ماجرای اتم گرایی اشعری: مفهوم جوهر در کلام اشعری دوره بعدی
| عنوان | ماجرای اتم گرایی اشعری: مفهوم جوهر در کلام اشعری دوره بعدی |
|---|---|
| نویسنده | عکایا اوی، فاطمه |
| محل انتشار | دانشگاه بازدید - دانشگاه بازدید |
| موضوع | مجله الهیات هیتی، 06-2023، ش22 (1)، ص267-302 |
| نوع | كتاب |
| زبان | ara,eng,tur |
| دیجیتال | بله |
| نسخه خطی | خیر |
| کتابخانه: | کتابخانه لیتیر |
| شناسه دارایی کتابخانه | ISSN: 2757-6949, EISSN: 2757-6949, DOI: 10.14395/hid.1229298 |
| شماره ثبت | cdi_doaj_primary_oai_doaj_org_article_984d8bb77c4f4734969553b76a6aeb14 |
| محل کتابخانه | DOAJ (دایرکتوری مجلات دسترسی آزاد) |
| یادداشتها | بر اساس تصور کلام، هستی به دو بخش قدیم و حدیث تقسیم می شود. تقابل خدای ازلی و عالم مخلوق هم از جهت امکان اثبات وجود ازلی از طریق اخبار و هم در شناخت ازلی با نفی ویژگی ها در اخبار از ازلی مهم است. اهمیت نظریه اتمی در فهم سنت کلام در همین جا نهفته است. معتزله به عنوان مفهومی از هستی، اتمیسم را در علم کلام گنجاند. در عین حال در دست متکلمان معتزله بود که نظریه اتمی با مقبولیت های عام کلام هماهنگ شد. علاوه بر این، باید گفت که در کلام معتزله، اتم گرایی در طول این جریان، به لطف انتقادات وارده به اتم گرایی و اختلافات درون فرقه، توسعه یافت. متکلمان اشاعره که در بسیاری از مسائل به مخالفت با معتزله می پرداختند، در مورد مفهوم عالم از معتزله پیروی کردند و نظریه جوهر تصادفی را پذیرفتند. اشاعره ضمن گنجاندن تحول و تحولی که این نظریه در کلام معتزله داشته است، این نظریه را بر اساس مقبولیت و روش کلامی خود تفسیر و تغییر داده است. پژوهش حاضر به کلام اشعری اختصاص دارد، زیرا مطالعات قبلی در مورد اتمیسم بیشتر از طریق معتزله انجام می شد. دلیل قرار گرفتن مواد در مرکز مطالعه، به جای حوادث، که اجزای دیگر جهان هستند، این است که حوادث قبلاً موضوع مطالعات مستقل بوده است و تصور میشود که این ماده از نظر تئوری اساسیتر از تصادفات است. زیرا حوادثی که با کانه ها وجود دارد بدون وجود در سنگ معدن امکان پذیر نیست. این وضعیت باعث می شود که سنگ معدن جزء اساسی جهان باشد. باید گفت که جدای از موضوع مطالعه، با منابعی که استفاده میکند و نامهایی که روی آن تمرکز میکند، با ادبیات موجود تفاوت دارد. در این تحقیق مسائل مربوط به سنگ معدن شناسایی شده و موضوعات شناسایی شده با یک طبقه بندی منحصر به فرد ارائه شده است. در این زمینه ابتدا بر تعریف و چیستی جوهر در کلام اشعری تأکید می شود. پس از آن، مفاهیم تخیل و تمرکز در ارتباط با رایج ترین تعریف جوهر در کلام اشاعره مورد بحث قرار گرفت. متعاقباً آرای متکلمان اشاعره در مورد خواص جوهری از قبیل تقسیم ناپذیری، تجانس، جهت، شکل، حالت در لحظه خلقت، بقا، انقراض و بازگشت آشکار شد. رابطه سنگ معدن با حوادث و ماهیت ترکیب سنگ معدن نیز به طور خاص در فرقه اشعری بررسی شد. دیدگاه اشاعره در باب پوچی که در رابطه با جوهر به وجود می آید و موضوعی بحث برانگیز در اتمیسم است، نیز در این پژوهش گنجانده شده است. مسائل ذکر شده از اشاعره دوره قبل است; بنیانگذار فرقه، ابوالحسن الاشعری، نمایندگان نسل سومی که ادعا می شود این فرقه را نظام مند کرده اند، ابوبکر البکیلانی، ابن فورک و ابو اسحاق الاسفراینی، شاگرد باکیلانی، ابوبکر الباکلانی، ابوبکر الباکیلانی، شاگرد باکیلانی، ابوبکر الباکلانی، ابی کافرانی، شاگرد باکیلانی. البغدادی و امامالحرمین الکوینی، یکی از مهمترین متکلمان اشاعره در دوره بعد، و هم عصر او عبدالرحمن بن. بر اساس آثار و آراء متکلمینی چون معمون الموتولی پردازش شده است. نظریات متکلمان اشعری در مورد مسائل پیش گفته در رابطه با سنگ، این فرصت را فراهم کرده است تا سیر اتمیسم در کلام اشعری را دنبال کرده و نقش هر یک از متکلمان را در توسعه اتم گرایی اشعری آشکار کنیم. در پایان این پژوهش که