MERÂTİBU’S-SÜLÛK (HÜDÂYÎ)

Name: MERÂTİBU’S-SÜLÛK (HÜDÂYÎ)
Author: Hüdâyi, Aziz Mahmûd (ö. 948/1541 - ö. 1038/1628)

İsim	MERÂTİBU’S-SÜLÛK (HÜDÂYÎ)
Yazar	Hüdâyi, Aziz Mahmûd (ö. 948/1541 - ö. 1038/1628)
Basım Tarihi:	03/08/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - seyr ü sülûke dair meseleler
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	meratibu-s-suluk-hudayi
Tarih	?
Notlar	Hüdâyî’nin seyr u sülûk mertebelerini anlattığı 7-8 varaklık Arapça bir risâlesi. Müellife göre iki âlemin var olmasının, ins ve cinnin zuhurunun amacı hakikatlerin bilinmesidir. Burada en temel hakikat ise kulluktur. Nitekim İbn Abbas’tan gelen bir rivayete göre: “Ben cinleri ve insanları bana kulluk etsinler, ibadet yapsınlar diye yarattım” âyet-i kerimesindeki kulluk ve ibadet kavramı marifet olarak açıklamıştır. Hüdâyî bunun ardından sâlikleri avâm/halk, havâs/seçkin ve ahass/en seçkin olmak üzere üç gruba ayırır:Avâmın sülûkünün namaz, oruç ve zekât gibi kalıba; zâhir ve bedene âid amellerle gerçekleştirildiğini ve bu gruba dâhil olanların ebrâr sâlihlerden olduğunu ifâde eder. Havâssın sülûkünün ise tezkiye ve tecellî gibi kalbî amellerle olduğunu ve bunların ebrâr evliyâ grubuna dâhil bulunduğunu beyân eder. Ahassın sülûkünün ise muhabbetle Allah’a koşar gibi ve cezbe ile uçar gibi sırrî ve manevî amellerle gerçekleştiğini anlatır. Bunlara da şâtır sıddîk denildiğini belirtir. Ardından her mertebe ve kemalin aslının her makam ve halin esasının sadık niyetle bir tövbe ve müteâl olan Allah’a dönmek olduğunu ifade eder. Tövbenin başlangıcı söz, davranış ve irade olarak malayaniyi terktir. Böyle bir tövbe günahtan pişmanlık ve uzaklaşma ile tamamlanır. Tövbenin nihayet noktası ise tam bir zühdle masivadan kesilmektir. Zühdün hakikati, sülûküne yardımcı olacak bir şeyh dışında halktan kat’ı nazar etmektir. Bunun için mutlaka mücâhede lazımdır. Mücâhede, nefs tezkiyesi ve kalp tasfiyesi tamamlanana kadar açık ve gizli hazlardan nefsi uzak tutmaktır. Eserde nefs, sır, tabiat gibi kavramların, nefs derecelerinin, zikrin la ilahe illallah ile başlayıp la matlube illallah ve la mevcude illallah manalarının açıklandığı görülmektedir.Eserin iki nüshası bulunmaktadır: İ.Ü. Ktp. A.Y. 2957/3 (107-115 vr.); Hacı Selim Ağa Hüdâyî 274 (2-12 vr.)’dedir.Müellifin biyografisi için bk. “Hüdâyî, Azîz Mahmûd”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Prof. Dr. Hasan Kamil YILMAZ
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Ertan, Mehmet Emin (2001).Aziz Mahmud Hüdâyi. İstanbul: Şule Yayınları. Şenocak, Kemaleddin (1970).Kutb-ul Ârifîn Seyyid Aziz Mahmud Hüdâyî (k.s) Hayatı-Menakıbı-Eserleri. İstanbul: İslam Neşriyatı. Tezeren, Ziver (1984).Seyyid Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayâtı, Şahsiyeti, Tarîkatı ve Eserleri. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi. Yılmaz, Hasan Kamil (1991). “Aziz Mahmud Hüdâyî”.İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. C.4. 338-340. Yılmaz, Hasan Kamil (2007).Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayatı- Eserleri- Tarîkati. İstanbul: Erkam Yayınları. Yılmaz, Hasan Kamil (2016).Azîz Mahmûd Hüdâyî. Ankara: DİB Yayınları.
Atıf Bilgileri	YILMAZ, Hasan Kamil. "MERÂTİBU’S-SÜLÛK (HÜDÂYÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/meratibu-s-suluk-hudayi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

MERÂTİBU’S-SÜLÛK (HÜDÂYÎ)

Yazar Hüdâyi, Aziz Mahmûd (ö. 948/1541 - ö. 1038/1628)

Basım Tarihi 03/08/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - seyr ü sülûke dair meseleler

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası meratibu-s-suluk-hudayi

Tarih ?

