نویسنده
Ya'kûb-ı Çerhi (متوفی ?/? - ö. 851/22.04.1447)
تاریخ انتشار
07/06/2022
موضوع
ادبیات تکیه - تفسیر اشری
نوع
كتاب
زبان
فارسی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
tefsir-i-ya-kub-i-cerhi-yakub-i-cerhi
تاریخ
?
یادداشتها
تفسیر مؤلف کمی بیش از دو جزء از قرآن کریم به زبان فارسی به سبک اشعری. این که آخرین اثر چرحی است بر اهمیت تفسیر می افزاید. تعداد بسیار کمی از تفاسیر صوفیه از سوره فاتحه تا سوره ناس است. این وضعیت در مورد تفسیر یعقوب چرحی نیز صادق است. در اثر، سورههای تاویز (Eüzü Basmele)، سوره فاتحه، مُلک، کلم، حکا، معاریک، نوح، سین، مززمیل، مدسر، کیامت، دهر، مورسلات و سوره سی ام تفسیر شده است. تفسیر Yakub-ı Çerhî isârî «تبیین اسرار واقعی قرآن با شادی، وجدان و خرد» است. او تعریف می کند. نویسنده هدف از نگارش اثر خود را که از آن به عنوان «طبقه بندی» یاد می کند، سود رساندن به عوام و عوام بیان می کند. او در کار خود از روش های روایی و تفسیری بصیرتی استفاده می کند و در آنجا معانی لغوی و مشتقات آیات را توضیح می دهد. وی تفسیر آیه را از منابع مختلف نقل کرد و گفت: نتیجه ای که درویش حکیم باید از اینجا بگیرد این است. سپس به تفسیر پیشنهادی می پردازد. او در تفسیر آیات، دوبیتیهایی را بیشتر از مثنوی مولانا، از سنایی گازنوی (متوفی 525/1131 [؟])، از ابن فارض (متوفی 632/1235) و گاهی از خود او نقل میکند. چرحی بدون رفتن به تفسیر اشعری آیات را نقل می کند که حکم می کند. وی ضمن بررسی آیات ناصح و منسوخ، به علت نزول آنها می پردازد و روایات مختلف را ارزیابی می کند. وی علاوه بر تفسیر آیه به آیه، از احادیث نیز بهره می برد. در برخی جاها ضمن بیان شخصی که برای اولین بار این حدیث را نقل کرده است، به جای نقد سند و متن، به معنای حدیث می پردازد. در واقع، گاه بدون ذکر متن آن، فقط معنای فارسی آن را ذکر می کند. چرخی در تفسیر خود از هرز. عایشه، عبدالله بن. عباس (م 68/687-88)، عبدالله ب. اومر (متوفی 73/693)، مجاهد (متوفی 103/721)، امام دهحاک (متوفی 105/723)، حسن بصری (متوفی 110/728)، عطا (م. 114/732)، امام کلبی (محمّد بن صائب) (متوفی 146/146) ب سلیمان) (متوفی 150/767)، امام قتاده (متوفی 117/735)، کسایی (متوفی 189/805)، ابوبکر عصام (متوفی 200/816)، ابوسعید حنفی (متوفی 317/930)، زمخشری (متوفی 114/143)، زمخشری (د. 1143) (متوفی 560/1165)، مؤفّک الدین کواشی (680/1281)، و نیز آرای ابن عربی (متوفی 638/1240)، شیوخ نقشبندی و برخی دیگر از صوفیان. این اثر به دستور سلطان سنسر محمد، یکی از استادان یسوی، Hemedanlı Hacı (سید پادیشاه) نوشته شده است. توسط حاجی سید عطایی (k.s) (993/1585) به ترکی چغاتایی ترجمه شده است. تحقیق تهیه شده توسط Üşenmez در سال 2019 منتشر شده است که شامل 1184 صفحه در قالب مقدمه - گرامر - متن - فهرست - داستان است. این ترجمه دارای ویژگی های زبانی آراسته به عناصر آمیخته زبان ترکی اوغوزی در محیط همدان ترکی ترکستانی قرن شانزدهم است. نسخه ترجمه چغاتایی همدانی، صندوق نسخههای خطی مؤسسه شرقشناسی آکادمی علوم جمهوری ازبکستان، شماره. این اثر در سال 7180 یافت شده است. این اثر توسط میر محمد فاضل