نویسنده
سام میرزا، ابونصر میرزا صفوی (متوفی 923/1517– اکتبر 974/1566–67)
تاریخ انتشار
06/12/2021
موضوع
ادبیات مکتوب / ادبیات دیوان - اثر زندگینامه
نوع
كتاب
زبان
فارسی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
tuhfe-i-sami-sam-mirza-i-safevi
تاریخ
957/1550 - 968/1560/1561
یادداشتها
تزکیره فارسی تهیه شده توسط ابونصر سام میرزای صفوی. این اثر نویسنده با نام سام میرزا تزکیرسی نیز شناخته می شود. شاهزاده صفوی سام میرزا با این تزکیره که در سالهای 957/1550 یا 968/1560-61 تکمیل کرد، شهرت خود را به دست آورد. به گفته عدنان کارائیسماعیل اوغلو، تاریخ دوم ثبت شده با توجه به اطلاعات و توضیحات ارائه شده دقیق تر است (1988: 179). تحفه سامی که حاوی شرح حال شاعران ترک و پارسی است، حاوی ترجمه احوال حدود هفتصد و پنجاه شاعری است که در دوره صفویه و پیش از آن می زیسته اند و چند دوبیتی برگزیده از اشعار آنان. در اثر، شخصیت هایی که نام آنها درج شده است، با در نظر گرفتن ویژگی های آنها به صورت کوتاه یا بلند بیان شده و نمونه هایی از جمله حداقل یک دوبیتی از اشعار آنها آورده شده است. شاید بتوان گفت که اکثر اشعاری که برای آشکار ساختن جنبه های شعری به کار رفته اند، فارسی هستند. سلطان حسین میرزا (873-912/1469-1506)، بابرشاه (932-936/1526-1530) و شیبانی خان (905-915/1500-1510) در فصل اول ثبت شده است. در فصل پنجم، نمونه هایی از اشعار ترکی Fuzuli-i Bağdâdî (متوفی 963/1556) آورده شده است. در قسمت ششم که فقط مختص شاعران ترک است، شاعران ترکی نیز حضور دارند که اشعار ترکی آنها به عنوان نمونه آورده نشده است. اولین کسی که اهمیت این اثر را که در کتابخانههای جهان بهویژه در ترکیه و ایران نوشته شده بود، آشکار کرد، محمد فواد کوپرولو (1927: 2-3) بود که مقالهای با عنوان «سام میرزا و تزکیرهاش» نوشت. همانطور که کوپرولو اشاره کرد، شاهزاده صفوی، که شیعه متعصبی بود، از عبارات مغرضانه استفاده می کرد، به ویژه در هنگام ارزیابی درباره حاکمان عثمانی و خان های شیبانی. او تحت تأثیر احساسات مذهبی و سیاسی خود از عبارات بی ادبانه استفاده می کرد و مقایسه هایی انجام می داد که با واقعیت های تاریخی مطابقت نداشت. به همین دلیل، در صورت استفاده از اثر به عنوان منبع تاریخی، توجه به خصومتهای مذهبی و سیاسی شخصی سام میرزا و ارزیابی تطبیقی موضوعات نقل شده در اثر با مواردی که در سایر منابع تاریخی شرح داده شده است، مهم است. اما این اثر که در ربع اول نیمه دوم قرن دهم به رشته تحریر درآمده است، منبع بسیار مهمی در بسیاری از موضوعات از جمله شناخت ذهنیت و معنویت حاکم بر ایران در دوره صفویه و شناخت وضعیت جهان ترک در قرن شانزدهم است. در این زمینه، یکی از آثار نادری است که هم تاریخ و ادبیات ترکیه و هم ایران را روشن می کند. دولتشاهی سمرکانی (متوفی 900/1494-95) Tezkiretu'ş-Suarâ، عبدالرحمن کامی (متوفی 898/1492) بهاریستان و علی شیر نوایی (متوفی این خاطرات، که به عنوان الحاقیه نوشته شده است. 906/1501) مشتمل بر مقدمه ای مختصر که در آن علت نگارش آن توضیح داده شده و در 7 فصل آمده است. بخش ها توسط نویسنده "صفحه" نامگذاری شده اند. صفحه اول: به سلطان وقت، شاه اسماعیل، فرزندان، نوه ها، خان ها و امرای معاصرش. صفحه دوم: به افراد برجسته و علما; صفحه