Notlar Hüdâyî’nin seyr u sülûk mertebelerini anlattığı 7-8 varaklık Arapça bir risâlesi. Müellife göre iki âlemin var olmasının, ins ve cinnin zuhurunun amacı hakikatlerin bilinmesidir. Burada en temel hakikat ise kulluktur. Nitekim İbn Abbas’tan gelen bir rivayete göre: “Ben cinleri ve insanları bana kulluk etsinler, ibadet yapsınlar diye yarattım” âyet-i kerimesindeki kulluk ve ibadet kavramı marifet olarak açıklamıştır. Hüdâyî bunun ardından sâlikleri avâm/halk, havâs/seçkin ve ahass/en seçkin olmak üzere üç gruba ayırır:Avâmın sülûkünün namaz, oruç ve zekât gibi kalıba; zâhir ve bedene âid amellerle gerçekleştirildiğini ve bu gruba dâhil olanların ebrâr sâlihlerden olduğunu ifâde eder. Havâssın sülûkünün ise tezkiye ve tecellî gibi kalbî amellerle olduğunu ve bunların ebrâr evliyâ grubuna dâhil bulunduğunu beyân eder. Ahassın sülûkünün ise muhabbetle Allah’a koşar gibi ve cezbe ile uçar gibi sırrî ve manevî amellerle gerçekleştiğini anlatır. Bunlara da şâtır sıddîk denildiğini belirtir. Ardından her mertebe ve kemalin aslının her makam ve halin esasının sadık niyetle bir tövbe ve müteâl olan Allah’a dönmek olduğunu ifade eder. Tövbenin başlangıcı söz, davranış ve irade olarak malayaniyi terktir. Böyle bir tövbe günahtan pişmanlık ve uzaklaşma ile tamamlanır. Tövbenin nihayet noktası ise tam bir zühdle masivadan kesilmektir. Zühdün hakikati, sülûküne yardımcı olacak bir şeyh dışında halktan kat’ı nazar etmektir. Bunun için mutlaka mücâhede lazımdır. Mücâhede, nefs tezkiyesi ve kalp tasfiyesi tamamlanana kadar açık ve gizli hazlardan nefsi uzak tutmaktır. Eserde nefs, sır, tabiat gibi kavramların, nefs derecelerinin, zikrin la ilahe illallah ile başlayıp la matlube illallah ve la mevcude illallah manalarının açıklandığı görülmektedir.Eserin iki nüshası bulunmaktadır: İ.Ü. Ktp. A.Y. 2957/3 (107-115 vr.); Hacı Selim Ağa Hüdâyî 274 (2-12 vr.)’dedir.Müellifin biyografisi için bk. “Hüdâyî, Azîz Mahmûd”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Prof. Dr. Hasan Kamil YILMAZ

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Ertan, Mehmet Emin (2001).Aziz Mahmud Hüdâyi. İstanbul: Şule Yayınları. Şenocak, Kemaleddin (1970).Kutb-ul Ârifîn Seyyid Aziz Mahmud Hüdâyî (k.s) Hayatı-Menakıbı-Eserleri. İstanbul: İslam Neşriyatı. Tezeren, Ziver (1984).Seyyid Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayâtı, Şahsiyeti, Tarîkatı ve Eserleri. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi. Yılmaz, Hasan Kamil (1991). “Aziz Mahmud Hüdâyî”.İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. C.4. 338-340. Yılmaz, Hasan Kamil (2007).Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayatı- Eserleri- Tarîkati. İstanbul: Erkam Yayınları. Yılmaz, Hasan Kamil (2016).Azîz Mahmûd Hüdâyî. Ankara: DİB Yayınları.

Atıf Bilgileri YILMAZ, Hasan Kamil. "MERÂTİBU’S-SÜLÛK (HÜDÂYÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/meratibu-s-suluk-hudayi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].