نویسنده
امیر شیخیم سهیلی، نظام الدین احمد (متولد 845/1441 یا قبل از آن 918/1513)
تاریخ انتشار
08/05/2022
موضوع
ادبیات مکتوب / دیوان ادبیات - مثنوی عاشقانه
نوع
كتاب
زبان
فارسی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
leyla-vu-mecnun
تاریخ
889/1484
یادداشتها
فارسی Leylâ vü Mecnûnmesnevisi، نوشته امیر شهیم سهیلی، یکی از نمایندگان ادبیات کلاسیک چغاتای دوره کلاسیک. 845/1441 یا قبل از 918/1513) یکی از شاعران مهم مکتب ادبی هرات است که به رهبری نوایی شکل گرفت (Okumuş 2010: 33-34). امیر شیخیم سهیلی که استعداد ادبی او مورد قدردانی معاصرانش مانند Devletşâh (Lugal 1977: 583-586)، Ali Shir Nevâyi (Eraslan 2015: 77-79) و Huseyin Baykara (Okumuş 1982) قرار گرفت؛ او در زمان خود بسیار مشهور به شمار می رفت، زیرا در اشعار خود قوی بود، زیرا خواب های زیبا و معانی لطیفی را در خود گنجانده بود که در شاعران دیگر دیده نمی شد و به دو زبان ترکی و فارسی شعر می سرود. امیر شیخیم سهیلی لیلا و مکنون را در روز دهم رمضان سال 889/1484 به پایان رساند (Levend 1959: 87). مثنوی مشتمل بر 2065 دوبیتی به متر هجای بحری، مفول، مفائلون فئول نوشته شده است. در علت نگارش اثر، امیر شهیم سهیلی; وی پس از مدح کامل کامی و نوایی اشاره می کند که هر دو مشغول نوشتن همسه بودند، یکی یوسف و زلیها و دیگری لیلا وو مکنون نوشت. مثنوی لیلا و مکنون علی شیر نوایی در همان سال با مثنوی امیر شیخ سهیلی تکمیل شد. این که علی شیر نوایی در مقدمه مثنوی خود از امیر شهیم سهیلی و مثنوی لیلا وو مکنون او یاد می کند، ثابت می کند که امیر شیخ سهیلی کار خود را قبل از علی شیر نوایی به پایان رسانده و آنها از مثنوی های یکدیگر آگاه بوده اند (Okumuş 1984: Şelîhey23: قبل از شروع داستان). لیلا و مکنون، 1-448. از میان دوبیتی ها، شعر مقدمه، منکات، نعت، هرز. شامل بخشهای معراج محمد، مدح سلطان حسین بایکرا و دلیل آن است. در این بخش، امیر شهیم سهیلی بیان میکند که داستان را از پیرمردی عاقل و با تجربه که در خواب دیده است، شنیده و بدون افزودن چیزی به گفتههای خود، آن را نقل کرده است (Okumuş 1982: 26). بخش داستان مسنوی، 449-1960. از جمله دوبیتی است. کار 1961-2065. دوبیتی ها به «حاتمه» تقسیم می شوند که قسمت ختم است. در این قسمت امیر شهیم سهیلی تاریخ اتمام مثنوی خود را بیان می کند و ذکر می کند که به دلیل مشغله کاری در دستگاه دولتی فرصت نوشتن نداشته است که اگر وقت بیشتری صرف می کرد بهره وری بیشتر و تولید آثار بهتری داشت و مثنوی خود را با استغفار در صورتی که اشتباهی مرتکب شده بود به پایان می رساند. امیر شهیم سهیلی در مقدمه لیلا و مکنون به ویژه در زمینه مثنوی اشاره می کند. اگرچه او بیان میکند که نظامی Gencevî (متوفی 610/1214) و Emîr Hüsrev-i Dihlevî (متوفی 725/1325) را مثال میزند و از آثار آنها بهره میبرد، اما میگوید که به توانایی شعری خود بسیار اطمینان دارد و قصد دارد اثری بدیع در این زمینه تولید کند. اگرچه امیر شیخ سهیلی تحت تأثیر مثنوی های هر دو شاعر ذکر شده بود، لیلا و مکنون اثر امیر حسین دیهلوی را به جای نظامی برگزید. عنوان داستان و سیر وقایع در هر دو اثر تقریباً یکسان است (Okumuş 1982: 36). با این حال، همچنین مشخص شده است که امیر شیخ سهیلی به مثنوی خود نقوش مختلفی