نویسنده
سومونجو بابا، شیخ حمید ولی (متولد ?/؟ - متوفی 1412/09/20815)
تاریخ انتشار
02/01/2023
موضوع
ادبیات تکیه - رویه های ذکر
نوع
كتاب
زبان
عربی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
risale-fi-zikri-kelimeti-la-ilahe-illallah-somuncu-baba-tees-1338
تاریخ
?
یادداشتها
رساله تصوف منسوب به شیخ حمید ولی (سومونجو بابا). اگرچه در منابع اولیه از تألیف او خبری نیست، اما وصاف و بورسعلی مهمت طاهر افندی از اثر او به نام «شرح حدیس ارباینا» یاد کرده اند. علاوه بر این، آثاری با عنوان ذکر رساله (Risâle fî zikri Wordi la ilâhe illallah) و Silahü'l-Müridina به او نسبت داده شده است. بر خلاف اینها، اگرچه اثر دیگری به نام کاشفول استار وچیالاسرا ذکر شده است، اما این اثر را ذکر ریسلسی می نامند. از این تعداد، سه نسخه از Zikir Risâlesi تاکنون شناسایی شده است. اولین نسخه کپی دانشکده الهیات دانشگاه آنکارا است که بین صفحات 270b-273b نسخه قرار دارد. این نسخه که در ابتدا عبارت «رساله لی کتبی العارف وعلم عش-شیح حمید اکسارایی» را دارد، قدیمی ترین نسخه ذکر رسالسی است که توسط عبدالرحمن بن ابی نوشته شده است. در 1166/1753. شیخ صدرالدین ب. توسط سلطان کپی شده است. نسخه دوم، نسخه کتابخانه خصوصی بنیاد عثمان هولوسی افندی به تاریخ 1232/1816 است که توسط ابراهیم اولوبورلو، پسر آکسارایلی سید حاجی حسن نسخه برداری شده است. نسخه سوم، نسخه ثبت شده در کتابخانه عمومی استانی مانیسا، کتابخانه زینل زاده، شماره 81/2 است. نسخه ثبت شده در کتابخانه عمومی استان مانیسا، کتابخانه زینل زاده، شماره 2/81 فاقد کتیبه است. به همین دلیل، مسائل مربوط به زمان نگارش و تألیف آن در متن این نسخه مبهم است. اما در صفحه عنوان اثر عبارت «Hâzâ Risâle-i Hâmid-i Velî Aksarâyî» وجود دارد. اگرچه نام ابتدای کار و کتیبه موجود در نسخه کتابخانه خصوصی بنیاد عثمان هولوسی افندی داده های مهمی در رابطه با تعلق رساله ذکر به سومونجو بابا است، اما تردیدها را برطرف نمی کند. با این حال، این اثر در Keşfüzzunûn، Esmâü'l-müellifîn و سایر منابع زندگینامه گنجانده نشده است و به هیچ نویسنده ای نسبت داده نشده است. از آنجایی که انتساب اثر به نویسنده دیگری این عقیده را تقویت می کند که این اثر به Somuncu Baba تعلق دارد، کار با این پذیرش انجام شده است. اگرچه از نظر کیفیت کار حجیمی نیست، اما تحلیل محتوای این اثر که فکر می کنیم نشان دهنده درک Somuncu Baba از فرقه است، حائز اهمیت است. در واقع، نویسنده در این اثر، اندیشه های صوفیانه خود را در شش عنوان گردآوری کرده و به این موضوعات پرداخته است: در عنوان اول، اهمیت ذکر و فضیلت کلمه توحید در ذکر؛ در عنوان دوم دلایل فضیلت کلمه توحید; در عنوان سوم از اجزاء ذکر; در عنوان چهارم، شرایط و آداب ذکر; در عنوان پنجم توصیه های ایشان و اینکه چه ذکر و نمازی باید انجام شود; در عنوان ششم به اعلام تاج و ژاکت اشاره کرد. نویسنده در این اثر اندیشه خود را بر اساس آیات، روایات و سخنان صوفیان نامدار علم تصوف استوار کرده است. در این زمینه علاوه بر