پیدایش و سیر غزل سرایی چهارپاره در ایران
| عنوان | پیدایش و سیر غزل سرایی چهارپاره در ایران |
|---|---|
| نویسنده | باقر سادرینیا |
| موضوع | زوج، شعر فرانسوی، شعر فارسی |
| نوع | كتاب |
| زبان | فارسی |
| دیجیتال | بله |
| نسخه خطی | خیر |
| کتابخانه: | کتابخانه سلطنتی دانمارک |
| شناسه دارایی کتابخانه | ISSN: 2008-8027, EISSN: 2322-3448 |
| شماره ثبت | cdi_doaj_primary_oai_doaj_org_article_3328a799778b4a5487f660a8341bebf2 |
| محل کتابخانه | دایرکتوری DOAJ از مجلات دسترسی آزاد، EBSCOhost Academic Search Complete، ProQuest Central |
| یادداشتها | چکیده «غزل» (چهار پره) یا «رباعیات ممتد» در اینجا و آنجا به اختصار ذکر شده است، اما پیدایش، تحول و تأثیر شعر نو عثمانی در گرایش شاعران پارسی به این قالب شعری جدید هنوز به طور کامل مورد بحث قرار نگرفته است. نگارنده این نوشتار ضمن بررسی منشأ این قالب شعری با اشاره به واحد پولی آن در ادبیات فرانسه، به دنبال پاسخ به این سؤالات است: 1 - آیا شاعران ایرانی تحت تأثیر ادبیات اروپا و بهویژه فرانسه غزل سرودهاند؟ 2 - شعر نو عثمانی چقدر در گرایش شاعران ایرانی به این قالب تأثیر داشت؟ 3- سرودن غزل دقیقا از چه زمانی آغاز شد و اولین بار چه کسی شعر خود را به این شکل سروده است؟ به نظر میرسد در این که این قالب غزل یا رباعی ممتد بهعنوان قالبی نو در شعر فارسی، از ادبیات اروپا و بهویژه فرانسه وام گرفته شده است، تردیدی وجود ندارد، اما اینکه ایرانیان این شکل و طرح قافیه خاص آن را مستقیماً از اروپاییان دریافت کردهاند یا با زبانی واسطه با آن خو گرفتهاند، جای بحث دارد؟ از دیدگاه نویسنده، این رباعیات پیوسته ابتدا مورد توجه شاعران ترک مدرن تنزیمت و دوران انقلاب مشروطیت مانند عکیف پائا (1316 ه.ق) و بعدها ابراهیم آیناسی (متوفی 1871 م)، ضیا پائا (د. 1881 م)، نامیک هشتم بعد از میلاد و شاعران نسل بعدی کمال 8 م. رکائی زاده اکرم بیک (متوفی 1914م.) و عبدالحاک حامیت طرهان (متوفی 1937م.) توفیک فیکرت (متوفی 1915م.) که با شعر و ادبیات فرانسه آشنا بودند (حبیب، 1340: 95) سپس این شکل از طریق زبان و ادبیات ترکی وارد ادبیات ایران شد. از یک سو اولویت دور شاعران نوگرای ترک در استفاده از این قالب و از سوی دیگر آشنایی نخستین شاعران غزل سرای ایرانی چون جعفر خامنه ای، لاهوتی و تقی رفعت با شعر و ادبیات مدرن عثمانی، صحت این فرضیه را تأیید می کند. نخستین غزل و نخستین غزل سرایان ایرانی، پژوهشگران شعر معاصر فارسی، عموماً شعر وفای به عهد (وفا به عهد) ابوالقاسم لاهوتی را که در سال 1908 هجری قمری سروده شده است، در نظر گرفته اند. کدکنی، 1390: 423-425 شمس لنگرودی، 65/1). با این حال پذیرش این نظر دشوار است. تردید در این دیدگاه از این واقعیت ناشی می شود که شاهدی وجود ندارد که نشان دهد وی هنگام سرودن این شعر با ادبیات فرانسه و ادبیات مدرن عثمانی آشنا بوده است. شواهد موجود نشان می دهد که لاهوتی شعر خود را بر اساس الگوهای غزل ایرانی خود سروده است. به عبارت دیگر پیش از لاهوتی برخی دیگر از شاعران ایرانی مانند جعفر خامنه ای که با ادبیات فرانسه و مدرن عثمانی آشنا بودند، چنین غزلی را سروده اند و لاهوتی با اشعار خود با این قالب شعری آشنا شده است. غزلی که دو سال قبل از «وفای به عهد» توسط لاهوتی در پانزدهم ربیع الاخر 1325 در روزنامه آذربایجان منتشر شده است مؤید این نظر است (ر.ک: مقاودی، 1356: 697). با توجه به آنچه براون و آریان پور (براون، 1335: 317 آریان پور، 1372: 454/2) درباره خامنه ای و شعر او بیان کرده اند و همچنین با توجه به نمونه های موجود شعر او می توان چنین استنباط کرد که او به دلیل آشنایی با زبان فرانسه و همچنین ادبیات نوین ترکی، قطعاً بیش از مهارت های ادبی و ادبی تلفیقی بسیار لازم و ضروری بوده است. و پیش از لاهوتی شروع به سرودن غزل کرد. پس با توجه به این شواهد می توان جعفر خامنه ای را اولین یا یکی از اولین غزل سرایان ایرانی در دوران انقلاب مشروطه دانست. فرم غزل در روند تاریخی خود از نظر قافیه دستخوش تغییراتی شده است (در این نوشتار به پنج گونه از آن پرداخته شده است). در نهایت نوعی از آن که در آن نیممطلب دوم و چهارم با هم قافیه میشوند، محبوبیت و مقبولیت پیدا کرده است. این قالب شعر به دلیل همخوانی با نوعی شعر عاشقانه، در گذر زمان به قالب اصلی اشعار با مضمون عاشقانه تبدیل شده است. |
| Görüntüle | Funūn-i adabī, 2015-03, Vol.7 (1), p.23-32 |