را که در آثاری که به کار برده است، اضافه کرده و اضافات بدیع در داستان ایجاد کرده است. امیر شهیم سهیلی از ویژگی های خانواده های اصیل جامعه ترکیه ای که در آن زندگی می کرد، به ویژه در ویژگی هایی که در شخصیت های مثنوی او منعکس شده بود، بهره می برد. در عین حال، این واقعیت که عناصر فرعی که در مثنویهای نظامی و امیر حسین دیهلوی مکرراً به کار میرود، در لیلا وو مکنون امیر شیخیم سهیلی گنجانده نشده است، ویژگیهای رمانی آسانخوان و روان را به اثر او میدهد (Okumuş: 398). در مثنوی امیر شیخ سهیلی نیز در برخی جاها عناصر صوفیانه گنجانده شده است، البته نه به اندازه نظامی; کار با این ایده به پایان می رسد که عشق واقعی در نهایت مردم را به سعادت ابدی هدایت می کند. با وجوه بیان شده، لیلا وو مکنون امیر شهیم سهیلی را هم از نظر محتوا و هم از لحاظ روایی و تکنیک داستانی می توان نمونه ای موفق و بدیع در میان نمونه های مشابه آن دانست (Okumuş 1982: 39). او مثنوی خود را می ستاید و آن را به نام امیر شهیم سهیلی که پس از دیهلوی او را «بالاترین ستاره شعر» معرفی می کند، می خواند (لووند 1959: 133). علاوه بر این گفته، وقتی ساختار نقش مایه مثنوی لیلا و مکنون علی شیر نوایی بررسی می شود، می توان نتیجه گرفت که وی در نگارش مثنوی خود از آثار سهیلی بهره برده است (لووند 1959: 145). تنها نسخه خطی شناسایی شده این اثر در کتابخانه بودلیان، شماره مکموه، در سال 982 قرار دارد. در مجله مذکور، که از 172 برگ به خط نستالی نوشته شده است، Leylâ vü Mecnûn mesnevi (برگ 1b-98a) و همچنین برخی از یادداشت های Hasbilis. گرچه نسخه نویس مجله مشخص نیست، تاریخ نسخه برداری 991/1583-84 است (Okumuş 1982: 15). تنها اثر روی این اثر متعلق به Ömer Okumuş است. Okumuş (1982) در پایان نامه دانشیار خود با عنوان Leylî u Mecnûn: Review-Text اثر نظام الدین احمد سهیلی نیز همراه با متن بررسی گسترده و مفصلی از کار ارائه کرد. برای بیوگرافی امیر شیخیم سهیلی ر.ک. «امیر شهیم سهیلی». فرهنگ نام های ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Dr. Öğr. Üyesi Selcen Koca
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum
Niteliği
Telif
Kaynakça
Kaynakça
Eraslan, Kemal (2015).Alî Şîr Nevâyî, Mecâlisü'n-Nefâyis, I-II, Giriş, Metin, Çeviri ve Notlar. (Birleştirilmiş 2. Baskı), Ankara: TDK Yay.
Levend, Agâh Sırrı (1959).Arap, Fars ve Türk Edebiyatlarında Leylâ ve Mecnun Hikâyesi.Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
Lugal, Necati (1977).Devletşah, Devletşah Tezkiresi, Tezkire-i Devletşah, I-IV. İstanbul: Tercüman 1001 Temel Eser Serisi.
Okumuş, Ömer (1982).Nizâmaddîn Ahmed Sühaylî'nin Laylî u Macnûn'u: İnceleme-Metin.Yayımlanmamış Doçentlik Tezi, Erzurum: Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Doğu Dilleri ve Edebiyatları Bölümü.
Okumuş, Ömer (2010). "Süheylî, Nizâmeddin Ahmed".TDV İslâm Ansiklopedisi.C. 38. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 33-35.
Atıf Bilgileri
Koca, Selcen. "LEYLÂ vü MECNÛN".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/leyla-vu-mecnun. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