تاشکندی، ملقب به مولا کوچوک، در قرن 17 تا 18 نوشته شده است. در قرون متمادی به ترکی ترجمه شد. ترجمه تاشکندی، کتابخانه IFEAC، شماره. در 137 است. سعیدووا که هر دو اثر را بررسی کرده است، بیان می کند که ترجمه ها با یکدیگر متفاوت هستند. در حالی که در ترجمه همدانی از واژههای باستانی ترکی استفاده میشود، زبان نسخه تاشکندی به تاریخ ۱۲۵۴/۱۸۳۸ نزدیک به ازبکی امروزی است. در هر دو ترجمه، ویژگی های زبانی بارز آن دوره خودنمایی می کند. تفاوت قابل توجه دیگر، تلاش برای ترجمه دوبیتی به سبک بیت در ترجمه همدانی است. تفسیر، احمد بن. به کوشش عبدالله (Gurabzâde) (متوفی 1099/1688) XI./XVII. در این قرن به ترکی عثمانی ترجمه شد. نسخه فارسی لاهور 1267/1870; 1331/1913; نسخه های بمبئی 1295/1878، 297/1880، 1308/1890، 1908، 1386-1966 وجود دارد. این اثر چرحی از جمله آثاری است که به منظور افزایش معرفت دینی مردم پس از شوروی (استانبول 1991) منتشر شده است. برخی از نسخه های شناسایی شده تفسیر به شرح زیر است: کتابخانه سلیمانیه، اداره نفیظ پاشا، شماره: 59; دپارتمان Zühdü Bey، شماره: 18; بخش شهید علی پاشا، شماره: 58. کتابخانه ملت، بخش علی امیری فارسی، شماره: 2. کتابخانه چوروم حسن پاشا، شماره: 107. برای شرح حال مؤلف ر.ک. ” یاکوب چرحی ” . فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
AHMET CAHİD HAKSEVER
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum-Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Algar, Hamid (1989). “Çarkî, Mewlânâ Ya’qûb b. ‘Otmân b. Mahmûd”.EIr.London. C. IV. 819.
Haksever, Ahmet Cahid (2009).Ya’kûb-ı Çerhî: Hayatı, Eserleri ve Tasavvuf Anlayışı. İstanbul: İnsan Yay.
Saidova, Gülnaz (2013). “Yâkub Çerhî’ye Âit Tefsirin Orta Asya Türkçesine Yapılan Tercümeleri”.Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi.C. 14. 32.
Üşenmez, Emek (2014). “XVI. Yüzyıl Doğu Türkçesi ile Yazılmış Bir Kuran Tefsiri: Tercüme-i Tefsir-i Yakub-i Çerhî (H. 993/M. 1585)”,TEKE: Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi = International Journal of Turkish Literature Culture Education. 3. 1: 167-190.
Yakub b. Osman b. Mahmut b. Muhammet Gaznevî, Serrezî, Çerhî (1375).Neynâme. (hzl.Halilullah Halîlî). Tahran.
Yakub b. Osman b. Mahmut b. Muhammet Gaznevî, Serrezî, Çerhî (1412-1991).Tefsîr-i Ya’kûb-ı Çerhî.İstanbul: Yıldız Matbaası.
Yakub b. Osman b. Mahmut b. Muhammet Gaznevî, Serrezî, Çerhî (2019).Çağatay Türkçesi Kuran Tefsiri: Tercüme-i Tefsir-i Yakub-i Çerhî. (hzl. E. Üşenmez). İstanbul: Bilge Türk Eğitim Kültür Vakfı Yay.
Yakub b. Osman b. Mahmut b. Muhammet Gaznevî, Serrezî, Çerhî(yty).Tefsîr-i Ya’kûb-ı Çerhî.Süleymaniye Kütp., Nafiz Paşa Bölümü. no: 59.
Atıf Bilgileri
HAKSEVER, AHMET CAHİD. "TEFSİR-i YA'KÛB-I ÇERHÎ (YAKUB-I ÇERHÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tefsir-i-ya-kub-i-cerhi-yakub-i-cerhi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
