لوسترور صفوی: شناخت مراکز فرم، طراحی و تولید
| عنوان | لوسترور صفوی: شناخت مراکز فرم، طراحی و تولید |
|---|---|
| نویسنده | هاشم حسینی، فرزانه فرخ فر |
| موضوع | سفال |
| نوع | كتاب |
| زبان | فارسی |
| دیجیتال | بله |
| نسخه خطی | خیر |
| کتابخانه: | کتابخانه سلطنتی دانمارک |
| شناسه دارایی کتابخانه | EISSN: 2676-7244, DOI: 10.22070/negareh.2021.5723.2570 |
| شماره ثبت | cdi_doaj_primary_oai_doaj_org_article_193738f23abb4f45b33653cd7d2cf7e4 |
| محل کتابخانه | دایرکتوری DOAJ از مجلات دسترسی آزاد |
| یادداشتها | در طول تاریخ سفالگری و در میان تمامی روشهای تزیین سفال، ظروف براق به دلیل درخشش و انعکاس طلاییشان همواره مورد توجه و تحسین همگان بوده است. Luster یک لایه نازک نانوکامپوزیت شیشه ای فلزی است که از فلز در یک ماتریس شیشه ای مبتنی بر سیلیس ساخته شده است. تکنیک درخشندگی برای اولین بار در اشیاء شیشه ای در مصر اولیه اسلامی و بعداً در سرامیک های لعابدار در سایر سرزمین های اسلامی به ویژه در عراق و ایران به کار رفت. ظروف براق یکی از زیباترین انواع سرامیک در تاریخ سفال اسلامی است که اوج رواج آن در ایران مربوط به دوران سلجوقیان تا پایان دوره مغول است. شاهکارهای درخشنده که مربوط به دوران سلجوقی، مغول و ایلخانی و حتی دوره تیموریان است، نشاندهنده اوج استفاده از تکنیکهای تزئینی در ساخت سفالها است. این فن بنا به دلایلی در دوره تیموری منسوخ شده و با ظهور صفویه احیا شده و با ویژگیهای جدیدی تولید شده است. برخلاف نمونههای قرون وسطی اسلامی در ایران، اطلاعات کمی در مورد ظروف صفویه بهویژه در زمینه اشکال و فرمها، نقوش تزیینی و مراکز اصلی تحقیقات علمی در این زمینه وجود دارد. هدف این پژوهش شناسایی، طبقهبندی و تحلیل مهمترین ویژگیهای فرمی و نقوش تزیینی این سرامیکهای براق با توجه به نظرات محققین سفالگری اسلامی و پیشنهاد مناطق بهعنوان مراکز ساخت آنها با توجه به این ویژگیها است. بر این اساس، پرسشهای پژوهش عبارتند از: فرمها و نقوش تزیینی در سرامیکهای جلای صفوی چه ویژگیهایی دارد؟ و مراکز اصلی ساخت این آثار کدام مناطق بوده است؟ روش تحقیق توصیفی- تحلیلی با رویکرد مقایسه ای و مبتنی بر تحلیل کیفی است. در این مقاله ابتدا اطلاعات و تصاویر تعدادی از سفال های براق دوران صفویه با استفاده از برخی منابع الکترونیکی و منابع کتابخانه ای گردآوری شده و سپس با در نظر گرفتن سه عامل اصالت، کیفیت و در دسترس بودن، 21 سرامیک براق ممتاز عصر صفویه از میان آثار هنری موجود در موزه ها و مجموعه ها برای مطالعه بیشتر انتخاب شده است. پس از تشریح ویژگی های رسمی و نقش های تزئینی نمونه ها، طراحی خطی نقوش تزئینی برای مشاهده جزئیات بیشتر انجام شده است. یکی از محدودیت های پژوهش حاضر عدم دسترسی به بسیاری از نمونه ها و مشخصات آنها است که به دلیل قرار گرفتن آنها در مخزن موزه های داخلی و یا خارج از مرزهای سیاسی و جغرافیایی ایران، دسترسی به آنها یا عکاسی کامل و به دست آوردن تمام جزئیات ابعادی آنها امکان پذیر نبود. اگرچه در مورد سرامیک لعاب براق در قرون وسطی تحقیقات زیادی بخصوص در زمینه تکنیک ساخت یا بررسی های آزمایشگاهی لعاب این نوع سفال ها یا نقش های تزئینی آن انجام شده است، اما درباره ظروف لعاب دار در عصر صفوی تحقیقات محدودی صورت گرفته و اطلاعات کمی در دست است. که بیشتر آنها در منابع مختلف تکرار شده است. بر اساس یافتههای پژوهش، از نظر شکل، توفدان و بهویژه انواع سوراحی با طرحهای کوچک، شاخصترین و خاصترین محصولات زرق و برقهای عصر صفوی هستند. سفال ها از نظر کیفیت رنگ به سه دسته کلی نقوش طلا در زمینه سفید، نقوش طلا در زمینه لاجوردی و ترکیب نقوش طلا بر روی لعاب مجزای سفید و لاجوردی تقسیم می شوند و از نظر محتوایی نقوش علیرغم تأثیر منظر سازی چینی بر نوع و جزئیات طرح ها و سبک اجرا، روش های مستقلی را نشان می دهد. همچنین تأثیر سبک های هنری عثمانی و هندی- مغول در زمینه برخی از نقوش تزئینی نشان دهنده روابط هنری ایران عصر صفوی با این سرزمین های همجوار است. شهرهای تبریز، قزوین و مشهد در قرن شانزدهم و شهرهای اصفهان، یزد و کرمان در قرن هفدهم از مهمترین مناطق ایران هستند که میتوان از آنها به عنوان مراکز تولید سرامیکهای براق کننده در عصر صفوی نام برد. در پایان یادآور میشود که پژوهش حاضر با توجه به نمونههای موجود انجام شده است و نمیتوان ادعای مطالعه تمام ابعاد لعاب براق دوران صفوی را داشت، بنابراین تحقیقات بیشتر در این زمینه ضروری به نظر میرسد. |
| Görüntüle | نگره, 2022-06, Vol.17 (62), p.79-95 |
