نویسنده
علیپور، اسماعیل
محل انتشار
تجلی -
دانشگاه اصفهان
موضوع
زبان عرب، ادبیات عرب، نویسندگان، شرح حال، تاریخ نگاری، تاریخ، زبان فارسی، نثر، طبقات اجتماعی، زمان، نگارش، ارتباطات مکتوب
نوع
كتاب
زبان
فارسی
دیجیتال
بله
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
کتابخانه سلطنتی دانمارک
شناسه دارایی کتابخانه
ISSN: 2008-8027, EISSN: 2322-3448, DOI: 10.22108/liar.2019.118140.1661
شماره ثبت
cdi_proquest_journals_3151153904
محل کتابخانه
دایرکتوری DOAJ از مجلات دسترسی آزاد، EBSCOhost Academic Search Complete، ProQuest Central
یادداشتها
1- مقدمه دوره صفویه (1148-1906 هجری قمری) و دوره عثمانی (923-1213 هجری قمری) را می توان در تاریخ ادبیات فارسی و عربی «عصر شرح حال» نامید، زیرا رویکردهای گوناگون به زندگی نامه نویسی و تعداد زیاد شرح حال نوشته شده در آن عصر است. این گرایش به زندگینامه نویسی باعث شده است که نویسندگان در این دوره حتی بیش از یک اثر بیوگرافی داشته باشند. گسترش روزافزون این نوع نگارش در دوره های یاد شده، منجر به توسعه آثاری با سبک های مختلف نوشتاری شده است که در واقع مرحله تدوین تاریخ های مدرن ادبیات است. 2- چارچوب نظری در پژوهش حاضر سعی شده است با مقایسه ویژگی های مشترک زندگینامه های فارسی و عربی تدوین شده در این دوره، این نوع نگارش را به صورت نظام مند طبقه بندی کنیم. در این تقسیم بندی سعی شده است نام آثار به گونه ای باشد که زندگی نامه های فارسی و عربی بر اساس معیارهای زیر دسته بندی و در طبقات مجزا معرفی شوند: انگیزه های نویسنده، رویکردهای گردآوری و ویرایش شامل زمان، مکان، خاستگاه اجتماعی شاعران و نویسندگان و نیز شکل درونی (نوع نثر). 3- نتایج و بحث زندگینامه فارسی و عربی دوره مورد مطالعه از سه جهت از نظر فراوانی، ویژگی ها، علل و انگیزه های تألیف قابل بررسی است. افزایش چشمگیر تعداد زندگینامه های فارسی و عربی این دوره از عوامل مهمتر رشد روزافزون شاعران و نویسندگان هر طبقه اجتماعی است. 3-1- زندگینامه عمومی شامل طبقات گوناگون اعم از ادبا، علما، صوفیان، شیعیان، شخصیت های سیاسی و غیره است و غالباً محدوده زمانی محدودی را شامل نمی شود. این بیوگرافیها را میتوان «عمومی» نامید زیرا حاوی اطلاعاتی درباره شخصیت و آثار نویسندگانی است که قبل از زندگینامهنویس وجود داشتهاند. 3-2- شرح حال اختصاصی آنها به طور خاص ترجمه ها و آثار یکی از طبقات اجتماعی شاعران و نویسندگان را گردآوری کرده اند، مانند شرح حال علما و دستور نویسان. شرحی از شاعران ایرانی که به هند رفته اند. شرحی از آثار شاعران زن و اقشار مختلف هنرمندان. 3- 3- بیوگرافی های دوره ای آثاری هستند که دوره زمانی خاصی را در بر می گیرند، مانند یک قرن، عمر نویسنده و تاریخ سلطنت یک یا چند پادشاه. مانند: النور الصفر فی تراجم القرن الاشر عبدالقادر عیدروس و تذکره نصرآبادی که از چهار طبقه رجال سیاسی، علما، حکما، سادات و اشراف و شعرای عصر صفوی نام می برند. 3- 4- شرح حال شخصی (فردی) شرح حال هایی که فقط به شرح زندگی یک نفر اشاره می کند، مانند: تاریخ فخرالدین بن معن الخالدی و معاصر رحیمی اثر میر عبدالباقی نهاوندی (متوفی 1042 هجری قمری)، شرح حال مفصل میرزاحیم خانان رضی الله عنه. 3- 5- زندگی نامه کانونی