Yazar
Yunus Bozbuğa
Tür
Kitap
Dil
ara,eng
Dijital
Evet
Yazma
Hayır
Kütüphane
Danimarka Kraliyet Kütüphanesi
Demirbaş Numarası
EISSN: 2717-6967, DOI: 10.26650/iuitd.2020.856972
Kayıt Numarası
cdi_doaj_primary_oai_doaj_org_article_e8e0acd5f86742e5a83d5b2f8e6be911
Lokasyon
DOAJ Açık Erişim Dergiler Dizini
Notlar
3./9. yüzyıldan günümüze kadar semā, raks/devrān ve cehri zikr kavramları mutasavvıflar ve hukukçular arasındaki tartışmaların merkezinde yer almıştır. Osmanlı Devleti, kurulduğu günden itibaren devletin karar alma mekanizmalarında mutasavvıfların rolünü önemsemiş, onlarla düzenli olarak fikri ve siyasi istişarelerde bulunmuştur. 15. yüzyıla kadar Halvetî mutasavvıflar, Osmanlı ulemasının bahsettiği konulara bilimsel bir yaklaşım sergilemişlerdir. 11./17. yüzyılda Kadızādeliler döneminde bu karşıtlık fiziki müdahaleye kadar varmıştır. Yazılı çalışmalar, mutasavvıflara yönelik bu tepkilerin toplumsal ve siyasal müdahale boyutuna taşınarak halk, hukukçular ve devlet tarafından sergilendiğini ileri sürmektedir. 15. yüzyıl Osmanlı Devleti'nde genel olarak semâ, raks/devrân ve cehri zikir tartışmalarının başladığı dönem olarak kabul edilir. Bu tartışmaların başlangıcını ve sunulan delilleri Halvetî şeyhi Sünbül Sinan Efendi'nin (ö. 936/1529) Risâletü't-tahkikiyye'si çerçevesinde değerlendireceğiz. Sünbül Efendi, Osmanlı Devleti'nin II. Bayezid (ö. 918/1512), I. Selim (ö. 926/1520) ve I. Süleyman (ö. 974/1566) tarafından yönetildiği dönemde yaşamış, ilmî çalışmalara Efdalzâde (ö. 908/1503), Zenbilli Ali Efendi (ö. 932/1526) ve Kemalpaşazāde (ö. 940/1534). Fatih Camii imamı İbrahim el-Halebi de Sünbül Efendi zamanında yaşayan bir diğer âlimdir. Sünbül Efendi'nin eseri, 9./15. yüzyıldaki semâ, raks/devrân ve cehri zikir ilmi tartışmalarını ortaya koyması açısından önemlidir. Kaynaklar her iki alimin de aynı dönemde yaşadığını belirtmektedir. İbrahim el-Halebi'nin söz konusu kavramlarla ilgili ar-Rahs va'l-vaks adlı bir eseri vardır. Bu çalışma “er-Rahs ve’l-vaks, Risâletü’t-tahkikiyye’nin reddidir.” hipotezinden yola çıkılarak oluşturulmuştur. Bu hipotez doğrultusunda yapılan incelemeler sonucunda Sunbul Efendi'nin semâ, raks/devrân ve cehri zikir konularında belirttiği delil sırasına göre ve eserlerin tarihleri dikkate alınarak er-Rahs ve'l-vaks'ın Risâle-i tahkikiyye'nin reddi olarak yazıldığı düşünülmektedir. Bu çalışma aynı zamanda tasavvuf ilmine ait kavram ve konuların fıkıh usulleriyle incelenmesi, konunun disiplinler arası bir yaklaşımla ele alınması açısından da önemlidir.
Görüntüle
İslam tetkikleri dergisi, 2021-03, Vol.11 (1), p.167-208
