لایههای صوفیانه در تباکاتو-صوفیه ابو عبدالرحمن السلیمانی: نماد توزیع منطقه-شهر و حوضههای صوفی نشان داده شده
| عنوان | لایههای صوفیانه در تباکاتو-صوفیه ابو عبدالرحمن السلیمانی: نماد توزیع منطقه-شهر و حوضههای صوفی نشان داده شده |
|---|---|
| نویسنده | ارسلان، سونر |
| محل انتشار | دانشگاه بازدید - دانشگاه بازدید |
| موضوع | مجله الهیات هیتی، 12-2023، ش22 (2)، ص549-568 |
| نوع | كتاب |
| زبان | ara,eng,tur |
| دیجیتال | بله |
| نسخه خطی | خیر |
| کتابخانه: | کتابخانه لیتیر |
| شناسه دارایی کتابخانه | ISSN: 2757-6949, EISSN: 2757-6949, DOI: 10.14395/hid.1332078 |
| شماره ثبت | cdi_doaj_primary_oai_doaj_org_article_5ca5a0d3319a4ffab5fced8a060b601a |
| محل کتابخانه | دایرکتوری DOAJ از مجلات دسترسی آزاد |
| یادداشتها | در طبکاتو صوفیه ابو عبدالرحمن السلمی (متوفی 412/1021) صد و پنج صوفی وجود دارد که در پنج لایه تنظیم شده بود. دوره ای که آنها در آن زندگی می کردند مربوط به سال های 161 تا 378 هجری قمری است. در این مقاله با ایجاد جداول به توزیع منطقه ای و شهری لایه های صوفیان در طبقات پرداخته شده و نرخ های موجود در جداول نشان دهنده داده های هر لایه به صورت درصد ارائه شده است. ضمن ایجاد جداول حاکی از مناطق، مناطق ایران، عراق، سوریه، حجاز، مصر و خراسان به عنوان عناوین فوقانی بر اساس بیانیه سلیمانی تعیین شدند. استان خراسان در ایران و افغانستان و منطقه خراسان که به سمت شرق امتداد دارد از یکدیگر جدا شد و سعی شد درگیری احتمالی از بین برود. با توجه به داده های به دست آمده از جداول مورد بحث، مشاهده شده است که جمعیت صوفیان در مناطق حجاز، مغرب و مصر در سطوح پایین و در سایر مناطق در سطوح بالاتری قرار دارد. مشاهده شده است که به ویژه مناطق عراق، خراسان و ایران از نظر جمعیت صوفی از مناطق غنی تری هستند. وقتی این وضعیت بر اساس شهر ارزیابی می شود، می توان فهمید که بغداد و نیشابور در مقایسه با سایر شهرها میزبان صوفیان بیشتری هستند. اما با توجه به روند لایه ها و ارزیابی کلیت نقاشی های مورد نظر، مشاهده می شود که منطقه ایران به طور کلی و شهر نیشاپور به طور خاص به دلایل مختلف به سمت لایه های آخر به میدان می آیند. استنباط دیگری که از دادههای منعکس شده در جداول به دست میآید این است که صوفیان که در لایههای اولیه بیشتر در شهرهای مرکزی قرار داشتند، در این فرآیند به روستاها و شهرهای نسبتاً کوچک نیز سرایت کردند. بدین ترتیب روشن می شود که تصوف به مرور زمان در اقشار مختلف جامعه ریشه دوانده است. موضوع دیگری که در مقاله میخواهیم بر آن تاکید شود، حوضههای تصوف است که روایاتی که سلیمی از صوفیان مختلف آورده است، به آن اشاره شده است. امروزه نام مکاتب/ مکاتب صوفیانه مانند بصره، بغداد و مصر در مطالعاتی که در قالب کتابهای تاریخ تصوف، مقدمهای بر تصوف و تصوف گردآوری شده است، رواج یافته است. به عنوان مثال، مکتب بصره، یکی از مکاتب صوفیه، با برداشت حسن بصری (متوفی 110/728) از «ترس و اندوه» برجسته است و از سوی دیگر، با نگرش «عشق الهی» ربیعالعدویه (متوفی 185/801) به یادگار مانده است. این وضعیت مشکلاتی را در برخورد با مدارس صوفیانه در سراسر مناطق به همراه دارد. در واقع، با این طبقهبندی، میتوان برداشتهای مختلف تصوف در مناطق مشابه را نادیده گرفت. سه روایت جداگانه از سوی سلیمی که حاکی از برداشتهای متفاوت از تصوف در منطقه، شخص و در یک شهر است، ممکن است دریچهای تازه به روی پدیده مکاتب/ مکاتب