GÜL-İ SAD-BERG (ÂLÎ/ÇEŞMÎ)

Name: GÜL-İ SAD-BERG (ÂLÎ/ÇEŞMÎ)
Author: Âlî/Çeşmî, Gelibolulu Mustafa (d. 948/1541 - ö. 1008/1600)

İsim	GÜL-İ SAD-BERG (ÂLÎ/ÇEŞMÎ)
Yazar	Âlî/Çeşmî, Gelibolulu Mustafa (d. 948/1541 - ö. 1008/1600)
Basım Tarihi:	06/12/2021
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - matla seçkisi
Tür	Diğer
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	gul-i-sad-berg-ali-cesmi
Tarih	1001/1593'ten sonra
Notlar	Gelibolulu Mustafa Âlî’ninLayihatü'l-HakikaveVaridatü'l-Enîkaadlı divanlarından seçerek oluşturduğu 100 matlaı içeren eseri. Eser, giriş özelliği taşıyan ve aruzun fe‘ilâtün mefâ‘ilün fe‘ilün vezniyle kaleme alınan 19 beyitlik bir mesnevi ile başlar, daha sonra "metali" başlığı altında matlalar alfabetik olarak sıralanır. Âlî, eserin ismini 19 beyitlik önsözde üç defa anar. Şair, önce 100 gazelden oluşanSadef-i Sad-Güher'i, sonra 100 matladan meydana gelenGül-i Sad-Berg'i toplamaya girişir.Sadef-i Sad-Güher1001/1593 yılında bir araya getirildiğine göreGül-i Sad-Bergde söz konusu yıldan sonra düzenlenmiş olmalıdır. Âlî, sonraki beyitlerde eserini över veGül-i Sad-Bergterkibini yorumlamaya çalışır. Ona göre "gül" den maksat mecmua, "berg" den kasıt parlak ve renkli matlalardır. Âlî, bundan sonra da eserini "rengîn" olarak niteler ve yüz yapraklı taze gül yaprağına benzetir. Âlî'ye göreGül-i Sad Beg, bazen bir sadef, bazen pek çok meyve veren ulu bir ağaç gibidir. Yine Âlî'ye göre eseri bazen yüz yapraklı bir gül, bazen de iki yüz taneli güzel bir sümbül görünümündedir.Eserde giriş mahiyetindeki 19 beyitten sonra matlalar gelir. Âlî, eserinin 100 matladan oluştuğunu ifade etse deGül-i Sad-Berg'den bugüne 31 matla kalmıştır. İki nüshada, önsöz ve matlalar ile birlikte 50 beyit bulunmaktadır. Âlî'ninGül-i Sad-Berg'e aşk, sevgili, tabiat ve sosyal hayat ile ilgili matlaları almıştır. Âlî bu beyitlerde, üslûbunun bir özelliği olarak, daha önceki dönemlere ait kelime ve deyimlere yer verir.Gül-i Sad-Berg, hacimce küçük olmasına karşılık Âlî'nin hayatında ve sanatında önemli bir yer tutar.Gül-i Sad-BergÂlî'ninRisale-i Zırgamiye,Subhatü'l-AbdalveSadef-i Sad-Güher'i gibi Giriş veya Önsöz niteliğinde manzume ile başlar konuyla ilgili çalışmasını sunar.Gül-i Sad-Berg'teki şiirleriVaridatü'l-EnîkaveLayihatü'l-Hakikaadlı divanlarından seçmiştir. Bu bakımdan eser, bir antoloji niteliği taşımaktadır.Gül-i Sad-Berg'deki matlaları bir başkasının değil de şairin kendisinin seçmesi eseri antolojinin klâsik tanımının dışına çıkarır. DolayısıylaGül-i Sad-Berg, Âlî'nin sanatının yanında edebî zevkini de temsil eden önemli eserdir. Âlî, 18 yıl Gelibolu'dan ayrı kalır ve bu esnada Anadolu'yu, Bağdat'ı, Mısır'ı, Şam'ı, Şirvan'ı, Gürcistan'ı, Yunanistan'ı ve Türkistan'ı dolaşır. Bir türlü aradığı huzura kavuşamaz ve hayatının sonlarına doğru doğduğu, çocukluğunu geçirdiği Gelibolu'ya döner.Gül-i Sad-Berg, Gelibolulu Mustafa Âlî'nin hayatında yorgunlukların, bezginliklerin, yılgınlıkların, düş kırıklıklarının sona erişini ve eski mutlu günlere dönüşü temsil eder.Gül-i Sad-Berg'in Türkiye kütüphanelerinde iki nüshası tespit edilmiştir. Âlî'ninGül-i Sad-Berg'i İsmail Hakkı Aksoyak tarafından yayınlanmıştır (1997).Şairin biyografisi için bk. "Âlî/Çeşmî, Gelibolulu Mustafa".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Ismail Aksoyak
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum
Niteliği	Telif
Kaynakça	Aksoyak, İsmail Hakkı (1997). "Gelibolulu Mustafa Âlî'nin Gül-i Sad-berg'i."Türklük Bilimi Araştırmaları(4): 163-75.
Atıf Bilgileri	Aksoyak, ismail. "GÜL-İ SAD-BERG (ÂLÎ/ÇEŞMÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/gul-i-sad-berg-ali-cesmi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

