ER-RİSÂLE FÎ BEYÂNİ’L-İ’TİKÂD VE’L-AMEL VE’L-AHLÂK

Name: ER-RİSÂLE FÎ BEYÂNİ’L-İ’TİKÂD VE’L-AMEL VE’L-AHLÂK
Author: Rızâ, Neccâr-zâde Şeyh Rızâ Efendi (d. 1090/1679-1680 - ö. 1159/1746)

İsim	ER-RİSÂLE FÎ BEYÂNİ’L-İ’TİKÂD VE’L-AMEL VE’L-AHLÂK
Yazar	Rızâ, Neccâr-zâde Şeyh Rızâ Efendi (d. 1090/1679-1680 - ö. 1159/1746)
Basım Tarihi:	11/10/2022
Konu	Divan-Tekke Edebiyatı - itikat, amel ve ahlâka dair eser
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	er-risale-fi-beyani-l-i-tikad-ve-l-amel-ve-l-ahlak-tees-1736
Tarih	?
Notlar	Osmanlı dönemi Nakşbendî-Müceddidî şeyhlerinden olup İstanbul/Beşiktaş’ta Sinan Paşa Camii yanında adına yaptırılan türbede medfun olan Neccâr-zâde Mustafa Rızâ Efendi'nin (d. 1090/1679-1680 - ö. 1159/1746) itikat, amel ve ahlâk konularında Arapça olarak yazdığı risale.Eserin adı, Süleymaniye Kütüphanesi Lâleli Koleksiyonundaki kayıtta (No: 3749/4)er-Risâle fî Beyâni’l-İ'tikâd ve’l-Amel ve’l-Ahlâkşeklindedir. Aynı eser, diğer bazı kütüphanelerdeRisâle-i Neccâr-zâde(Kütahya Vahitpaşa Kütüphanesi, No: 1785),Kitâb-ı Neccâr-zâde(Kütahya Vahitpaşa Kütüphanesi, No: 3063/4) veyaRisâle Tete'alleku bi-Biyâni'l-i'tikâdât ve'l-Ahlâk ve'l-Amel(İstanbul Millet Kütüphanesi, Ali Emiri-Arabi, No: 1185/2) adlarıyla kaydedildiği görülmektedir.Nüshalar incelendiğinde eserin giriş kısmında Neccâr-zâdeMustafa Rızâ Efendibu risaleyi müritleri ve dostlarının talebiyle yazdığını ifade etmektedir. Giriş kısmında eserin içeriğinden bahsedildiği yerde “hazihi risâletün tete'alleku bi-biyâni'l-i'tikâdât ve'l-ahlâk ve'l-'a’mâl” (Neccâr-zâde Mustafa Rızâ [yz]:29a) ibaresi yer almakla birlikte, üçüncü sırada zikredilen ahlâk kısmı a’mâl (ameller) kısmıyla yer değiştirilerek eserin tertibinin itikad/i'tikâdât, amel/a’mâl ve ahlâk şeklinde üç babda gerçekleştirildiği görülmektedir. Birinci kısımda önce imanın kelime anlamı açıklanmaktadır. Ardından imanın terim anlamı itibariyle tasdikî, istidlâlî ve taklidî iman şeklinde üç kısımda değerlendirildiği ifade edilmektedir. Daha sonra bazı itikadî konular özet olarak anlatılmaktadır (Neccâr-zâde Mustafa Rızâ [yz]:29a-30b). İkinci kısımda şer‘î hükümler ve delilleri konusuna değinilip farz, haram ve mekruh tanımlanarak kısaca açıklanmaktadır (Neccâr-zâde Mustafa Rızâ [yz]:31a-32a). Üçüncü kısımda ise ahlâkın tanımı yapılarak, övülen (hamide) ve yerilen (zemîme) ahlâkî davranışlardan bahsedilmektedir. Övülen ahlâki davranışların insanı kurtuluşa ulaştıracağını ve yerilen ahlâkî davranışların ise helâke götüreceğine dikkat çekilmektedir. Son olarak övülen ve yerilen ahlâkî özelliklerin neler olduğu hususunda kısaca bilgi verilmektedir (Neccâr-zâde Mustafa Rızâ [yz]:32a-35a).er-Risâle fî Beyâni’l-İ’tikâd ve’l-Amel ve’l-Ahlâk’ın kütüphane kayıtlarında birçok yazma nüshası bulunmaktadır. Halil İbrahim Şimşek, müellifin hayatını, eserlerini ve tasavvufi görüşlerini konu alan makalesinde bu eseri hakkında da kısa bir bilgi vermiştir (2005: 166).Müellifin biyografisi için bk. “Rızâ, Neccâr-zâde Şeyh Rızâ”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Prof. Dr. Halil İbrahim ŞİMŞEK
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Neccâr-zâde Mustafa Rızâ (yz).er-Risâle fî Beyâni’l-İ'tikâd ve’l-Amel ve’l-Ahlâk.Süleymaniye Kütüphanesi Lâleli Koleksiyonu, No: 3749/4. Şimşek, Halil İbrahim (2005). “Mesnevîhân Bir Müceddidiyye Şeyhi: Neccârzâde Mustafa Rıza’nın Hayatı ve Tasavvufi Görüşleri”.Tasavvuf, 14: 159-178.
Atıf Bilgileri	ŞİMŞEK, Halil İbrahim. "ER-RİSÂLE FÎ BEYÂNİ’L-İ’TİKÂD VE’L-AMEL VE’L-AHLÂK".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/er-risale-fi-beyani-l-i-tikad-ve-l-amel-ve-l-ahlak-tees-1736. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

ER-RİSÂLE FÎ BEYÂNİ’L-İ’TİKÂD VE’L-AMEL VE’L-AHLÂK

Yazar Rızâ, Neccâr-zâde Şeyh Rızâ Efendi (d. 1090/1679-1680 - ö. 1159/1746)

Basım Tarihi 11/10/2022

Konu Divan-Tekke Edebiyatı - itikat, amel ve ahlâka dair eser

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası er-risale-fi-beyani-l-i-tikad-ve-l-amel-ve-l-ahlak-tees-1736

Tarih ?

