آفرینش فضا، خلقت در فضا: منشأ آپورتیک جهان در روایات خلقت
| عنوان | آفرینش فضا، خلقت در فضا: منشأ آپورتیک جهان در روایات خلقت |
|---|---|
| نویسنده | بشاران، عبدالله |
| محل انتشار | دانشگاه بازدید - دانشگاه بازدید |
| موضوع | کیهان شناسی، آفرینش، اساطیر، پدیدارشناسی، فلسفه، آب |
| نوع | كتاب |
| زبان | ara,eng,tur |
| دیجیتال | بله |
| نسخه خطی | خیر |
| کتابخانه: | کتابخانه لیتیر |
| شناسه دارایی کتابخانه | ISSN: 2757-6949, EISSN: 2757-6949, DOI: 10.14395/hid.1057646 |
| شماره ثبت | cdi_doaj_primary_oai_doaj_org_article_10da6c39f61a4dff9ef9e52f14f5cbae |
| محل کتابخانه | دایرکتوری DOAJ از مجلات دسترسی آزاد |
| یادداشتها | روایات خلقت حاوی یک آپوریا اساسی، یک بن بست است: آیا مخلوقات، یعنی جهان، در جایی آفریده شده اند، یا فضا در میان مخلوقات است؟ در واقع، روایات خلقت نیز یک داستان فضایی است: «جایی» که آفرینش اتفاق افتاده و همچنین مراحل خلقت گفته میشود. زیرا هر اسطوره ای، هر روایتی باید در «مکانی معین» رخ دهد. منظر با توضیح ترتیب ایجاد آسمان، زمین، خشکی ها و دریاها، کوه ها، دشت ها، چشمه ها، رودخانه ها و مکان ها و مناطق خاص تر ایجاد می شود. سپس انسان در این صحنه قرار می گیرد. گویی جایی که مردم در آن اقامت کنند و زندگی خود را بگذرانند، پیش نیاز انسان بودن است. اما این داستانها نه تنها فضایی را که انسان در آن قرار میگیرد را توصیف میکند، بلکه غیاب موجودی بدون فضا را نیز به نمایش میگذارد. فضا همیشه وجود دارد. به نوعی در وهله اول وجود دارد، بدون نیاز به ایجاد. به عنوان مثال، حماسه بابلی Enuma Elish شامل ایجاد فضا و خلقت در فضا به طور همزمان است: آپسو (آب شیرین) و تیامات (آب شور) با یکدیگر مخلوط می شوند و "پیش از اینکه خدایان هنوز آنجا باشند" و حتی قبل از اینکه "هیچ چیز" وجود داشته باشد، آفرینش را آغاز می کنند. بنابراین، آب ها نه تنها چیزهایی را که بعد از خود می آیند (حتی خدایان که آفرینش را انجام خواهند داد) ایجاد می کنند، بلکه موقعیت های مناسبی را برای خدایان برای ایجاد این چیزها ایجاد می کنند. این وضعیت موارد زیر را به ما نشان می دهد: آپسو و تیامات یک ماتریس، یک فضا، در ابتدای جهان ایجاد کردند. به طوری که هر آنچه بعداً اتفاق می افتد، در این مکان، در این مکان، ظاهر شود و ساکن شود. به همین ترتیب، آشوب، سلف کیهان در اساطیر و فلسفه یونانی، شامل انواع پتانسیل هایی است که در آغاز جهان از یکدیگر جدا می شوند. از آنجایی که صحنه پر هرج و مرج این مبدأ جهان مقدم بر چیزهایی است که به وجود خواهند آمد، فلسفه در اولین قدم های خود شروع به بررسی این موضوع می کند که این مبدأ چیست. اولین پاسخها این منشأ را با اصطلاحات «فضایی» بیان میکنند: آب، آپایرون، وضعیت آشفته وحدت، یا خود آشوب آشفته. همچنین در حماسه های آفرینش ترکی و متون دینی ابراهیمی مانند عهد عتیق و قرآن با ساختار یک چیز فضایی (به ویژه «آب») که مقدم بر آفرینش جهان هستی است، مواجهیم. با این حال، باید توجه داشت که این شیوه خوانش روایات خلقت به وضوح در مقابل خلقت ex nihilo است. برای مثال، وقتی عهد عتیق را با دقت میخوانیم، میبینیم که قبل از فرمان «نور بودن»، آبهای اولیه وجود داشت که روح خدا میتوانست روی آنها سرگردان باشد. آب در اینجا در اصل به عنوان منبع حاصلخیز و بستری است که همه چیز روی آن گذاشته شده است. در قرآن کریم نیز با چنین وضعیتی مواجه هستیم: در آیات متعددی که در مورد خلقت هستی تکرار شده است، خدای یگانه پس از خلقت آسمانها و زمین به عرش می رود. همچنین در آیهای میخوانیم: «[خداوند] آسمانها و زمین را در شش روز آفرید در حالی که عرش بر آب بود». (هود، 7/11) این که عرش خدا روی آب است، حالتی است، شرح حال است. منظور از آبهایی که در اینجا ذکر شده، چیزی کاملاً متفاوت از بسیاری از اعلانات قرآن است که «ما جانداران را از آب آفریدیم»: یعنی این آبهای اولیه نه تنها چیزی هستند که در زمان خلقت عالم در درون یا همراه با آن آفریده شده است، بلکه فضایی هستند که