بررسی تحولات سیاسی و فرهنگی دوران شاه طهماسب صفوی و تأثیر آن بر نقاشی این دوره بر اساس نظریه بازتاب
| عنوان | بررسی تحولات سیاسی و فرهنگی دوران شاه طهماسب صفوی و تأثیر آن بر نقاشی این دوره بر اساس نظریه بازتاب |
|---|---|
| نویسنده | سجادی باغبادرانی در کنار، علیرضا خنجه احمد عطاری، محمدتقی اشعری، علیرضا خدامای |
| نوع | كتاب |
| زبان | فارسی |
| دیجیتال | بله |
| نسخه خطی | خیر |
| کتابخانه: | کتابخانه سلطنتی دانمارک |
| شناسه دارایی کتابخانه | EISSN: 2676-7244, DOI: 10.22070/negareh.2020.4597.2258 |
| شماره ثبت | cdi_doaj_primary_oai_doaj_org_article_b67090f1d6b8408c8ff41bbc064d1cfe |
| محل کتابخانه | دایرکتوری DOAJ از مجلات دسترسی آزاد |
| یادداشتها | ایران در دوره صفویه دستخوش تحولات سیاسی و اجتماعی بزرگی شد. شاه اسماعیل، اولین پادشاه صفوی، تشیع را مذهب رسمی جامعه ایران اعلام کرد و علاوه بر تشکیل سلسله واحد، از انحلال آن در برابر امپراتوری عثمانی و ازبک ها جلوگیری کرد. شاهان صفوی در داخل کشور تعادلی را بین گروههای سیاسی مختلف برقرار میکردند که به برقراری روابط پیچیده اجتماعی، سیاسی و اقتصادی و نیز بین مردم و حکومت انجامید. از آنجایی که در هر نظام سیاسی و اجتماعی روابطی که منجر به ثبات و استحکام آن می شود قابل پیش بینی است، تأثیر این روابط بر ارکان مختلف جامعه قابل پیش بینی است. به نظر می رسد این شرایط در نظام های اجتماعی هنر نیز وجود دارد. محققانی که از مطالعات جامعهشناختی در حوزه هنر استفاده کردهاند، بر مفروضات نظری با مفاهیم مختلف تکیه میکنند. از سوی دیگر این رابطه بر هنرمندان دوره صفویه تأثیر گذاشته است. کارگاه های نقاشی در طول تاریخ نقاشی ایران همواره در سایه حمایت شاه و حامیان تاثیرگذار دربار بوده است. این حمایت به طور سنتی در زمان شاه طهماسب صفوی نیز وجود داشت. نقاشان با حمایت دربار کتاب هایی چون شاهنامه و خمسه نظامی را تصویرگری کرده اند. اما از اواسط قرن دهم هجری به دلیل تشدید جنگ های سیاسی بین ایران و عثمانی در شمال غرب و ازبک ها در شمال شرق و نیز تحولات داخلی، توجه به هنر کاهش یافت. هدف این مقاله دستیابی به عوامل و دلایلی است که تحولات سیاسی و فرهنگی دوران شاه طهماسب صفوی و تأثیر آن بر نقاشی این دوره را بر اساس نظریه بازتاب تغییر داده است. بر این اساس، این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است که نقاشان ایرانی در دوره شاه طهماسب اول چگونه تغییرات اجتماعی را در نقاشی های خود نشان دادند؟ در واقع، این نظریه به ما نشان داده است که تأثیرات اجتماعی-سیاسی چگونه بر فعالیت های اجتماعی از جمله هنر تأثیر می گذارد. این نظریه معتقد است که هنر آینه جامعه است (یا مشروط یا تعیین شده توسط جامعه). این رویکرد بر تحقیق در مورد آثار هنری برای افزایش دانش و درک ما از جامعه متمرکز است. رویکرد بازتابی در جامعهشناسی هنر، پژوهشهای بسیار متنوعی را در بر میگیرد که وجه مشترک همه آنهاست (هنر آینه جامعه است). این رویکرد به دلیل تنوع بازتابهای اجتماعی و دیدگاههای جامعهشناسانی مانند پلخانف، ماکس وبر، پانوفسکی، هاوزر و ولف، به بررسی شرایط مختلف جامعه مرتبط با زندگی سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و ایدئولوژیک میپردازد. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی بوده و برای گردآوری مطالب از منابع کتابخانه ای استفاده شده است. حکومت صفویه به تدریج از اختیارات خود بر قزلباش کاسته و بر مرجعیت روحانیون شیعه افزوده است. در عین حال، نظام دادگاهی و مهارت کافی ایرانیان در آن زمینه، بر ساختار کلی نظام اداری حکومت حاکم شده بود. این تغییرات در زمان سلطنت شاه طهماسب و پس از یک دوره آشفتگی و هرج و مرج ناشی از قدرتی که قزلباش ها در دربار هم حق و هم مسئولیت می دانستند، روی داد. اما فشارهای وارده بر شاه از هر سو به عنوان کانون جنبش های سیاسی و مذهبی باعث شد تا نفوذ وی بر افراد جامعه از جمله هنرمندان از دربار پراکنده شود. این پراکندگی در کنار حمایت تازه واردان ثروتمند و دربار هند، نقاشان را به آزمایش موضوعات و نقاشی های گوناگون سوق داد که به تدریج شیوه قبلی را تغییر داد و نشان از استقلال در نوع سفارش و پرداختن به موضوعات روزمره داشت. از این رو می توان نتایج زیر را برشمرد: - حمایت دربار از کارگاه های سلطنتی و انعکاس آن در آثار رنگارنگ، اهمیت نسخ خطی منقوش دربار را نشان داده است. - تأثیر مذهب تشیع که منجر به توجه شاه طهماسب به امور مذهبی شد، روحیه ای فراگیر در فرهنگ و جامعه آن روزگار نشان داده است. تولید و تصویرسازی مسائل مذهبی در آثاری چون شاهنامه و خمسه نظامی در ادامه کتب فال همگی با مضامین دینی اجرا شده است. - استقلال هنرمندان از دربار باعث تغییر در انتخاب موضوعات نقاشی شد. - تغییر در سرعت اقتصادی جامعه و پیدایش اقشار کم درآمد اجتماعی جدید به عنوان تولیدکنندگان کم درآمد جامعه باعث شد. از نظر غرور ضعیف تر و از نظر رنگ کم رنگ تر.- تغییر مضامین نقاشی ها، نقاشی را به سمت مضامین اجتماعی و محبوب تر کشاند. |
| Görüntüle | نگره, 2021-06, Vol.16 (58), p.89-103 |