سوم: به کسانی که گاهی شعر می خوانند با اینکه شاعر نیستند. صفحه چهارم: به وزیران و قلمان با صفات برتر. صفحه پنجم: اختصاص به شاعران صاحب کلام و شهرت یافته است. صفحه ششم: به ترکان و شاعران مشهور ترک الاصل اختصاص دارد. صفحه هفتم: به شاعران دیگری که در میان طبقه فرودست مردم رشد کرده اند اختصاص دارد. تحفه سامی که حاوی نامهای مهم بسیاری است و توجه محققان امروزی اعم از شرقی و غربی را به خود جلب میکند، منبع قابل توجهی برای زندگینامهنویسان پس از خود بوده است. تحفه سمیع، نسخه خطی منفرد توسط وحید دستگیردی (1314) تصحیح و منتشر شده است. رکن الدین همایون فروح آن را به صورت متن انتقادی با مقدمه ای مفصل منتشر کرد (1384). اولین تحقیق درباره نویسنده و زندگینامه اثر توسط محمد فواد کوپرولو (1927) انجام شد. قسمت ششم این اثر که به ترک ها و شاعران مشهور ترک الاصل اختصاص دارد توسط عدنان کارائیسماعیل اوغلو تهیه و به صورت مقاله منتشر شده است (1988). برای بیوگرافی نویسنده رجوع کنید به «سام میرزه، ابونصر میرزه صفوی»، فرهنگ نامهای ادبیات ترکی،
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Dr. SONAY ÜNAL
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum-Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Ahmed Gülçîn-i Meânî (1348).Târîh-i Tezkirehâ-i Fârsî. C.1, Tahran: İntişârât-i Dânişgâh-i Tahran.
Alışık, Gülhan Seyhan (2009). "Sâm Mirza".İslam Ansiklopedisi. C. 36. İstanbul: TDV Yay., 61.
B., Reinert (1995). “Sâm Mîrzâ”.The Encyclopaedia of Islam. C. VIII. Leiden: The International Union of Academies.1012-1014.
Fahrî-i Herevî (1038).Tezkire-i Ravzatu’s-Selâtîn. Yz. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi. No. 4097.
Ferhengî, Sûsen (1380). “Tuhfe-i Sâmî”.Dânişnâme-i Cihân-i İslâm. C. 6. Tahran: Bonyâd-i Dâiretü’l Me‘ârif-i İslâmî. 671.
Hândmîr (1333).Târîh-i Habîbü’s-Siyer. C. 4. Tahran: İntişârât-i Kitâbhâne-i Hayyâm.
İpekten, Haluk (1988).Türk Edebiyatının Kaynaklarından Türkçe Şu’ara Tezkireleri. Erzurum: AÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Yay.
Karaismailoğlu, Adnan (1988). “Türk Edebiyatı Kaynaklarından Tuhfe-i Sâmî ve Altıncı Bölümünün Tercümesi”.Türk Dünyası Araştırmaları. Sayı 57. İstanbul: TDA Vakfı. 178-186.
Köprülü, Mehmed Fuad (1927). “Sâm Mîrzâ ve Tezkiresi”.Hayat Mecmuası. C. 2. Sayı 27. İstanbul: Devlet Matbaası. 2-3.
Sâm Mîrzâ-i Sâfevî (1384).Tezkire-i Tuhfe-i Sâmî. Nşr. Rukneddîn Humâyun Ferruh. Tahran: İntişârât-i Esâtîr.
Terbiyet, Muhammed Alî (1377).Dânişmendân-i Azerbâycân. Nşr. Gulâm Rızâ Tabatabaî-i Mecd. Tahran: İntişârât-i Vezâret-i Ferheng ve İrşâd-i İslâmî.
Yazıcı, Tahsin (1987). "Sâm Mirza".İslam Ansiklopedisi. C. 10. İstanbul: MEB Yay. 139.
Yıldırım, Nimet (2012).Fars Edebiyatında Kaynak Bilim. Erzurum: Fenomen Yay.
Atıf Bilgileri
ÜNAL, SONAY. "TUHFE-İ SÂMÎ (SÂM MÎRZÂ-İ SAFEVÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tuhfe-i-sami-sam-mirza-i-safevi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