Notlar Osmanlı dönemi Nakşbendî-Müceddidî şeyhlerinden olup İstanbul/Beşiktaş’ta Sinan Paşa Camii yanında adına yaptırılan türbede medfun olan Neccâr-zâde Mustafa Rızâ Efendi'nin (d. 1090/1679-1680 - ö. 1159/1746) itikat, amel ve ahlâk konularında Arapça olarak yazdığı risale.Eserin adı, Süleymaniye Kütüphanesi Lâleli Koleksiyonundaki kayıtta (No: 3749/4)er-Risâle fî Beyâni’l-İ'tikâd ve’l-Amel ve’l-Ahlâkşeklindedir. Aynı eser, diğer bazı kütüphanelerdeRisâle-i Neccâr-zâde(Kütahya Vahitpaşa Kütüphanesi, No: 1785),Kitâb-ı Neccâr-zâde(Kütahya Vahitpaşa Kütüphanesi, No: 3063/4) veyaRisâle Tete'alleku bi-Biyâni'l-i'tikâdât ve'l-Ahlâk ve'l-Amel(İstanbul Millet Kütüphanesi, Ali Emiri-Arabi, No: 1185/2) adlarıyla kaydedildiği görülmektedir.Nüshalar incelendiğinde eserin giriş kısmında Neccâr-zâdeMustafa Rızâ Efendibu risaleyi müritleri ve dostlarının talebiyle yazdığını ifade etmektedir. Giriş kısmında eserin içeriğinden bahsedildiği yerde “hazihi risâletün tete'alleku bi-biyâni'l-i'tikâdât ve'l-ahlâk ve'l-'a’mâl” (Neccâr-zâde Mustafa Rızâ [yz]:29a) ibaresi yer almakla birlikte, üçüncü sırada zikredilen ahlâk kısmı a’mâl (ameller) kısmıyla yer değiştirilerek eserin tertibinin itikad/i'tikâdât, amel/a’mâl ve ahlâk şeklinde üç babda gerçekleştirildiği görülmektedir. Birinci kısımda önce imanın kelime anlamı açıklanmaktadır. Ardından imanın terim anlamı itibariyle tasdikî, istidlâlî ve taklidî iman şeklinde üç kısımda değerlendirildiği ifade edilmektedir. Daha sonra bazı itikadî konular özet olarak anlatılmaktadır (Neccâr-zâde Mustafa Rızâ [yz]:29a-30b). İkinci kısımda şer‘î hükümler ve delilleri konusuna değinilip farz, haram ve mekruh tanımlanarak kısaca açıklanmaktadır (Neccâr-zâde Mustafa Rızâ [yz]:31a-32a). Üçüncü kısımda ise ahlâkın tanımı yapılarak, övülen (hamide) ve yerilen (zemîme) ahlâkî davranışlardan bahsedilmektedir. Övülen ahlâki davranışların insanı kurtuluşa ulaştıracağını ve yerilen ahlâkî davranışların ise helâke götüreceğine dikkat çekilmektedir. Son olarak övülen ve yerilen ahlâkî özelliklerin neler olduğu hususunda kısaca bilgi verilmektedir (Neccâr-zâde Mustafa Rızâ [yz]:32a-35a).er-Risâle fî Beyâni’l-İ’tikâd ve’l-Amel ve’l-Ahlâk’ın kütüphane kayıtlarında birçok yazma nüshası bulunmaktadır. Halil İbrahim Şimşek, müellifin hayatını, eserlerini ve tasavvufi görüşlerini konu alan makalesinde bu eseri hakkında da kısa bir bilgi vermiştir (2005: 166).Müellifin biyografisi için bk. “Rızâ, Neccâr-zâde Şeyh Rızâ”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Prof. Dr. Halil İbrahim ŞİMŞEK

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Neccâr-zâde Mustafa Rızâ (yz).er-Risâle fî Beyâni’l-İ'tikâd ve’l-Amel ve’l-Ahlâk.Süleymaniye Kütüphanesi Lâleli Koleksiyonu, No: 3749/4. Şimşek, Halil İbrahim (2005). “Mesnevîhân Bir Müceddidiyye Şeyhi: Neccârzâde Mustafa Rıza’nın Hayatı ve Tasavvufi Görüşleri”.Tasavvuf, 14: 159-178.

Atıf Bilgileri ŞİMŞEK, Halil İbrahim. "ER-RİSÂLE FÎ BEYÂNİ’L-İ’TİKÂD VE’L-AMEL VE’L-AHLÂK".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/er-risale-fi-beyani-l-i-tikad-ve-l-amel-ve-l-ahlak-tees-1736. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].