نویسنده
Veled, Sultân Veled, Bahaeddin Muhammed Veled (متوفی 25 ربیع الاهر 623/25 آوریل 1226 - متوفی 10 رجب 712/11 نوامبر 1312)
تاریخ انتشار
11/03/2022
موضوع
ادبیات مکتوب / ادبیات دیوان - اشعار
نوع
كتاب
زبان
فارسی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
divan-veled
تاریخ
?
یادداشتها
این اثر مشتمل بر اشعاری است که پسر بزرگ مولانا بهاءالدین محمد ولد معروف به سلطان ولد با نام مستعار «ولد» سروده است. در دیوان سلطان ولد که از 29 نقوش مختلف عروز استفاده شده است، قصیده، غزل، مصراع، ترسی بند، تکیب بند، مسمط و رباعی وجود دارد که باید در دیوان تألیفی یافت شود. در حالی که دیوان سلطان ولد در حال تدوین بود، با مثالی از دیوان کبیر مولانا تنظیم شد. از این رو مجموعه اشعار سروده شده در هر الگوی 29 ارزمتری به ترتیب حروف الفبا مانند آثار مولانا قرار گرفته است. با توجه به این وضعیت، ترتیب اشعار در دیوان سلطان ولد به صورت قصیده، غزل، مصراع و ترسی دنبال می شود. رباعی های دیوان در قسمتی جدا از اشعار دیگر تنظیم شده اند (برای روبائی ها رجوع کنید به Uzluk 1941: 559-616; Değirmençay 1996). تفکیک محتوا به شرح زیر است: 826 غزل فارسی، 32 قصیده، 9 مصراع، 10 ترسی خم و تکیب بند، 23 مسمد، 454 رباعی. دیوان علاوه بر این اشعار به زبان فارسی، اشعار ترکی، عربی و دوبیتی یونانی نیز دارد. بر این اساس، اشعار عربی موجود در اثر شامل 8 قصیده عربی و 3 رباعی در 62 دوبیتی، 3 بیت در غزل فارسی و یک قصیده فارسی عربی مولیمی است. اشعار ترکی شامل 14 قصیده ترکی در 123 دوبیتی و یک غزل مبهم به فارسی - ترکی با 13 دوبیتی است. تعداد دوبیتیهای یونانی در اثر 21 است. در دیوان سلطان ولد، علاوه بر اینها، وجود اشعار مولیما به زبانهای فارسی - ترکی، فارسی - عربی و فارسی - یونانی از ویژگیهای بارز محتواست. وقتی محتوای غزلیات دیوان بررسی میشود، مشاهده میشود که بیشتر آنها به موازات غزلیات مولانا نوشته شدهاند. دیده می شود. به دلیل این ماهیت کار، کسانی که دیوا را مطالعه کردهاند پیشنهاد کردهاند که سلطان ولد دیوانی برای درک بهتر اشعار دیوانکبیر مولانا مورد توجه قرار گیرد (Uzluk 1941: 41-42). اشعار مووششه/آکرستیک که برای دولتمردان برجسته آن دوره سروده شده و معمولاً با ترتیب حروف اول دوبیتی ها نام شخصی را که درباره او سروده شده است، می دهد، از آنجایی که امروزه به اسناد تاریخی تبدیل شده است، اهمیت دارد (Yazıcı 1997: 30). سلطان ولد دیوان به دلیل خشکی بیان اشعار موجود و غلبه جنبه تعلیمی، یک متن فکری است تا یک متن ادبی. شبیه متن است برخلاف اشعار عمیق و پرشور پر از رویاها و ایده های دست نخورده در دیوان کبیر پدرش مولانا، اشعار سلطان ولد حول همان مضامین بر روی سطحی صاف و بدون خستگی می چرخد. اما این جنبه که در اشعار او به طور مداوم حفظ شده است، نوعی متن توضیحی برای درک بهتر برخی از نکات مبهم در دیوان کبیر است، زیرا بیشتر آنها به صورت موازی با غزلیات پدرش سروده شده است. تا آنجا که می توان معنای برخی از اشعار مولانا را که رویاها و اندیشه ها و شور و شوق یکدیگر را می پوشاند و به دلیل سبک و ویژگی های عاطفی شان پیچیده می کند، از داده های سبک بی تکلف، ساده و آرام سلطان ولد فهمید. از این نظر گمراه کننده نیست اگر بیشتر اشعار دیوان را کلیدهایی در نظر بگیریم که برخی از درهای بسته دیوان کبیر را باز می کنند. اگر اشعار در ماهیت مدیحه و مرثیه در دیوان سلطان ولد حذف شود، تمام اشعار اثر دارای ماهیتی عرفانی و آموزنده و با تأکید بر پند و اندرز است. این تأکید بر احتیاط در اشعار او این ایده را به همراه دارد که خواننده باید از آنچه در مقابل چشمانش است عبرت بگیرد نه اینکه چشمانش را به درسی باز کند. به دلیل همین ویژگی سبکی، غزلیات و رباعی های موجود در دیوان مشکلی در فهم ندارند، زیرا به صورت ساده، واضح و صریح نوشته شده اند. دیوان سلطان ولد با مقدمه ای به قلم ولد چلبی و مقدمه ای حاوی ارزیابی های فریدون نفیظ اوزلوک از اثر منتشر شد (اوزلوک 1941). این اثر در ایران نیز توسط (عسگر ربانی 1338) منتشر شده است. اشعار ترکی سلطان ولد توسط ولد چلبی با حروف عربی (1341) و مکدوت منصور اوغلو با حروف لاتین (1958) منتشر شد. در مورد رباعی شاعر نیز مطالعه ای انجام شد (Değirmençay 1996). اشعار عربی او توسط Veyis Değirmençay (1997) به ترکی ترجمه شد. برای شرح حال شاعر به «ولد، سلطان ولد، بهاالدین محمد ولد» مراجعه کنید. فرهنگ نام های ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Prof. Dr. Ziya AVŞAR
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum
Niteliği
Telif
Kaynakça
Asgar-i Rabbanî (1338).Dîvân-ı Sultan Veled. Tahran.
Değirmençay, Veyis (1996).Sultan Veled, Rubailer. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Yay.
Değirmençay, Veyis (1997). Sultan Veled'in Arapça Şiirleri. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Yay.
Uzluk, Feridun Nafiz (1941).Dîvân-ı Sultan Veled. İstanbul: Uzluk Basımevi.
Yazıcı, Tahsin (1979). “Sultan Veled”.İslâm Ansiklopedisi. C. XI. İstanbul: MEB Yay. 28-32.
Mansuroğlu, Mecdut (1958).Sultan Veled’in Türkçe Manzumeleri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay.
Veled Çelebi (1341).Dîvân-ı Türkî-i Sultân Veled. (Musahhih: Kilisli Muallim Rıfat). İstanbul: Matbaa-i Âmire.
Atıf Bilgileri
AVŞAR, Ziya. "DÎVÂN (SULTÂN VELED)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-veled. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