GÜL-İ SAD-BERG (ÂLÎ/ÇEŞMÎ)

Yazar Âlî/Çeşmî, Gelibolulu Mustafa (d. 948/1541 - ö. 1008/1600)

Basım Tarihi 06/12/2021

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - matla seçkisi

Tür Diğer

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası gul-i-sad-berg-ali-cesmi

Tarih 1001/1593'ten sonra

Notlar Gelibolulu Mustafa Âlî’ninLayihatü'l-HakikaveVaridatü'l-Enîkaadlı divanlarından seçerek oluşturduğu 100 matlaı içeren eseri. Eser, giriş özelliği taşıyan ve aruzun fe‘ilâtün mefâ‘ilün fe‘ilün vezniyle kaleme alınan 19 beyitlik bir mesnevi ile başlar, daha sonra "metali" başlığı altında matlalar alfabetik olarak sıralanır. Âlî, eserin ismini 19 beyitlik önsözde üç defa anar. Şair, önce 100 gazelden oluşanSadef-i Sad-Güher'i, sonra 100 matladan meydana gelenGül-i Sad-Berg'i toplamaya girişir.Sadef-i Sad-Güher1001/1593 yılında bir araya getirildiğine göreGül-i Sad-Bergde söz konusu yıldan sonra düzenlenmiş olmalıdır. Âlî, sonraki beyitlerde eserini över veGül-i Sad-Bergterkibini yorumlamaya çalışır. Ona göre "gül" den maksat mecmua, "berg" den kasıt parlak ve renkli matlalardır. Âlî, bundan sonra da eserini "rengîn" olarak niteler ve yüz yapraklı taze gül yaprağına benzetir. Âlî'ye göreGül-i Sad Beg, bazen bir sadef, bazen pek çok meyve veren ulu bir ağaç gibidir. Yine Âlî'ye göre eseri bazen yüz yapraklı bir gül, bazen de iki yüz taneli güzel bir sümbül görünümündedir.Eserde giriş mahiyetindeki 19 beyitten sonra matlalar gelir. Âlî, eserinin 100 matladan oluştuğunu ifade etse deGül-i Sad-Berg'den bugüne 31 matla kalmıştır. İki nüshada, önsöz ve matlalar ile birlikte 50 beyit bulunmaktadır. Âlî'ninGül-i Sad-Berg'e aşk, sevgili, tabiat ve sosyal hayat ile ilgili matlaları almıştır. Âlî bu beyitlerde, üslûbunun bir özelliği olarak, daha önceki dönemlere ait kelime ve deyimlere yer verir.Gül-i Sad-Berg, hacimce küçük olmasına karşılık Âlî'nin hayatında ve sanatında önemli bir yer tutar.Gül-i Sad-BergÂlî'ninRisale-i Zırgamiye,Subhatü'l-AbdalveSadef-i Sad-Güher'i gibi Giriş veya Önsöz niteliğinde manzume ile başlar konuyla ilgili çalışmasını sunar.Gül-i Sad-Berg'teki şiirleriVaridatü'l-EnîkaveLayihatü'l-Hakikaadlı divanlarından seçmiştir. Bu bakımdan eser, bir antoloji niteliği taşımaktadır.Gül-i Sad-Berg'deki matlaları bir başkasının değil de şairin kendisinin seçmesi eseri antolojinin klâsik tanımının dışına çıkarır. DolayısıylaGül-i Sad-Berg, Âlî'nin sanatının yanında edebî zevkini de temsil eden önemli eserdir. Âlî, 18 yıl Gelibolu'dan ayrı kalır ve bu esnada Anadolu'yu, Bağdat'ı, Mısır'ı, Şam'ı, Şirvan'ı, Gürcistan'ı, Yunanistan'ı ve Türkistan'ı dolaşır. Bir türlü aradığı huzura kavuşamaz ve hayatının sonlarına doğru doğduğu, çocukluğunu geçirdiği Gelibolu'ya döner.Gül-i Sad-Berg, Gelibolulu Mustafa Âlî'nin hayatında yorgunlukların, bezginliklerin, yılgınlıkların, düş kırıklıklarının sona erişini ve eski mutlu günlere dönüşü temsil eder.Gül-i Sad-Berg'in Türkiye kütüphanelerinde iki nüshası tespit edilmiştir. Âlî'ninGül-i Sad-Berg'i İsmail Hakkı Aksoyak tarafından yayınlanmıştır (1997).Şairin biyografisi için bk. "Âlî/Çeşmî, Gelibolulu Mustafa".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Ismail Aksoyak

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum

Niteliği Telif

Kaynakça Aksoyak, İsmail Hakkı (1997). "Gelibolulu Mustafa Âlî'nin Gül-i Sad-berg'i."Türklük Bilimi Araştırmaları(4): 163-75.

Atıf Bilgileri Aksoyak, ismail. "GÜL-İ SAD-BERG (ÂLÎ/ÇEŞMÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/gul-i-sad-berg-ali-cesmi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].