نویسنده
محمدحسین صادقی، حضرت حسن
موضوع
قانون اساسی، انتشارات
نوع
كتاب
زبان
فارسی
دیجیتال
بله
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
کتابخانه سلطنتی دانمارک
شناسه دارایی کتابخانه
ISSN: 2008-6253, EISSN: 2476-3306, DOI: 10.22108/jhr.2024.140696.2627
شماره ثبت
cdi_doaj_primary_oai_doaj_org_article_853a3c853ab649b8aaca6cc092f9c6d3
محل کتابخانه
فهرست DOAJ از مجلات دسترسی آزاد، جستجوی آکادمیک EBSCOhost کامل شد
یادداشتها
چکیده این پژوهش با هدف بررسی نقش ایرانیان استانبول در نشر و توزیع متون مدرنیستی و مشروطه خواهانه با کشف کانال های ارتباطی مشروطه خواهان ایرانی و عثمانی انجام شد. از این رو، پس از ارائه طرحی از ایرانیان استانبول، مختصات کلی استانبول (در رابطه با موضوع تحقیق) را به عنوان مهم ترین مرکز ارتباط مشروطه خواهان ایرانی و عثمانی تشریح و جایگاه آن را در نشر و توزیع متون فارسی مشخص کرد. سپس با تمرکز بر چاپخانهها یا نویسندگان ایرانی بهعنوان عوامل نشر و توزیع آثار مذکور، نقش این افراد در تولید و انتقال آثار حاوی اندیشه تجددخواهی و مشروطیت بین ایران و امپراتوری عثمانی بررسی شد. مشخص شد این افراد با حضور در استانبول و استفاده از امکانات این شهر؛ تألیف، ترجمه و انتشار آثار فوق الذکر. در ادامه با ذکر مکان هایی مانند ولیده هان و مدرسه ایرانیان استانبول به مراکز فعالیت ایرانیان توجه شده است. در این پژوهش نقش و جایگاه آنها در تکمیل زنجیره ارتباط مشروطه خواهان ایرانی و عثمانی توضیح داده شده است. این نشان داد که ایرانیان فعال در صنعت نشر عثمانی آثاری حاوی اندیشه های تجددخواهی و مشروطیت را در مراکزی مانند شرکت انتشارات ایران (شرکت صحافیۀ ایرانیه) و چاپخانه اختر (مطبعۀ اختر) منتشر می کردند. و این آثار از طریق مراکز دیگری مانند کتابفروشی ها به ویژه در بازار کتابفروشی (صحافلار چارشوسی) به دست مخاطبان ایرانی و عثمانی می رسید. این آثار علاوه بر تغذیه فکری استانبول به مناطق دیگری مانند ایران و عراق نیز صادر می شد. بر اساس یافته های پژوهش می توان ادعا کرد که ایرانیان مشروطه خواه استانبول با برقراری ارتباط با مخاطبان ایرانی و عثمانی خود، نقش مهمی در ترویج اندیشه مشروطیت در ایران و امپراتوری عثمانی داشتند. مقدمه در پایان قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم (14 هجری قمری) بسیاری از ایرانیان به دلایل اقتصادی، سیاسی و فرهنگی به سرزمین های عثمانی مهاجرت کردند و تعداد قابل توجهی نیز در استانبول ساکن شدند. این مهاجرت باعث تسهیل نفوذ متقابل ایرانیان و عثمانی ها شد. همزمان، در بحبوحه ظهور جنبش مشروطیت در ایران، شرایط سیاسی تحت استبداد قاجار، آزادی های سیاسی را محدود کرد و فعالان مشروطه خواه را به مهاجرت به امپراتوری عثمانی واداشت. نزدیکی استانبول به ایران و استقلال آن از نفوذ قاجار، آن را به مقصدی جذاب تبدیل کرده بود. علیرغم استبداد سیاسی و سانسور مطبوعات در دوره حمیدیان عثمانی، فعالان ایرانی در مقایسه با همتایان عثمانی خود از آزادی نسبتاً بیشتری برخوردار بودند. این افراد در مدت اقامت خود در امپراتوری عثمانی با اقشار مختلف جامعه عثمانی از جمله سیاستمداران اصلاح طلب و روشنفکران مشروطه خواه در ارتباط بودند و بیش از چهل سال نقش محوری در تبادل تجربیات اصلاحات و مشروطیت بین ایرانیان و عثمانی داشتند. در این دوره و با گسترش مشروطیت، هم امپراتوری عثمانی و هم ایران به طور قابل توجهی تحت تأثیر این جنبش ها قرار گرفتند. مشروطیت در هر دو کشور تأثیر چشمگیری بر یکدیگر گذاشت. حضور مشروطه خواهان ایرانی متعدد در استانبول، همراه با مشارکت فعال آنها در صنعت نشر عثمانی، باعث تقویت روابط مستحکم بین مشروطه خواهان ایرانی و عثمانی شد. این ایرانیان از طریق تعامل با همتایان عثمانی، هوش سیاسی خود را افزایش دادند و کانال هایی را برای معرفی ایده های جدید از جمله مشروطیت در ایران ایجاد کردند. در نتیجه، فرآیندهای مشروطه در هر دو ملت متقابلاً بر یکدیگر تأثیر گذاشتند. بدین