استناد به آیات و روایات موجود در اثر، حز. او دیدگاههای علی و پنج صوفی مختلف مانند کنید بغدادی، ابوعلی دکاک، ابوالحسن حرکانی، امام غزالی و سهروردی را در بر میگیرد. سومونجو بابا عبارت «کلمه توحید» را با فضیلت ترین ذکر می داند. به همین دلیل، پس از ادای اصول اساسی دین از جمله فراد، سنت، نافله و سایر احکام شرعی، ذکر را در همه اوقات توصیه می کند و ذکر «لا اله الا الله» را مبنای فهم فرقه قرار می دهد. فرمود: «سلوق ما فرقه است و فرقه ما برای این است که بعد از ادای فریض و سنت و نافله و سایر حقوق شرعی، در همه حال و همه وقت، عبارت «لا اله الا الله» را پنهان و آشکار بخوانند، به این ترتیب شب و روز وقت خود را در سفر، در خانه می گذرانیم، در حالی که این کلمه تنها و در ملأ عام است. بیشتر حقایق را میگوید: «او با بیان این سخنان، از سخنان صوفیانه نمونههایی میآورد. هیچ کس جز ادامه ذکر به هیچ وجه به خدا نمی رسد.» بعداً کنید بغدادی گفت: «ذکر نشانه قداست است. به هر کس ذکر شود ولایت داده می شود. هر که ذکر را ترک کند، یعنی از ولایت جدا شده است.» او با کلام خود به اهمیت ذکر اشاره می کند. هر کس وارد قلعه من شود از عذاب من در امان و در امان خواهد بود.» (سابیتی 1383: 1) باز پیامبر (ص) می فرماید: «فضیلت ترین ذکر، لا اله الا الله است.» (ابن ماسه، ادب: 55) پس از اشاره به اهمیت ذکر با سخنان پیامبر ما، او دوباره سخنان احمد را به عنوان صوفی نقل کرد. اسلام «اثبات اسلام» محمد غزالی. محمد غزالی می گوید: «لا اله الا الله برترین قلعه است، علم توحید است، هر که آن را به دست آورد به سعادت ابدی می رسد، آنچه در پشت آن باقی می ماند مصیبت جاودان و عذاب همیشگی است». (شیح حمید ولی (yz)، شماره 81/2: 3a؛ اولو 2020: 95). پنج ترجمه از این اثر به نام Zikir Risâlesi انجام شده است که یکی از آنها را می توانیم شناسایی کنیم، یکی از آنها متعلق به ماست. در حالی که برخی از این ترجمهها بهعنوان کتابهای مستقل منتشر شدهاند، برخی بهعنوان فصلهای کتاب و برخی بهعنوان ارائه منتشر شدهاند (Özcan 2011: 3-63؛ Ulu 2015: 87-107؛ Shimşek 2020: 29-31; Özkes 1991: 22-18-1817; علاوه بر این، تحلیل محتوایی رساله توسط ما انجام شد و به صورت مقاله (Ulu 2021: 58-74.) و مقاله ای حاوی ارزیابی مفاهیم صوفیانه ذکر شده در رساله همراه با سایر آثار منسوب به Somuncu Baba (2022: 395-426) منتشر شد. برای بیوگرافی نویسنده رجوع کنید به «سومونجو بابا».فرهنگ نامهای ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Dr. Mahmut Ulu
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Akgündüz, Ahmet ( 2009).Arşiv Belgeleri Işığında Somuncu Baba ve Neseb-i Âlisi. İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı Yay.
Bağdatlı İsmâil Paşa (1951).Hediyyetü’l-Ârifîn Esmâü’l-Müellifin ve Âsâru’l-Musannifin. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yay.
Bursalı, Mehmet Tahir Efendi (?).Osmanlı Müellifleri, Haz.: A. Fikri Yavuz- İsmail Özen, C.1, İstanbul: Meral Yay.
