نویسنده
Taşköpri-zâde, Ahmed İsâmeddîn Ebülhayr Efendi (متولد 901/1495-d.968/1561)
تاریخ انتشار
11/10/2021
موضوع
ادبیات مکتوب / ادبیات دیوان - شرح حال علما و صوفیان
نوع
كتاب
زبان
عربی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
es-saka-iku-n-nu-maniyye-fi-ulema-id-devleti-l-osmaniyye-taskopri-zade
تاریخ
1557
یادداشتها
اثری که به زبان عربی توسط تاشکوپریزاده عصام الدین احمد افندی (متوفی 1561) نوشته شده و داستان زندگی دانشمندان و صوفیان عثمانی را بیان می کند. این اثر که اولین گردآوری زندگینامه دانشمندان عمومی در ادبیات زندگینامه عثمانی است، در سال 1557 به پایان رسید. مشخص است که نویسنده این اثر را با واداشتن دانشآموزی به نوشتن آن بر اساس یادداشتهایی که قبلاً برداشته بود، جمعآوری کرد، زیرا نویسنده در نتیجه بیماری که در سال 1554 بهدلیل نگارش زندگینامههای بزرگ بهعنوان دلیل گستردهای که نویسنده در زمینه زندگینامه داشت، دید خود را از دست داد. کتاب نویسنده گفت که از دوران کودکی به اسطوره های علما علاقه داشته و با حفظ آثار موفق علما به دانش گسترده ای دست یافته است. وی اظهار داشت که با وجود اینکه تذکره های عالمان عرب و ایرانی نوشته شده است، چنین اثری درباره علمای عثمانی نوشته نشده است و وی کتاب خود را به درخواست یکی از علما نوشته است. مکدی محمّد افندی (متوفی 1590-1591)، از مترجمان شاکائیک، عبارت «نعمان» را در نام اثر به کار برده و در کتاب مؤلف، درباره علما و شیوخ ممتاز حنفی امپراتوری عثمانی نوشته است. او با توجه به اینکه شرح حال او را جمع آوری کرده است، آن را اشاره به امام فرقه حنفی، ابو حنیفه نعمان بن ثابت (متوفی 767) تفسیر کرده است. این کتاب بر اساس سنت کلاسیک زندگینامه نوشته شده است که به عنوان یک نوع زندگینامه منحصر به فرد در تاریخ علم و اندیشه اسلامی شکل گرفته است. در این اثر که شامل افرادی می شود که از زمان تأسیس امپراتوری عثمانی تا تاریخ کپی رایت می زیسته اند، دوره هر سلطان با عنوان اصلی یک «لایه» مطرح شده و اطلاعاتی درباره علما و شیوخ آن دوره آورده شده است. نویسنده اظهار داشته است که کار خود را بر اساس دستور سلطنت سلاطین عثمانی تنظیم کرده است زیرا نمی تواند تاریخ دقیق مرگ برخی از علما را بداند. در متن ده لایه، داستان های کوتاه زندگی 521 عالم و شیوخ به اعداد مختلف در نسخه های خطی مختلف بیان شده است. اگرچه تلاش شد تاریخ های فوت به عنوان مبنا در رتبه بندی در نظر گرفته شود، اما به نظر می رسد این امر در همه جا رعایت نشده است. در این اثر که بیشتر به فعالیت های مردم به عنوان استاد، قاضی، حق چاپ، آموزش، تربیت و راهنمایی می پردازد، به ترجمه های دولتی پزشکان آن دوره نیز پرداخته شده است. از جمله افرادی که داستان زندگی آنها درج شده است می توان به چند صوفی اشاره کرد که در خارج از جغرافیای عثمانی زندگی می کردند، مانند عبیدالله سمرکندی (متوفی 1301)، ملا کامی (متوفی 1492)، محمد پارسا (متوفی 1420)، یحیی شیروانی (د. 6). اگرچه در میان زندگی نامه نویسان دوره کلاسیک رایج نیست، نویسنده همچنین زندگی نامه خود را به طور گسترده در پایان کار خود آورده است. Shakâiku'n-Nu'mâniyye، چند شرح حال دیگر که قبل از او نوشته شده است (Sehî و Latifi Tezkires) و صوفی menâkıb (Tezkiretü'l-evliyâveNefehâtü'l-ünstercümesi). گذشته از این، می توان گفت که او در آغاز سنت نگارش زندگی نامه های واقعی در ادبیات عثمانی نقش برجسته ای داشته است. بلافاصله پس از انتشار، نسخه های زیادی از این اثر تولید شد و افرادی بودند که هر ماه با کپی برداری از این کتاب امرار معاش می کردند. این اثر که در زمان حیات نویسنده به ترکی ترجمه شد، اولین حلقه از زنجیره ای از زندگی نامه را تشکیل می داد که قرن ها با تلفیق، ترجمه ها و الحاقیه های آن به طول می انجامید. تعداد ترجمه ها، تلحص ها و ضمائم این اثر که اولین تلحص آن متعلق به محمد هاکی بلگراد (متوفی؟)