منظور، پژوهش حاضر به بررسی نقش ایرانیان استانبولی در تألیف، ترجمه، چاپ و توزیع متونی پرداخته است که پایههای نظری مشروطیت را پایهریزی کرده است. اسناد آرشیوی و سالنامه های عثمانی. تمرکز آن بر فعالیت هایی مانند تألیف، انتشار و انتشار متونی است که مفاهیم مدرنیته و مشروطیت را در بر می گیرد. علاوه بر این، این مطالعه به بررسی این موضوع میپردازد که چگونه نویسندگان ایرانی در استانبول از طریق تلاشهای انتشاراتی خود بر توسعه مشروطیت در ایران و امپراتوری عثمانی تأثیر گذاشتهاند. یافتههای پژوهشی این تحقیق نقش محوری استانبول را در انتشار و توزیع متون فارسی نشان میدهد که توسط موج جدیدی از مهاجران ایرانی که از نیمه دوم قرن 13/19 وارد شدند، تقویت شده است. استانبول نه تنها پاسخگوی مخاطب عثمانی بود، بلکه نیازهای انتشاراتی محیط های روشنفکری در ایران، هند، آسیای مرکزی، قفقاز و اروپا را نیز تامین می کرد. تعاملات گسترده میان گروههای مختلف ایرانی در استانبول نقش مهمی در انتشار اندیشههای سیاسی جدید از جمله مشروطیت بین ایران و امپراتوری عثمانی داشت. این پژوهش با تمرکز بر مراکز فعالیت فرهنگی و سیاسی ایرانیان، نقش و جایگاه آنان را در تکمیل زنجیره ارتباط مشروطه خواهان ایرانی و عثمانی نشان داد. در این تحقیق با توجه به ناشران ایرانی در امپراتوری عثمانی، چگونگی نقش آنها در تولید و انتقال متون حاوی جنبه های مدرنیسم و مشروطیت توضیح داده شده است. اگرچه تمامی متون حاوی اندیشه مشروطیت توسط دولت عثمانی ممنوع شده بود، ناشران ایرانی این متون را به صورت غیرقانونی منتشر و از طریق کانال های مختلف به مخاطبان ایرانی و ترک تحویل می دادند. این مطالعه بر چاپگران و نویسندگان ایرانی که به عنوان ناشر و توزیع کننده این آثار فعالیت می کردند، تمرکز دارد. این کتاب تأثیر قابل توجه آنها را در انتشار چنین ادبیاتی در سراسر ایران و امپراتوری عثمانی بررسی می کند و نقش آنها را در تألیف، ترجمه و انتشار برجسته می کند. انتشارات ایرانی که از طریق مؤسساتی مانند شرکت انتشارات ایران، چاپخانه اختر در ولیده هان، و چاپخانه خورشید در محمود پاشا تسهیل می شد، از طریق کانال هایی مانند کتابفروشی ها، به ویژه در بازار کتابفروشان، به مخاطبان ایرانی و عثمانی رسید. لازم به ذکر است که بر خلاف تصور موجود، مشروطه خواهان ایرانی در استانبول از آسایش و آزادی عمل کامل برخوردار نبودند. در فضای خفقان استبداد حمیدی به سختی و در بیشتر موارد مخفیانه عمل می کردند. با این حال، آنها نسبت به همتایان عثمانی خود با حساسیت کمتری مواجه بودند. این آثار علاوه بر غنیسازی گفتمان فکری در استانبول، به مناطقی از جمله ایران و عراق صادر شد و نفوذ آنها را فراتر از شهر افزایش داد. بحث در مورد نتایج و نتیجهگیری بررسی موقعیت مرکزی استانبول نقش آن را به عنوان یک مرکز میانجی برای تبادل آثار مکتوب مانند کتاب و روزنامه در دورههای مشروطیت ایران و عثمانی آشکار میکند. استانبول هم صادرکننده و هم واردکننده نشریات مختلف بود. علیرغم تلاشهای رژیم استبدادی عبدالحمید دوم برای سانسور و ممنوعیت آثاری که به ضرر منافع عثمانی تلقی میشوند، ناشران ایرانی در استانبول نقش مهمی در تسهیل انتقال کتاب و روزنامه بین ایران و امپراتوری عثمانی ایفا کردند. این ناشران نه تنها به روشنفکران در مناطق دیگر خدمات رسانی می کردند، بلکه محصولات جدید فکری را نیز توزیع می کردند. ممنوعیت های اعمال شده توسط مقامات عثمانی و ایران در مورد این نقل و انتقالات عمدتاً به دلیل نگرانی آنها از تأثیر متون مشروطه خواهانه هر دو کشور بر شهروندان هر دو ملت بود. در حالی که دولت عثمانی ممنوعیت این متون را به دلایل مذهبی و سیاسی توجیه می کرد، هیچ سندی به صراحت این متون را حاوی ایده های مشروطه خواهانه عنوان نکرد. با این حال، با توجه به شرایط آن زمان، چنین متون «مضر» به احتمال زیاد مخالف استبداد و ترویج لیبرالیسم یا آرمان های مشروطه بودند.
Görüntüle
Nashriyyah-i pizhūhishhā-yi tārīkhī, 2024-03, Vol.16 (1), p.105-124
