ZİKİR RİSÂLESİ/ KELİME-İ TEVHİD ZİKRİ RİSÂLESİ (SOMUNCU BABA)

Name: ZİKİR RİSÂLESİ/ KELİME-İ TEVHİD ZİKRİ RİSÂLESİ (SOMUNCU BABA)
Author: Somuncu Baba, Hamîdüddîn-i Aksarâyî (d. ?/? - ö. 14-15 Şaban 815/19-20 Kasım 1412)

İsim	ZİKİR RİSÂLESİ/ KELİME-İ TEVHİD ZİKRİ RİSÂLESİ (SOMUNCU BABA)
Yazar	Somuncu Baba, Hamîdüddîn-i Aksarâyî (d. ?/? - ö. 14-15 Şaban 815/19-20 Kasım 1412)
Basım Tarihi:	06/07/2022
Konu	Tekke Edebiyatı - zikir usülleri
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	zikir-risalesi-kelime-i-tevhid-zikri-risalesi-somuncu-baba
Tarih	?/?
Notlar	Somuncu Baba’ya atfedilen zikir ve usullerine dair risâle. Farklı nüshalardaZikir Risâlesî, Kelime-i Tevhid Zikri Risâlesiisimleriyle kayıtlıdır (Serinsu 2016:16).Çalışmada esas alınan nüsha 5 varak, her sayfa 23 satırdan müteşekkildir. Ketebesi bulunmamaktadır. Bu yüzden müellifi, telif ve istinsah tarihi belirsizdir. Risâlenin başındaki “Hâzâ Risâle-i Hâmid-i Velî Aksarâyî” ifadesi ve herhangi bir kaynakta farklı müelliflere isnat edilmemiş olması Somuncu Baba’ya ait olabileceği düşüncesini güçlendirmektedir (Ulu 2021: 61).Müellif eserinde zikrin önemini anlatır. En faziletli zikri de “Kelime-i Tevhid zikri” kabul eder. Bu zikrin önemini insanın tabiatı ile açıklar. Fıtratta farklı ve zıt unsurlar vardır. Kelime-i Tevhid zikri de olumsuzlukla başlar Allah'ın birliği ile devam eder. İnsanın olumsuz özellikleri bu zikir ile temizlenir. Bu yüzden farz ve nafile ibadetlerden sonra insan açık ve gizli zikre devam etmelidir. Zikrin amacına ulaşması için zahiri ve bâtınî şartlarından bahsedilir. Öncelikle zikre tövbe ile başlanmalı, ardından üç defa salavat getirilmelidir. Mürit zikir esnasında şeyhinin yüzünü hayal etmeli, silsileye sadık kalarak şeyhlerini anmalıdır. Kalp ile dil arasında uyum olmalı, sıdk ve ihlastan ayrılmamalıdır. Kalbinden geçenleri ve rüyalarını ise saklamadan şeyhi ile paylaşmalıdır. Zikir sırasında dengeli bir şekilde hareket halinde bulunmalıdır. Somuncu Baba; zikir hakkındaki görüşlerini ibadet, dua ve nefis terbiyesi konularında nasihatleri ile bitirir. Ardından tasavvuftaki tac ve hırkanın anlamından bahseder. Tac; cennet ile müjdelenenlerin başlarındaki nura işaret ettiği gibi bu dünyada da türbe nişanıdır. Yani tac sahibi ölü mukabilindendir. Diğerlerinin söylediklerine cevap vermeyecek kadar nefisini öldürmüştür. Hırka ise kalkan görevini görür. Mürit kötülüğe yönelse hemen onu iyiliğe sevk eder.Arap dili nesih hattıyla kaleme alınan risâlede düşünceler âyet, hadis ve kelam-ı kibar ile desteklenir. 14. /15. yüzyılın tasavvuf anlayışına ışık tutması bakımından önemlidir.Eserin üç nüshası tespit edilmiştir.“Zikrin Tanımı, Sebepleri, Kısımları ve Adabı” adıyla (Özkes 1991), “Müminlere Nasihat” adlı kitapçıkta (Serinsu 2016: 16) ve “Zikir Risâlesi” adıyla (Özcan 2011) farklı nüshaları günümüz Türkçesine kazandırılmıştır. “Somuncu Koca Hazretleri’nin Kelime-i Tevhid Zikri Risalesi Hakkında” başlıklı bir bildiri çalışması (Serinsu 2016); “Şeyh Hâmid-i Velî (Somuncu Baba) ve Ona Atfedilen “Zikir Risalesi” Adlı Eser” başlıklı araştırma makalesi çalışmaları mevcuttur (Ulu 2021).Müellifin biyografisi için bk. “Somuncu Baba”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Tuğba Nurlu Ertürk
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Serinsu, Ahmet Nedim (2016). “Somuncu Koca Hazretleri’nin Kelime-i Tevhid Zikri Risalesi Hakkında”.I. Uluslararası Aksaray Sempozyumu.Aksaray: Aksaray Belediyesi Yay. Şeyh Hamid-i Veli (Somuncu Baba) (1991).Zikrin Tanımı, Sebepleri, Kısımları ve Adabı.ev. İhsan Özkes). İstanbul: Es- Seyyid Osman Hulusi Vakfı Yay. Şeyh Hamid-i Veli (Somuncu Baba) (2011).Zikir Risalesi. Çev. Mustafa Özcan. İstanbul: Pamuk Ofset Ulu, Mahmut (2021). “Şeyh Hâmid-i Velî (Somuncu Baba) ve Ona Atfedilen “Zikir Risalesi” Adlı Eser”.Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi11: 58-75.
Atıf Bilgileri	Nurlu Ertürk, Tuğba. "ZİKİR RİSÂLESİ/ KELİME-İ TEVHİD ZİKRİ RİSÂLESİ (SOMUNCU BABA)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/zikir-risalesi-kelime-i-tevhid-zikri-risalesi-somuncu-baba. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

ZİKİR RİSÂLESİ/ KELİME-İ TEVHİD ZİKRİ RİSÂLESİ (SOMUNCU BABA)

Yazar Somuncu Baba, Hamîdüddîn-i Aksarâyî (d. ?/? - ö. 14-15 Şaban 815/19-20 Kasım 1412)

Basım Tarihi 06/07/2022

Konu Tekke Edebiyatı - zikir usülleri

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası zikir-risalesi-kelime-i-tevhid-zikri-risalesi-somuncu-baba

Tarih ?/?

