Yazar
Ali Muhammed Muazzeni
Basım Yeri
Semnan Üniversitesi -
Konu
İslam, Gece
Tür
Kitap
Dil
Farsça
Dijital
Evet
Yazma
Hayır
Kütüphane
Oxford İslami Araştırmalar Çevrimiçi
Demirbaş Numarası
ISSN: 2008-9570, EISSN: 2717-090X, DOI: 10.22075/jlrs.2024.32974.2407
Kayıt Numarası
cdi_doaj_primary_oai_doaj_org_article_6895782abb2b4632b2c9376501a93963
Lokasyon
DOAJ Açık Erişim Dergiler Dizini
Notlar
Hayyam, Sanai ve Hafız farklı felsefi yönelimlere sahip üç büyük şair ve düşünürdür. Her üç şairin de İran İslam kültürüne derin kökleri olmasına rağmen, aynı zamanda İslam öncesi İran kültürü ve Zerdüşt geleneğinden de etkilenmişlerdir. Hem Zerdüşti hem de İslam kültürlerinin etkisi, yüzyıllar boyunca sıklıkla aynı kelimelerin anlamlarında gölgelerin oluşmasına yol açmıştır. Bu kelimelerden biri, geleneksel olarak “dün gece” anlamına gelen ve Hayyam ve Sanai zamanına kadar zaman zaman “şafak” ile eşanlamlı olarak kullanılan “Dûş” terimidir. “Dūsh”a iki açıdan bakabiliriz. Birincisi, Zerdüştlük ve İslam perspektifinden "gece"nin saygın statüsü ve ikincisi, "gece" veya "şafak" ile şarap içme zamanı ve sabah şarabı ("sabūhi") arasındaki bağlantı. Hayyam ve Sanai'den önce de, sonra da "gece" ve "şafak"ın göksel gizli mesajlarla ayrılmaz bir bağlantısı olmuştur. Firdevsi, Manuçehri ve Nasır Hüsrev'in mısralarında "gece"/"şafak" ile gece ilhamları arasındaki bağlantıyı canlı bir şekilde gözlemleyebiliriz. Bazen bu ilhamlar, Zerdüştlükteki göksel haberci meleği olan "Sorūsh" gibi gizli haberciler tarafından aktarılır ve diğer zamanlarda "gece" tek başına sırların ve gizemlerin taşıyıcısı olarak hizmet eder. Sûrûş'un "gece" ile bağlantısı, daha sonraki asırların şiirlerinde, özellikle Hafız'ın şiirlerinde "gece", "dün gece" ve "gizli elçinin varlığı"na dair ilahi bakış açısına zemin hazırlayan "vahiy" ve "Cebrail" aracılığıyla İslam'a da yansımıştır. Bu bakış açısının doğuşundan önce "Dûş" ilk anlamsal dönüşümünü Hayyam'ın Rubaiat'ında geçirerek "Sorûş" ve Zerdüşt inançlarıyla ilişkilendirilen ilahi kavramdan uzaklaşır. Daha sonra tasavvufun ve Sanai'nin şiirinin ortaya çıkmasıyla ilahi özünü bir kez daha yeniden keşfeder. “Aşk” kavramının ışığında yeni bir anlam kazanıyor. Son olarak önceki tüm kavram ve fikirlerin evrilip doruğa ulaştığı Hafız Gazelleri'nde, özellikle bu kavrama "ebedi" anlamının da eklenmesiyle "Dûş" kavramı onun düşüncesinin ana teması haline gelir.
Bir Parçasıdır
مطالعات زبانی و بلاغی, 2024-07, Vol.15 (36), p.51-86