برخی از شرح حال های فارسی و عربی بر اساس ترتیب مراکز ادبی تدوین شده است، از این رو می توان آن را شرح حال سرزمینی و منطقه ای نامید. اولین مسئله در شناسایی کانون های ادبی، ملاک کانونی بودن است. این معیار ترکیبی از سه جزء زبان، زمان و مکان است. یعنی رواج ادبیات یک زبان در یک منطقه جغرافیایی و محدوده زمانی خاص. بنابراین، سه نوع کانون ادبی وجود دارد: ملی (سرزمینی)، منطقه ای و شهری. شرح حال نفحات الریحانه مشتمل بر هشت فصل است که هر فصل شاعران و نویسندگان را با یکی از مراکز ادبیات عرب آشنا می کند. این مراکز شامل دمشق و مناطق آن، حلب، روم، عراق و بحرین، یمن، حجاز، مصر و مغرب است. نمونه های فارسی: جامع الخیر میر منشی قمی از شاعران و نویسندگان آذربایجان، عربستان سعودی، عراق و خوزستان سروده شده است. 3- 6-زندگینامه-تاریخ این نوع زیرمجموعه ای از زندگینامه های ضمنی است; یعنی نویسنده علاوه بر تاریخ نگاری به شرح حال نیز اشاره کرده است. اما انواع دیگری از زندگینامه وجود دارد که جنبه زندگینامه آنها بر سوابق تاریخی غلبه دارد، یعنی زندگینامه هایی که علاوه بر ترجمه، بیان وقایع تاریخی دوره مورد مطالعه را نیز تألیف کرده اند. از این رو، نامگذاری «زندگینامه-تاریخ» مناسبتر است. در تاریخ زندگینامه فارسی، حدود هفتاد عنوان از این گونه آثار به قرن دهم تا اواخر قرن دوازدهم هجری قمری برمی گردد. از آثار عجم شروع می شود و به وقایع کشمیر ختم می شود که برخی از آنها «تاریخ-زندگینامه» و برخی دیگر «زندگینامه-تاریخ» هستند. 3- 7- خلاصه بیوگرافی این آثار گزیده هایی است که توسط برخی از نویسندگان از آثار خود یا دیگران ارائه شده است. شهاب الدین خفاجی به زبان عربی خلاصه ای از خبیة الزوایه را ارائه کرده و آن را ریحانة العلبه و نزهة الحیات الدنیا نامیده است که برای شاعران تألیف شده است. اوحدی بلیانی گزیده ای از عرفات العاشقین آورده و آن را کعبی عرفان و سپس عبدالوهاب العالمگیری در سال 1155 هجری قمری نامید. گزیده ای از کعبه عرفان آورده و نام آن را گلدسته گذاشته است. 3- 8- بیوگرافی های تکمیلی این گونه بیوگرافی ها در واقع به عنوان مکمل یا در ادامه اثر نویسنده قبلی گردآوری شده و سعی در تکمیل اثر داشته اند. از جمله نمونه های عربی، محبی در شرح حال خلاصة الاثار، تکمیل و بسط آثار مورخان و شرح حال نویسان متقدم مانند بورینی، خفاجی، عیدروس و ابن معصوم را از مقاصد خود از تألیف شرح حال ذکر کرده است. 3- 9- شرح حال قافیه نثر قافیه که در مقدمه و متن برخی از شرح حال ها آمده است، از دیگر شرح حال های رایج فارسی و عربی این دوره است. نمونه هایی از این شرح حال به زبان عربی و فارسی عبارتند از: تراجم الاعیان و تذکره بزمری. 4- نتیجه گیری نتایج نشان می دهد که افزایش چشمگیر شاعران و نویسندگان و گستردگی کانون های ادبی عصر، موجب گرایش نویسندگان به استفاده از رویکردهای جدید در تدوین و ویرایش این نوع نوشته شده است.
Telif Hakkı
2020. This work is published under https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ (the “License”). Notwithstanding the ProQuest Terms and Conditions, you may use this content in accordance with the terms of the License.
Görüntüle
Funūn-i adabī, 2020-05, Vol.12 (1), p.21