، اولین ترجمه کامل آن به احمد بن درویش (متوفی بعد از 1564) و اولین ضمیمه آن متعلق به اشیک چلبی (متوفی 1572) است، حدود بیست عدد است. وجود حدود 150 نسخه خطی در کتابخانه های داخل و خارج از کشور یکی دیگر از شاخص های تقاضا برای این اثر است. می توان گفت که منابع اصلی شاکائیکوعن-نعمانیه مشاهدات و برداشت های خود تاشکوپریزاده، آنچه از نزدیکان و معلمانش مانند پدر و عمویش شنیده و برخی فهرست های انتصابات رسمی است. کثرت منابع شفاهی در بین منابع آن باعث آشفتگی اطلاعات موجود در اثر شده است. در حین استفاده از کتاب «شکائیکون نعمانیه» که بسیاری از مورخان و محققین محترم از آن به عنوان منبع استفاده می کنند، قطعاً باید نقد منابع را به کار گرفت و اطلاعات ارائه شده را با اسناد موجود در کتاب های دیگر مقایسه کرد. در قاهره در سالهای 1881-1882، همراه با ضمیمهای به نام el-Ikdu'l-Manzûma، در حاشیه کتاب Vefeyâtü'l-A'yân هالیکان (متوفی 1282). این کتاب با یادداشتها و تصحیحهایی توسط عثمان ریشر در سال 1927 به آلمانی ترجمه شد. همچنین در سال 1975 همراه با بیروتطائل-اقدالمنزومیله تجدید چاپ شد. توسط احمد صبحی فرات به صورت علمی منتشر شد و اضافات مکدی محمد در پاورقیها نشان داده شده است (استانبول 1985). بر اساس این نشریه شاکیک، محرم تان این اثر را با نام علمای عثمانی به ترکی ترجمه کرده است (استانبول 2007). متن انتقادی عربی اثر و ترجمه ترکی آن توسط محمد هکیموغلو ساخته شده و در چارچوب «طرح ترجمه و مکمل شَکَیک نُعمانیه» مؤسسه نسخههای خطی ترکیه (استانبول 2019) منتشر شده است. برای بیوگرافی نویسنده رجوع کنید به «تاشکوپری زاده، احمد عصام الدین ابوالحیر افندی». فرهنگ نام های ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Ârif (1332). “Devlet-i Osmâniye’nin Teessüs ve Tekarrürü Devrinde İlm ve Ulemâ”.Dârü’l-Fünûn Edebiyât Fak. Mecmuası1 (2).
Babinger, Franz (1992).Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserleri.Çev. Coşkun Üçok. Ankara: KB Yay.
Bursalı Mehmed Tahir (1342).Osmanlı Müellifleri.İstanbul: Matbaa-i Âmire.
Furat, Ahmed Subhi (hzl.) (1985).Taşköprülü-zade ve eş-Şakaik en-nu’maniye fi ulema ed-devle el-Osmaniye’si.İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay.
Gönül, Behcet (1945). “İstanbul Kütüphanelerinde Al- Şakâ’ik Al-Nu‘mâniya Tercüme ve Zeyilleri”.Türkiyat MecmuasıVIII: 136-168.
Hekimoğlu, Muhammet (hzl.).eş-Şakâ’iku’n-Nu‘mâniyye fî-Ulemâi’d-Devleti’l-Osmâniyye.İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay.
Kâtip Çelebi (2012).Keşfü’z-Zunûn.Çev. Rüştü Balcı. C.3. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.
Mecdî Mehmed Efendi (1989).Hadâ’iku’ş-Şakâ’ik.Tıpkıbasım: A. Özcan. İstanbul: Çağrı Yay.
Özcan, Abdülkadir (2006). “eş-Şakâiku’n-Nu‘mâniye ve Osmanlı Biyografyacılığındaki Yeri”.Taşköprü’den İstanbul’a Osmanlı Bilim Tarihinde Taşköprülüzâdeler.hzl. Celil Güngör. Taşköprü. 99-107.
Özcan, Abdülkadir (2010). "eş-Şekâiku’n-Nu‘mâniye”.İslâm Ansiklopedisi.C. 38. İstanbul: TDV Yay. 485-486.
Taşköprülüzade (2007).Osmanlı Bilginleri (eş-Şakâ’iku’n-Nu’mâniyye fi-Ulemâi’d-Devleti’l-Osmâniyye).Çev. Muharrem Tan. İstanbul: İz Yay.
Atıf Bilgileri
Ekinci, Ramazan. "EŞ-ŞAKÂ'İKU'N-NU'MÂNİYYE FÎ ‘ULEMÂ'İD-DEVLETİ'L-‘OSMÂNİYYE (TAŞKÖPRÎ-ZÂDE)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/es-saka-iku-n-nu-maniyye-fi-ulema-id-devleti-l-osmaniyye-taskopri-zade. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
