Yazar
Yahya Hilmi, -1907
Basım Tarihi
h. 1306 [1888-1889]
Tür
Kitap
Dil
Arapça
Dijital
Evet
Yazma
Evet
Sayfa Sayısı
405
Fiziksel Boyutlar
22,2 x 13,5 cm; 405 yaprak, sayfada 13 satır
Kütüphane
Sabancı University Sakıp Sabancı Museum
Demirbaş Numarası
100-0316
Kayıt Numarası
unknown_id_1758285932
Tarih
h. 1306 [1888-1889]
Notlar
Hattat Yahya Hilmi, İstanbul'da dönemin ünlü hattatlarından eğitim görmüş ve icazet almış, hayatı boyunca birçok Kuran, En'am, dua kitabı, hilye ve levha yazmış, hızlı yazmasıyla ün kazanmıştır. Müzehhip Bahaeddin, Tokatlıoğlu soyadını alarak çalışmalarına Cumhuriyet döneminde de devam etmiş ve Güzel Sanatlar Akademisi'nde hocalık yapmıştır (ö. 1939). Baş yapıtı, h. 1330 [1911-1912] yılında Hasan Rıza hattıyla Sultan V. Mehmed Reşad (salt. 1909-1918) için büyük boyda (49 x 29,5 cm) istinsah edilen Kuran'ın tezhibidir. Cumhuriyetin ilk müzelerinde, Topkapı Sarayı ve Evkaf-ı İslamiye'de, eserlerin ciltlerinin onarımıyla görevlendirilmiştir. Müzehhip ve mücellit Bahaeddin Tokatlıoğlu, SSM'deki bu Kuran'ın cildinin dış kapaklarında 16. yüzyılın cilt bezeme tasarımını, iç kapaklarda 19. yüzyılın yeniliklerini uygulamaktadır. SSM'de korunan bir Hilye-i Şerif de Yahya Hilmi tarafından hazırlanmıştır (no. 140-0085).
Cilt
Müzehhip Bahaeddin'in tezhiplediği SSM Kuran nüshasının cildi de muhtemelen kendisinin eseridir. Miklepli cildin dış kapakları vişneçürüğü rengi deridir. Dış kapakları içi saz üslubunda bezemeli, gömme salbekli şemseli ve rumi üslubunda bezemeli gömme yaldız köşebentlidir. Enli pervazı zencireklidir. Sertabının üzerindeki derin gömme altın kartuş içine kalıpla "masun ve mahfuz bir kitaptır" ayeti (Vâkıa: 78) yazılmıştır. Bu kartuşun iki tarafındaki alan, altınla boyanmış ve fırçayla çalışılmış saz yaprakları ve hatayilerden oluşan dallarla süslenmiştir. Aynı süsleme kitabın yapraklarının birleşme yerine de halkâri olarak yapılmıştır. Kitabın iç kapakları ve yan kâğıtlarının bir yüzü, halkârî bir buketle süslü koyu yeşil renk deridendir.
Ketebe ve zehebe kaydı
Hattat eserini "[Bu eseri] hayırla ve neşeyle tamamlamayı bize nasip eden Allah'a hamdolsun. Bize bolca verdiklerine şükürler olsun. Salât ve selâm en değerli varlık kıyamet gününün şefaatçisi Muhammed'e, ailesine ve idrak sahibi ashabına olsun. [Bu eser] değersiz kul Yahya Hilmi tarafından izzet, saadet ve şeref sahibinin [Hz. Muhammed] hicretinin 1306 senesinde istinsah edilmiştir. Allah günahlarını örtsün. Allahım, bu kitabı yazanın, okuyanların ve bu kitaba göz atanların günahlarını da affet"; sözleriyle bitirir. Kitabın sonundaki unvan tezhibinin ortasına müzehhibin ismi beyaz üstübeç mürekkebiyle ve rıka hatla "zehhebehu Bahaeddin gufiralehu" (Bahaeddin tezhipledi, günahları affola) şeklinde yazılmıştır.
Malzemeler
Âharlı kâğıt, siyah ve üstübeç mürekkebi, renkli boyalar ve altın
Müzehhip
Tokatlıoğlu, Bahaeddin, 1866-1939
Müzeye Geliş Şekli
Sakıp Sabancı tarafından Şevket Rado'dan satın alınmış ve 1998'de SSM'ye bağışlanmıştır.
Telif Hakkı
© Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi. Tüm hakları saklıdır.
Tezhipler
Kuran nüshasında Fatiha suresi ile Bakara suresinin ilk dört ayeti serlevha tezhiple bezenmiştir. Bu sure satırlarını çevreleyen yatay ve dar dikdörtgen bölmelerin tezhiplerinde yeşil renk hâkimdir. Zeminde koyu ve açık tonda sarı altının ağırlıklı olduğu, kenarları yuvarlak dilimli ve mor renkle konturlanmış enli pervazda mavi ve siyah zeminli küçük kartuşlar ve sık dallar üzerinde sıralanmış minicik çiçekler vardır. Enli pervazın içinde kırmızıyla konturlanmış ve münavebeli dizilmiş palmeti hatırlatan biçimler seçilir. Zerefşanlı sayfa kenarında uzanan tığlar kırmızı dal ve yapraklar ve mavi hatayilerin değişimli sıralanmasıyla oluşur. Kitapta duraklar, sure başları, hizb, cüz, secde gülleri zengin tezhiplidir. Tüm tezhiplerde altının parlaklığı göz alır. Dar pervazların içine altınla birlikte sürülen çimen yeşili de dikkati çeker. Kitabın hatime satırları unvan tezhibiyle başlar ve biter (y. 404b-405a).
Yazı Cinsi
Nesih
Rıka
