Adlarının Açıklamalı Dizini. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi. Müstakim-zâde Süleyman Sâdeddin (2000).Mecelletü’n-nisâb, Ankara: Kültür Bakanlığı Yay. Yılmaz, Ahmet (1991).Müstakim-zade Süleyman Sadeddin hayatı eserleri ve Mecelletü'n-Nisab'ı. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi. Yılmaz, Ahmet (2000).Mecelletü'n-Nisab Fihristi. Konya: Selçuk Üniversitesi Vakfı Yay.

Atıf Bilgileri donuk, suat. "MECELLETÜ'N-NİSÂB".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/mecelletu-n-nisab-tees-1360. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].