İbn Mâce, Muhammed Bin Yezid el-Kazvînî (1981).Sünen. İstanbul: Çağrı Yay.
Kâtip Çelebi,Keşfü’z-Zunûn(2007). (çev. Rüştü Balcı). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.
Osmânzâde Hüseyin Vassâf (2006).Sefîne-i Evliyâ. haz. Mehmet Akkuş - Ali Yılmaz, İstanbul: Kitabevi Yay.
Özcan, Mustafa (2011).Somuncu Baba Zikir Risâlesi.İstanbul: Pamuk Ofset.
Sâbitî, Ebû Abdurrahmân İsâmuddîn (2004).Câmiu’l-Ehâdisi’l-Kudsiyye. Kâhire: Dâru’l-Hadîs.
Serinsu, Ahmed Nedim (2017). “Somuncu Baba’nın Kelime-i Tevhid Zikri Risâlesi Hakkında”,I. Uluslararası Aksaray Sempozyumu,Ed.: M. Sami Yıldız vd., Aksaray. ss. 1-31.
Şeyh Hâmid-i Velî.Risâle li Kutbi’l-Arif ve’l-Âlim eş-Şeyh Hâmid Aksarâyî,Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Kütüphanesi, 270b-273b.
Şeyh Hâmid-i Velî.Silâhü’l-Müridîn (Evrad Hamidüddîn Hâmid Aksarayî). Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, 177b-182b.
Şeyh Hâmid-i Velî.Silâhü’l-Müridîn. Ankara: Millet Kütüphanesi, Ali Emiri Arapça, 7305/10-14.
Şeyh Hâmid-i Velî.Silâhü’l-Müridîn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, İzmirli İsmail Hakkı Koleksiyonu, 1510/306-315.
Şeyh Hâmid-i Velî.Şerhi Hadîs-i Erbaîn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Bağdatlı Vehbi Efen-di, 2047-7.
Şeyh Hâmid-i Velî.Zikir Risâlesi. Manisa: Manisa İl Halk Kütüphanesi, Zeynelzâde Kitaplığı, 81/2.
Şimşek, Selami (2020).Somuncu Baba Hazretlerinin Evrâdı ve Evrâd-ı Safeviyye, İstanbul, Buhara Yay.
Ulu, Mahmut (2022). "Şeyh Hâmid-i Velî’ye (Somuncu Baba) Atfedilen ve Ondan Bahseden Eserlerdeki Tasavvufî Kavramlar".Eskiyeni/ 46: 395-426.
Ulu, Mahmut,Şeyh Hâmid-i Velî Somuncu Baba Hayatı ve Eserleri,Aksaray: Aksaray Valiliği Yay.
Ulu, Mahmut (2015). “Menkıbeler Ekseninde Bir Zâhir-Bâtın Yolcusu: Somuncu Baba”.Folklor Akademi Dergisi(2021), 4/3, 452-463.
Ulu, Mahmut (2021). “Şeyh Hâmid-i Velî (Somuncu Baba) ve Ona Atfedilen “Zikir Risâlesi” Adlı Eser”.Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi11/Hacı Bektaş Veli Özel Sayısı. 58-74.
Ulu, Mahmut (2021). “Şeyh Hâmid-i Velî ve Silâhü’l-Mürîdîn Adlı Eseri”.Millî Kültür Araştırmaları Dergisi5/1, 135-146.
Ulu, Mahmut (2020).Şeyh Hâmid-i Velî Somuncu Baba Hayatı ve Eserleri,40. Baskı, Konya: Manolya Yay.
Ulu, Mahmut (2021).Tarih Tabakat, Arşiv ve Yazmalar Ekseninde Şeyh Hâmid-i Velî Hayatı Eserleri ve Görüşleri. Ankara: Berikan Yay.
Atıf Bilgileri
ulu, mahmut. "RİSÂLE FÎ ZİKRİ KELİMETİ LA İLÂHE İLLALLAH (SOMUNCU BABA)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-fi-zikri-kelimeti-la-ilahe-illallah-somuncu-baba-tees-1338. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
