RİSÂLE-İ İRÂDE-İ CÜZ'İYYE

Name: RİSÂLE-İ İRÂDE-İ CÜZ'İYYE
Author: Fedâî, Abdürrahîm (d. ? - ö. 1303/11886)

İsim	RİSÂLE-İ İRÂDE-İ CÜZ'İYYE
Yazar	Fedâî, Abdürrahîm (d. ? - ö. 1303/11886)
Basım Tarihi:	20/06/2022
Konu	Tekke Edebiyatı - cüzî irâde konusuna dair Arapça mensur eser
Tür	Diğer
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	risale-i-irade-i-cuz-iyye-tees-1308
Tarih	?
Notlar	Fedâî mahlasına sahip Prizrenli Abdürrahîm b. Ali’nin (d. ? - ö. 1303/1886) cüzî irade hakkında kaleme aldığı Arapça eseri. Eserin İBB Atatürk Kütüphanesi, Osman Ergin Yazmaları, 0580/7, 0794/10 ve 1623/3 olmak üzere üç nüshası tespit edilmiştir (Yılmaz, Anılır ve Doğan 2021: 42).Kısaca; Allah’ın küllî iradesinin dışında insanın iradesinin, fiillerinde tercihlerinin, kudretinin olup olmadığı (ihtiyâr) tartışmalarını içeren ve esas itibarıyla kelâm/akâid ilminin sahasına giren cüz’î irade konusunu çeşitli yönleriyle ele alan Fedâî eseri, mukaddimesinden anlaşıldığına göre kendisine gelen bir mektuba cevap mahiyetinde kaleme almıştır. İhtiva ettiği hususlar, tartışmalar ve cevaplar yönüyle eserin reddiye özelliği taşıdığı da söylenebilir. Bu bağlamda Fedâî gelen bu mektubu incelediğini belirtmiş, sonrasında mektup sahibinin cüzî irade konusuyla ilgili görüşlerine yönelik tenkitlerini yazmaya başlamıştır. Fedâî’nin tasavvufî açıklamalarının/yorumlarının yanı sıra tenkitlerinde/cevaplarında göze çarpan başlıca husus, Mâturîdî’den ziyade cüzî irade konusunda genel itibarıyla Eşʻarî itikat ekolünün görüşleriyle yani “insan kudretinin tesiri olmaksızın cüzî irâde kapsamındaki fiilleri Allah yaratmıştır” düşüncesiyle paralellik göstermesidir (Ayrıca bk. Soysal 2017: 136-147). Kelâm ilmi metotlarının yanı sıra temel olarak müellifin, mensubu bulunduğu Son Dönem Melâmîliğinin teorik ve pratik ilkelerini-esaslarını yansıtan vahdet-i vücûd doktrini ya da tevhîd-i hakîkî seyri bağlamında da konuya dair yaklaşımları/açıklamaları dikkat çekmektedir.Fedâî öncelikle mektubu gönderenin: “İnsandaki küllî irâdeyi yaratmasından (halk) ötürü Allah’a hamd etmesini, yaratmanın; var olmayanın (maʻdûm) yoktan var edilmesine (îcâd) denir.” sözünün başlı başına bir çelişki olduğunu belirtmiştir. Bu görüşe karşılık o: “Küllî irâde varlık âleminde zuhûr etmemiş şeyler kategorisinde olmasına rağmen Allah’ın yaratması, varlık âleminde var olmayan bu şey ile (küllî irâde) ilişkilendirilmiştir.” iddiasında bulunmuştur. Mektup sahibinin bu gibi çeşitli görüşlerine verdiği cevaplarda Fedâî, yer yer Senûsî (ö. 895/1490), Seyyid Şerif Cürcânî (ö. 816/1413), Celâleddin Devvânî (ö. 908/1502) gibi âlimlerden referanslar getirerek açıklamalarını kuvvetlendirme yoluna da gitmiştir. Şeriati, sünneti, aklî esasları, ehl-i sünneti, selef âlim ve âriflerin fikir birliğini (icmâʻ) temel kaynak olarak kabul eden müellif eserinde; vücûd-mevcûd-maʻdûm, küllî irâde, halk-îcâd-ihtirâʻ, fiiller, sıfatlar, mümkin, vâcib, mümteniʻ, hâdis-kadîm/ezelî, kudret, te’sîr-müessir, tevhîd delili, ihtiyâr-cebr-kast, kesb, sevâb-ʻikâb, teklîf, Eşʻariyye, Kaderiyye, Cebriyye gibi muhtevaya dair unsurlarla cüzî irade konusunu geniş boyutlarıyla ele almıştır. Ayrıca çeşitli itikadî mezheplerin -doğru ya da yanlış olduğunu düşündüğü- görüşlerine de atıflar yaparak reddiyede bulunmuş, mektup sahibinin görüşündeki yanlışlıklarına işaret etmiştir.Bir makale (Soysal 2017: 133-163) ve bir kitap çalışmasında (Yılmaz, Anılır ve Doğan 2021: 40-47) eserin tahliline ve tercümesine yer verilmiştir.Müellifin biyografisi için bk. "Fedâî, Abdürrahîm".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Dr. Öğr. Üyesi Oğuz Yılmaz
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Soysal, Mehmet Fatih (2017). “Abdürrahim Fedâî Efendi’nin İrâde-i Cüz’iyye Risâlesi: Tahlîl, Tercüme ve Tahkîk”.Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi,9: 133-163. Yılmaz, Oğuz; Anılır, Burak ve Doğan, Ender (2021).Prizrenli Abdürrahîm Fedâî Külliyatı ve Bestelenmiş İlâhileri. İstanbul: H Yayınları. 40-47.
Atıf Bilgileri	yılmaz, oğuz. "RİSÂLE-İ İRÂDE-İ CÜZ'İYYE".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-i-irade-i-cuz-iyye-tees-1308. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

RİSÂLE-İ İRÂDE-İ CÜZ'İYYE

Yazar Fedâî, Abdürrahîm (d. ? - ö. 1303/11886)

Basım Tarihi 20/06/2022

Konu Tekke Edebiyatı - cüzî irâde konusuna dair Arapça mensur eser

Tür Diğer

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası risale-i-irade-i-cuz-iyye-tees-1308

Tarih ?