خلقت را در حین خلقت ممکن می سازد. این مقاله با بازخوانی اسطورههای گوناگون و روایتهای آفرینش، درک و تفسیر متفاوتی از معضل فضا در باب منشأ جهان (کیهانشناسی) یعنی این مسئله که آیا فضایی برای وقوع آفرینش در مکان و فضایی خاص از قبل وجود دارد یا نه، ارائه میکند. هدف این مقاله این است که به جای تعیین اولویت یا برتری بین ایجاد فضا و ایجاد جهان در فضا، به ارزش حیاتی و فلسفی حل نشدن معضلات وجودی با تمرکز بر تصمیم ناپذیری، بینابینی و تأثیر معضل فضا بر جهان معنا انسان اشاره کند. روایات آفرینش یک آپوریا را در خود جای می دهند: آیا آفریده ها، یعنی جهان، در مکانی خلق شده اند؟ یا «مکان» در میان مخلوقات بود؟ در این امر مسلم است که روایات خلقت نیز ساخت مکان است. روایت میشود که خلقت «جایی» اتفاق افتاده است، زیرا اسطورهها و داستانها باید در «مکان خاصی» اتفاق بیفتند. با بیان این که به چه ترتیبی چنین مکانهایی (آسمان، زمین، خشکی و دریا، کوهها، دشتها، چشمهها، رودخانهها و مناطق خاصتر) به وجود آمده، منظرهای ترسیم میشود و سپس انسان در این صحنه قرار میگیرد. یعنی مکانی که انسان در آن سکونت داشته باشد، پیش شرط انسان بودن است. با این حال، این داستانها نه تنها مکانی را که انسانها باید در آن قرار گیرند، توصیف میکنند، بلکه گواهی میدهند که هیچ «شدن» بدون مکان وجود ندارد. مکان همیشه هست: به نوعی در آغاز وجود دارد بدون اینکه نیازی به ایجاد شدن داشته باشد. به عنوان مثال، افسانه آفرینش بابلی، Enuma Elish، شامل ایجاد «مکان» و همچنین ایجاد «در» مکان است: «وقتی هیچ خدایی به وجود نیامده بود» و حتی زمانی که «هیچ چیزی» وجود نداشت، آپسو (آب شیرین) و تیامات (آب شور) در هم می آمیزند و مسیر آفرینش را آغاز می کنند. در نتیجه، نه تنها خدایان زیر باید خلق میشدند، بلکه مکانهای «مناسب» برای خلق کردن خدایان نیز بود. این به وضوح نشان می دهد که آپسو و تیامات ماتریسی را در آغاز جهان آغاز کردند، به طوری که هر چیزی که در پی می آید ظاهر می شود و در این مکان ساکن می شود. به همین ترتیب، در اساطیر و فلسفه یونانی، آشوب به عنوان سلف کیهان همه احتمالاتی را که در آغاز جهان متمایز خواهد شد، در اختیار دارد. از آنجایی که این موقعیت آشفته مبدأ مقدم بر تمام مسیر عمل است، فلسفه در گام های اولیه خود به دنبال چیستی این منشاء می شود. اولین پاسخها این پرسش را در قالب اصطلاحات «صفحهای» بیان میکنند: آب، آپیرون، وضعیت آشفته وحدت، یا خود آشوب نامنظم. این الگوی چیزی سطحی (مخصوصاً «آب») پیش از خلقت جهان را می توان در اساطیر ترکی و متون مذهبی ابراهیمی مانند عهد عتیق و قرآن نیز ردیابی کرد. اما باید توجه داشت که این قرائت از روایات خلقت، رد آشکار ex nihilo است. همانطور که ما عهد عتیق را به دقت می خوانیم، برای نشان دادن، قبل از "فیات لوکس!" فرمان، قبلاً آبهای اولیه برای روح خدا وجود داشته است که روی آن شناور باشد. آب ها در اصل یک منبع زاینده و یک اتاق خالی هستند که همه چیز در آن پخش شده است. در قرآن چنین موردی را می خوانیم: در بسیاری از آیات مکرر در مورد کیهان، خداوند یگانه پس از خلقت آسمان ها و زمین، خود را بر فراز عرش قرار می دهد. اما در قسمتی خاص (11/7) می نویسد: «او کسی است که آسمان ها و زمین را در شش روز آفرید و عرش او بر آب بود». اینکه عرش خدا بر آب است وصف یک حالت است. و آبهایی که در اینجا ذکر شد، چیزی کاملاً متفاوت از این جمله قرآنی به ما می گویند که «ما موجودات زنده را از آب آفریدیم»: یعنی این آبهای اولیه نه تنها به صورت موجودی که با یا در جهان آفریده شده است ظاهر می شوند، بلکه به عنوان مکانی ظاهر می شوند که آفرینش را ممکن می سازد. این مقاله با خوانش روایات مختلف خلقت، درک و تفسیری بدیع از معضل مفهوم مکان ارائه میکند: به جای تعیین تقدم بین خلق مکان و جهان در مکان، هدف آن بیان ارزشهای حیاتی تصمیمناپذیری، وضعیت در بین بودن، و ترک معضلات وجودی است. |
| Detaylı Başlık | Mekânın Yaratılışı, Mekânda Yaratılış: Yaratılış Anlatılarında Evrenin Aporetik Kökeni |