به شناخت جوهر در کلام اشعری دوره بعد می پردازد، مشخص شد که در کلام اشاعره نیز دیدگاه هایی عمدتاً مشابه با موضوع جوهر مطرح شده است. اما ادعا شده است که این بدان معنا نیست که نظریه اتمی در کلام اشعری شکل نگرفته است. مشاهده شده است که گسترش اتم گرایی در دست متکلمان اشاعره بیشتر از آن که پیروان فرقه از یکدیگر انتقاد کنند، به صورت تفصیل آراء، تنوع ادله و تقویت نقاط ضعف بوده است. علاوه بر این، نظراتی - هرچند اندک - وجود دارد که متکلمان اشاعره در موضوع جوهر از یکدیگر انتقاد می کنند. در نتیجه، دیدگاههای مربوط به اتمگرایی و جوهر در چارچوب کلام اشعری دوره متأخر که روشها، مخاطبان و اندیشههای کلامی خاص خود را داشت; می توان گفت که نمونه خوبی برای تعیین ساختار کلی فرقه، روابط فکری آن با مخالفان و مواضع متکلمان منسوب به این فرقه در توسعه و تاریخ این فرقه است. در اندیشه کلام وجود به قدیم (ازلی) و حدیث (وجود ممکن) تقسیم می شود. تقابل خدا که قدیم است و عالم مخلوق، برای اثبات وجود قدیم و نفی ویژگی های حدیث از او ضروری است. با توجه به این پیشینه، نظریه اتمیسم برای درک سنت کلام حیاتی است. این معتزله بودند که نظریه اتمیسم را در کلام وارد کردند و آن را با اندیشه کلامی هماهنگ کردند. در این زمینه، باید توجه داشت که اتم گرایی در کلام معتزلی از طریق انتقاد از اتم گرایی و اختلافات درون فرقه ای شکل گرفت. متکلمین اشاعره در بسیاری از مسائل، در مخالفت با معتزله، از معتزله در مفهوم عالم پیروی کردند و نظریه اتمی را پذیرفتند. متکلمین اشاعره دگرگونی اتمیسم در کلام معتزلی را نادیده نگرفتند، اما این نظریه را بر اساس نظام کلامی خود بازتفسیر کردند. از آنجایی که مطالعات پیشین در مورد اتمیسم عمدتاً معتزله را مورد توجه قرار داده است، این تحقیق بر درک اشاعره از جوهر متمرکز است. دلیل قرار دادن این ماده در مرکز مطالعه این است که برای نظریه اتمی مهمتر از تصادفات است. دلیل دیگر انتخاب ماده به عنوان موضوع این است که حوادث قبلاً موضوع مطالعات دیگری بوده است. این پژوهش نه تنها از نظر انتخاب موضوع، بلکه از نظر منابعی که استفاده میکند و نامهایی که به آن میپردازد، با ادبیات حاضر متفاوت است. این مطالعه با هدف شناسایی و طبقهبندی موضوعات مرتبط با ماده به شیوهای اصیل انجام شده است. ابتدا به بحث در مورد تعریف جوهر در کلام اشاعره می پردازد و سپس به بررسی دیدگاه متکلم اشاعره در خصوص ویژگی های جوهر مانند تحیوز و تمکون، تقسیم ناپذیری، تجانس (همگونی)، جهت، شکل، حالت در لحظه حدوث، بقاع (رجعت) و استمرار می پردازد. این پژوهش همچنین نظراتی را در مورد رابطه مواد و حوادث و ترکیب مواد در فرقه اشاعره تحلیل می کند. علاوه بر این، این تحقیق شامل دیدگاه اشاعره درباره باطل است. این پژوهش شامل متکلمین اشاعره ای از دوره متقدمین است، مانند ابوالحسن اشعری، ابوبکر باقلانی، ابن فورک، اسحاق اسفرعینی، شاگردان باقلی الجعفرانی، شاگردان ابوالحسن الجعفرانی. البغدادی، امام الحرمین الجوینی و معاصرش متولی. این دیدگاههای این نامها درباره جوهر، اساس بحث را تشکیل میدهد و امکان ردیابی سیر اتمگرایی در کلام اشعری و شناسایی نقش هر متکلم در توسعه آن را فراهم میکند. در خاتمه، این مطالعه از فهم جوهر در کلام اشعری دوره متقدمین نشان می دهد که متکلمین اشاعره، به استثنای برخی استثناء، نظرات مشابهی در این زمینه داشته اند. اما این بدان معنا نیست که اتمیسم در کلام اشعری شکل نگرفته است. در مقابل، توسعه اتم گرایی در میان متکلمین اشاعره به صورت طرح آراء، تنوع ادله و تقویت نقاط ضعف صورت گرفت. در نتیجه روشن شد که دیدگاههای اتمگرایی و جوهر در کلام اولیه اشاعره، نمونهای عالی برای تعیین ساختار کلی فرقه، روابط فکری با مخالفان و نقش متکلمین در تکوین و تاریخ این فرقه است. |
| Detaylı Başlık | Eş‘arî Atomculuğunun Serüveni: Mütekaddim Dönem Eş‘arî Kelâmında Cevher Anlayışı |
