آثار اهل بیت در تفسیر شهرستانی به نام مفاتیح الاسرار
| عنوان | آثار اهل بیت در تفسیر شهرستانی به نام مفاتیح الاسرار |
|---|---|
| نویسنده | DEMİR، عبدالعلیم |
| محل انتشار | دانشگاه بازدید - دانشگاه بازدید |
| موضوع | مجله الهیات هیتی، 06-2023، ج22 (1)، ص393-422 |
| نوع | kitap |
| زبان | ara,eng |
| دیجیتال | بله |
| نسخه خطی | خیر |
| کتابخانه: | کتابخانه لیتیر |
| شناسه دارایی کتابخانه | ISSN: 2757-6949, EISSN: 2757-6949, DOI: 10.14395/hid.1243817 |
| شماره ثبت | cdi_doaj_primary_oai_doaj_org_article_f19d64011ee1469089f76e51cb41f626 |
| محل کتابخانه | دایرکتوری DOAJ از مجلات دسترسی آزاد |
| یادداشتها | شهرستانی، از روشنفکران و دولتمردان مهم دولت سلجوقی بزرگ، دانشمندی همه فن حریف است که در بسیاری از زمینه ها آثاری تألیف کرده است. او در اواخر عمر از تمام دانش علمی خود استفاده کرد و تفسیر خود را به نام مفاتیحول الاسرار و مسابیحوالبرار نوشت که می توان آن را مافوق فرقه دانست، اما عمری به پایان نرسید. وقتی تفسیر ایشان مورد بررسی قرار می گیرد، مشاهده می شود که نظراتی را مطرح می کند که با ذهنیت اهل سنت و شیعه همخوانی دارد. نحوه پرداختن تفسیر او به موضوعاتی چون وحی، آیه، مثل، فقه، قرائت، نحو، نهیف، معنا، تفسیر و لغت تا حد زیادی شبیه به سبک و محتوای تفسیر اهل سنت است. شهرستانی در عناوین مذکور بیشتر از علمای اهل سنت نقل می کند. اما با تفاسیر عمیقی که از آیات تحت عنوان اسرار که اصیل ترین جزء تفسیر را تشکیل می دهد و با تفاسیر نزدیک به نظام فکری شیعه با اهل سنت تفاوت دارد. به همین دلیل نظرات مختلفی در مورد وابستگی فرقه ای مطرح شده است. اگر چه تعبیر شده است که شهرستانی باطنی ـ اسماعیلی است و در تفسیر برخی آیات تعابیر باطنی ـ حروفی ارائه می دهد و برای آیات معانی عمیقی قائل است و با ارجاع به مفاهیم قرآنی به مردم جملات خطابی می آفریند و آنها را در راستای اصطلاحات اسماعیلی به کار می برد، اما با انتساب برخی از معانی معانی خاصی برای آنها وجود ندارد. اظهار نظر بسیار سخت است. با این حال، می توان این روش را - چنانکه مصطفی اوزتورک بیان کرد - تفسیر کرد که امامیه از اصطلاحات اسماعیلی به عنوان ابزاری برای افزودن عمق فلسفی به خط اخباری استفاده کرده است. زیرا هویتی که او در تفسیر خود آشکار می کند، هویت شیعی ـ امامی ـ اخباری است تا هویت باطنی ـ اسماعیلی. شهرستانی در مقدمه تفسیر خود به صراحت بیان می کند که منبع اطلاعات نظرات و تعابیری که بر عناوین اسرار کرده است، خود او نیست، بلکه ائمه اهل بیت علیهم السلام هستند و برای دیدگاه آنان اهمیت ویژه ای قائل است. او پیامبر کتاب خداست. او استدلال می کند که پس از نازل شدن بر پیامبر نزد آنها حفظ شد که قرآن و اهل بیت هرگز از یکدیگر جدا نمی شوند و آیات را می توان از طریق دیدگاه ائمه اهل بیت فهمید. در این راستا می توان روایات و آرای بسیاری را یافت که دیدگاه آنها را در تفسیر آنها منعکس می کند. وی همچنین با تفسیر به نظر قرآن مخالف است و میگوید کسانی که آن را با نظر خود تبیین میکنند، حتی اگر درست توضیح دهند، اشتباه میکنند. در سراسر تفسیر خود، هرتز. او معرفت علمی علی و اهل بیتش را مورد توجه قرار می دهد و با استناد به روایاتی که از آنها می آید به تفسیر می پردازد. صحابی که او بیشتر از همه از نظراتش مشورت کرد هرتز بود. علی است. پس از آن، قافر السادق یکی از افرادی بود که وی با ارائه تفاسیر مناسب شیعه بیشتر به آن اشاره کرد. وقتی به بررسی های دانشگاهی تفسیر شهرستانی به نام مفاتیح الاسرار که با روش منحصر به فرد خود تألیف کرده است نگاه می کنیم، مشاهده می شود که مطالعات زیادی در زمینه های مختلف انجام شده است، اما در تفسیر او مطالعه ای درباره ردپای شیعه یا اهل بیت و تفسیر شیعه وجود ندارد. عدم بررسی آثار شیعه در تفسیر شهرستانی که درباره نظرات کلامی او بسیار گفته شده است، بررسی موضوع را ضروری می سازد. همانطور که مشخص است، هر مفسری در پردازش روایات کتاب خود از روش خود پیروی می کند. در این زمینه، سؤال اصلی پژوهش ما این است که «هدف اصلی شهرستانی از مراجعه به ائمه اهل بیت و