Notlar Somuncu Baba’ya atfedilen zikir ve usullerine dair risâle. Farklı nüshalardaZikir Risâlesî, Kelime-i Tevhid Zikri Risâlesiisimleriyle kayıtlıdır (Serinsu 2016:16).Çalışmada esas alınan nüsha 5 varak, her sayfa 23 satırdan müteşekkildir. Ketebesi bulunmamaktadır. Bu yüzden müellifi, telif ve istinsah tarihi belirsizdir. Risâlenin başındaki “Hâzâ Risâle-i Hâmid-i Velî Aksarâyî” ifadesi ve herhangi bir kaynakta farklı müelliflere isnat edilmemiş olması Somuncu Baba’ya ait olabileceği düşüncesini güçlendirmektedir (Ulu 2021: 61).Müellif eserinde zikrin önemini anlatır. En faziletli zikri de “Kelime-i Tevhid zikri” kabul eder. Bu zikrin önemini insanın tabiatı ile açıklar. Fıtratta farklı ve zıt unsurlar vardır. Kelime-i Tevhid zikri de olumsuzlukla başlar Allah'ın birliği ile devam eder. İnsanın olumsuz özellikleri bu zikir ile temizlenir. Bu yüzden farz ve nafile ibadetlerden sonra insan açık ve gizli zikre devam etmelidir. Zikrin amacına ulaşması için zahiri ve bâtınî şartlarından bahsedilir. Öncelikle zikre tövbe ile başlanmalı, ardından üç defa salavat getirilmelidir. Mürit zikir esnasında şeyhinin yüzünü hayal etmeli, silsileye sadık kalarak şeyhlerini anmalıdır. Kalp ile dil arasında uyum olmalı, sıdk ve ihlastan ayrılmamalıdır. Kalbinden geçenleri ve rüyalarını ise saklamadan şeyhi ile paylaşmalıdır. Zikir sırasında dengeli bir şekilde hareket halinde bulunmalıdır. Somuncu Baba; zikir hakkındaki görüşlerini ibadet, dua ve nefis terbiyesi konularında nasihatleri ile bitirir. Ardından tasavvuftaki tac ve hırkanın anlamından bahseder. Tac; cennet ile müjdelenenlerin başlarındaki nura işaret ettiği gibi bu dünyada da türbe nişanıdır. Yani tac sahibi ölü mukabilindendir. Diğerlerinin söylediklerine cevap vermeyecek kadar nefisini öldürmüştür. Hırka ise kalkan görevini görür. Mürit kötülüğe yönelse hemen onu iyiliğe sevk eder.Arap dili nesih hattıyla kaleme alınan risâlede düşünceler âyet, hadis ve kelam-ı kibar ile desteklenir. 14. /15. yüzyılın tasavvuf anlayışına ışık tutması bakımından önemlidir.Eserin üç nüshası tespit edilmiştir.“Zikrin Tanımı, Sebepleri, Kısımları ve Adabı” adıyla (Özkes 1991), “Müminlere Nasihat” adlı kitapçıkta (Serinsu 2016: 16) ve “Zikir Risâlesi” adıyla (Özcan 2011) farklı nüshaları günümüz Türkçesine kazandırılmıştır. “Somuncu Koca Hazretleri’nin Kelime-i Tevhid Zikri Risalesi Hakkında” başlıklı bir bildiri çalışması (Serinsu 2016); “Şeyh Hâmid-i Velî (Somuncu Baba) ve Ona Atfedilen “Zikir Risalesi” Adlı Eser” başlıklı araştırma makalesi çalışmaları mevcuttur (Ulu 2021).Müellifin biyografisi için bk. “Somuncu Baba”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Tuğba Nurlu Ertürk

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Serinsu, Ahmet Nedim (2016). “Somuncu Koca Hazretleri’nin Kelime-i Tevhid Zikri Risalesi Hakkında”.I. Uluslararası Aksaray Sempozyumu.Aksaray: Aksaray Belediyesi Yay. Şeyh Hamid-i Veli (Somuncu Baba) (1991).Zikrin Tanımı, Sebepleri, Kısımları ve Adabı.ev. İhsan Özkes). İstanbul: Es- Seyyid Osman Hulusi Vakfı Yay. Şeyh Hamid-i Veli (Somuncu Baba) (2011).Zikir Risalesi. Çev. Mustafa Özcan. İstanbul: Pamuk Ofset Ulu, Mahmut (2021). “Şeyh Hâmid-i Velî (Somuncu Baba) ve Ona Atfedilen “Zikir Risalesi” Adlı Eser”.Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi11: 58-75.

Atıf Bilgileri Nurlu Ertürk, Tuğba. "ZİKİR RİSÂLESİ/ KELİME-İ TEVHİD ZİKRİ RİSÂLESİ (SOMUNCU BABA)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/zikir-risalesi-kelime-i-tevhid-zikri-risalesi-somuncu-baba. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].