صوفیانه بگشاید که امروزه یک افسانه است. از این رو، در راستای استنباط، پرسش ها و یافته های جدید به دست آمده از داده های جداول ارائه شده در مقاله، مروری بر پدیده مکتب/ مکاتب صوفیانه که تا امروز ادامه داشته است، در دستور کار قرار گرفته است. در طبقات صوفیه صد و پنج صوفیه وجود دارد که توسط ابو عبدالرحمن السلامی (متوفی 412/1021) به صورت پنج طبقه تنظیم شده است. دوره ای که آنها در آن زندگی می کردند مربوط به سال های 161 تا 378 هجری قمری است. در این مقاله، توزیع منطقه ای و شهری طبقه بندی صوفیان در طبقات در قالب جداول مورد بحث قرار گرفته است. نسبت های موجود در جداول نشان دهنده توزیع منطقه و شهر هر طبقه بندی به صورت صدک ارائه شده است. ضمن ایجاد جداول اشاره به مناطق، بیانیه سلیمانی مبنا قرار گرفت. از این رو مناطق ایران، عراق، سوریه، حجاز، مصر و خراسان به عنوان سرفصل ها تعیین شدند. استان خراسان در ایران از افغانستان و نواحی خراسان منتهی به شرق افغانستان جدا شد تا تا حدی هرگونه سردرگمی احتمالی را از بین ببرد. بنابراین، سعی شده است تا سردرگمی احتمالی به طور نسبی برطرف شود. بر اساس داده های به دست آمده از طبقه بندی ها، جمعیت صوفیان در مناطق حجاز، مغرب و مصر در سطوح پایین باقی مانده است. مشاهده شده است که این وضعیت در سایر مناطق در سطح بالاتری قرار دارد. مشاهده می شود که به ویژه مناطق عراق، خراسان و ایران از نظر جمعیت صوفی غنی تر هستند. وقتی این وضعیت بر اساس شهرها ارزیابی شود، می توان فهمید که صوفیان در بغداد و نیشابور بیشتر از شهرهای دیگر هستند. اما با در نظر گرفتن روند زمانی طبقهبندیها و ارزیابی جداول مورد بحث در مجموع، مشاهده میشود که منطقه ایران بهطور کلی و شهر نیشاپور بهطور خاص به دلایل مختلف نسبت به آخرین طبقهبندیها پیشتاز میشوند. استنباط دیگری که از دادههای منعکس شده در جداول به دست میآید این است که صوفیان که در طبقهبندیهای اولیه بیشتر در شهرهای مرکزی قرار داشتند، در این فرآیند به روستاها و شهرهای نسبتاً کوچک نیز سرایت کردند. بنابراین معلوم می شود که تصوف به مرور زمان در اقشار مختلف جامعه جایگاهی پیدا کرده است. موضوع دیگری که در این مقاله میخواهیم بر آن تأکید شود، مکاتب تصوفی است که در روایاتی که سلیمانی از صوفیان مختلف نقل کرده است، اشاره شده است. امروزه نام مکاتب صوفیانه مانند بصره، بغداد و مصر در مطالعاتی که در قالب تاریخ صوفیانه، مقدمه تصوف و کتابهای راهنمای تصوف گردآوری شده است، رواج یافته است. برای نمونه، مکتب بصره، یکی از مکاتب صوفیه، از یک سو با درک حسن بصری (متوفی 110/728) از «خوف و غم» و از سوی دیگر با نگرش ربیعة العدویه (متوفی 185/801) به «عشق الهی» مشخص می شود. این وضعیت مشکلاتی را در برخورد با مدارس صوفیه در مناطق مختلف به همراه دارد. در واقع، با این طبقهبندی، میتوان برداشتهای مختلف تصوف در مناطق مشابه را نادیده گرفت. سه روایت مختلف که حاکی از برداشتهای متفاوت از تصوف در منطقه، شخص و در یک شهر است که سلیمانی بیان میکند، میتواند دیدگاه جدیدی را به پدیده مکاتب صوفیانه که امروزه رایج است، بیاورد. از این رو، ممکن است در راستای پرسش ها و یافته های جدیدی که از جداول ارائه شده در مقاله حاصل خواهد شد، پدیده مکاتب صوفیانه که تا امروز ادامه یافته است، مجدداً به میدان بیاید. |
| Detaylı Başlık | Ebû Abdurrahman es-Sülemî’nin Tabakâtü’s-Sûfiyye’sindeki Sûfî Tabakaları: Bölge-Şehir Dağılımının Serencâmı ve İşaret Edilen Sûfî Havzaları |