Notlar Fedâî mahlasına sahip Prizrenli Abdürrahîm b. Ali’nin (d. ? - ö. 1303/1886) cüzî irade hakkında kaleme aldığı Arapça eseri. Eserin İBB Atatürk Kütüphanesi, Osman Ergin Yazmaları, 0580/7, 0794/10 ve 1623/3 olmak üzere üç nüshası tespit edilmiştir (Yılmaz, Anılır ve Doğan 2021: 42).Kısaca; Allah’ın küllî iradesinin dışında insanın iradesinin, fiillerinde tercihlerinin, kudretinin olup olmadığı (ihtiyâr) tartışmalarını içeren ve esas itibarıyla kelâm/akâid ilminin sahasına giren cüz’î irade konusunu çeşitli yönleriyle ele alan Fedâî eseri, mukaddimesinden anlaşıldığına göre kendisine gelen bir mektuba cevap mahiyetinde kaleme almıştır. İhtiva ettiği hususlar, tartışmalar ve cevaplar yönüyle eserin reddiye özelliği taşıdığı da söylenebilir. Bu bağlamda Fedâî gelen bu mektubu incelediğini belirtmiş, sonrasında mektup sahibinin cüzî irade konusuyla ilgili görüşlerine yönelik tenkitlerini yazmaya başlamıştır. Fedâî’nin tasavvufî açıklamalarının/yorumlarının yanı sıra tenkitlerinde/cevaplarında göze çarpan başlıca husus, Mâturîdî’den ziyade cüzî irade konusunda genel itibarıyla Eşʻarî itikat ekolünün görüşleriyle yani “insan kudretinin tesiri olmaksızın cüzî irâde kapsamındaki fiilleri Allah yaratmıştır” düşüncesiyle paralellik göstermesidir (Ayrıca bk. Soysal 2017: 136-147). Kelâm ilmi metotlarının yanı sıra temel olarak müellifin, mensubu bulunduğu Son Dönem Melâmîliğinin teorik ve pratik ilkelerini-esaslarını yansıtan vahdet-i vücûd doktrini ya da tevhîd-i hakîkî seyri bağlamında da konuya dair yaklaşımları/açıklamaları dikkat çekmektedir.Fedâî öncelikle mektubu gönderenin: “İnsandaki küllî irâdeyi yaratmasından (halk) ötürü Allah’a hamd etmesini, yaratmanın; var olmayanın (maʻdûm) yoktan var edilmesine (îcâd) denir.” sözünün başlı başına bir çelişki olduğunu belirtmiştir. Bu görüşe karşılık o: “Küllî irâde varlık âleminde zuhûr etmemiş şeyler kategorisinde olmasına rağmen Allah’ın yaratması, varlık âleminde var olmayan bu şey ile (küllî irâde) ilişkilendirilmiştir.” iddiasında bulunmuştur. Mektup sahibinin bu gibi çeşitli görüşlerine verdiği cevaplarda Fedâî, yer yer Senûsî (ö. 895/1490), Seyyid Şerif Cürcânî (ö. 816/1413), Celâleddin Devvânî (ö. 908/1502) gibi âlimlerden referanslar getirerek açıklamalarını kuvvetlendirme yoluna da gitmiştir. Şeriati, sünneti, aklî esasları, ehl-i sünneti, selef âlim ve âriflerin fikir birliğini (icmâʻ) temel kaynak olarak kabul eden müellif eserinde; vücûd-mevcûd-maʻdûm, küllî irâde, halk-îcâd-ihtirâʻ, fiiller, sıfatlar, mümkin, vâcib, mümteniʻ, hâdis-kadîm/ezelî, kudret, te’sîr-müessir, tevhîd delili, ihtiyâr-cebr-kast, kesb, sevâb-ʻikâb, teklîf, Eşʻariyye, Kaderiyye, Cebriyye gibi muhtevaya dair unsurlarla cüzî irade konusunu geniş boyutlarıyla ele almıştır. Ayrıca çeşitli itikadî mezheplerin -doğru ya da yanlış olduğunu düşündüğü- görüşlerine de atıflar yaparak reddiyede bulunmuş, mektup sahibinin görüşündeki yanlışlıklarına işaret etmiştir.Bir makale (Soysal 2017: 133-163) ve bir kitap çalışmasında (Yılmaz, Anılır ve Doğan 2021: 40-47) eserin tahliline ve tercümesine yer verilmiştir.Müellifin biyografisi için bk. "Fedâî, Abdürrahîm".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Dr. Öğr. Üyesi Oğuz Yılmaz

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Soysal, Mehmet Fatih (2017). “Abdürrahim Fedâî Efendi’nin İrâde-i Cüz’iyye Risâlesi: Tahlîl, Tercüme ve Tahkîk”.Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi,9: 133-163. Yılmaz, Oğuz; Anılır, Burak ve Doğan, Ender (2021).Prizrenli Abdürrahîm Fedâî Külliyatı ve Bestelenmiş İlâhileri. İstanbul: H Yayınları. 40-47.

Atıf Bilgileri yılmaz, oğuz. "RİSÂLE-İ İRÂDE-İ CÜZ'İYYE".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-i-irade-i-cuz-iyye-tees-1308. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].