منابع شیعه در تفسیر آیات چیست؟» به شکل است. در طول پژوهش، پاسخ به این سؤال جستجو شده و بر اساس یافتهها، نقاط قوت و ضعف تفسیر آشکار میشود و ارزیابیهایی نیز درباره وابستگی فرقهای نویسنده انجام میشود. در پژوهش، ردپای اهل بیت با تمرکز بر بخشهای حصر که از ثمرههای تفسیر است، با مثالهایی مورد بررسی قرار گرفته است. شهرستانی یکی از روشنفکران و دولتمردان مهم بزرگان است. شهرستانی یکی از روشنفکران و دولتمردان مهم بزرگان است. سلجوقیان، دانشمندی همه فن حریف که در بسیاری از زمینه ها آثاری نوشته است. او در اواخر عمر، تفسیر خود را به نام مفاتیح الاسرار و مصابیح الابرار نوشت که می توان آن را فرافرقه ای/ مکتبی دانست، اما عمر چندانی نداشت تا تفسیر را تمام کند. وقتی تفسیر او بررسی می شود، مشاهده می شود که دیدگاه هایی مطابق با اهل سنت و شیعه ارائه می دهد. زیرنویسهای تفسیر او، اندیشههای او دربارهی دلیل نزول، رابطهی آیات، مثل، فقه، قرائت، صرف، نحو، معناشناسی، تفسیر و لغت، همهی اینها تا حد زیادی شبیه به سبک و محتوای روایات و تفاسیر اهل سنت است. شهرستانی در مسائل مربوطه بیشتر از علمای اهل سنت استفاده می کند. اما با تفاسیر عمیقی که برای آیات در عناوین اسرار می کند که اصیل ترین قسمت تفسیر اوست: تفاسیر نزدیک به نظام فکری شیعه، با اهل سنت تفاوت دارد. به همین دلیل نظرات مختلفی در مورد تعلق فرقه ای وی مطرح شده است. اگرچه ایجاد تفاسیر باطنی-حروفی توسط شهرستانی در تفسیر برخی از آیات، نسبت دادن معانی عمیق به آیات، ایجاد جملات درود با نسبت دادن مفاهیم قرآن به مردم و به کار بردن آنها در راستای اصطلاحات اسماعیلی با نسبت دادن معانی نمادین به برخی از آنها، تفسیر شده است. باطنیه-اسماعیلیه، اظهار نظر قطعی در این مورد بسیار مشکل است. با این حال، میتوان این روش را - همانطور که مصطفی اوزتورک بیان کرد - به استفاده از اصطلاحات اسماعیلیه به عنوان ابزاری برای عمق بخشیدن به سلسله اخباری امامیه نسبت داد. زیرا هویتی که او در تفسیر خود آشکار کرد، هویت شیعی - امامی - اخباری است تا باطنیه - اسماعیلیه. شهرستانی در مقدمه با بیان صریح این نکته که تفاسیر و تعابیری که از عناوین اسرار کرده است، منبع اطلاع نیست، بلکه ائمه اهل بیت علیهم السلام به نظر آنان اهمیت ویژه ای می دهد. بدین ترتیب می توان روایات و آرای بسیاری را که منعکس کننده دیدگاه آنهاست در تفسیر او یافت. او همچنین با تفاسیر خودپنداره قرآن (تفسیر بیالرأی) مخالف است و استدلال میکند که کسی که آن را با دیدگاه خود توضیح میدهد، چه درست توضیح دهد یا نه، اشتباه میکند. او در سراسر تفسير خود به معرفت علمي حضرت علي و اهل بيت در عناوين اسرار مي پردازد و با استناد به روايات قرآن به تفسير قرآن مي پردازد. صحابی که بیش از همه با او مشورت کرد، حضرت علی است که شیعیان او را معصوم و امام اول می دانند. پس از آن، جعفر الصادق یکی از افرادی است که شهرستانی بیشتر به آن اشاره می کند، زیرا او تفاسیر را با مکتب شیعه سازگار می کند. وقتی به مطالعات دانشگاهی مفاتیح الاسرار شهرستانی نگاه می کنیم، مشاهده می شود که بسیاری از آنها در زمینه های مختلف انجام شده است. با این حال، همچنین مشاهده می شود که در ردپای شیعه یا اهل بیت و تفاسیر شیعی در تفسیر او مطالعه ای صورت نگرفته است. همانطور که مشخص است، هر مفسری در پردازش روایات کتاب خود از روش منحصر به فردی پیروی می کند. در این راستا، سؤال اصلی پژوهش ما این است که «هدف اصلی شهرستانی از مراجعه به ائمه اهل بیت و منابع شیعه در تفسیر آیات چیست؟» در سرتاسر پژوهش، پاسخ به این سؤال جستجو میشود و نقاط قوت و ضعف تفسیر وی از طریق یافتهها مورد بررسی قرار میگیرد و ارزیابیهایی درباره هویت فرقهای نویسنده انجام میشود. در پژوهش، بخشهای اسرار محور قرار گرفته و ردپای اهل بیت با مثالهایی مورد بررسی قرار گرفته است. روش استفاده از منابع روایی شیعه در تفسیر شهرستانی که به علم علمی ممتاز است. علاقه و دانش احادیث شیعه در این مقاله با ارزیابی کلی از روایات شیعه در تفسیر وی بررسی شده است. |
| Detaylı Başlık | Şehristânî’nin Mefâtîhu’l-esrâr İsimli Tefsirinde Ehl-i Beyt İzleri |
