نویسنده
الکساندر چودزکو (متوفی 1804 - ö. 1891)
تاریخ انتشار
01/02/2022
موضوع
ادبیات Minstrel - داستان عامیانه
نوع
كتاب
زبان
فارسی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
koroglu-destani-chodzko-paris-nushasi
تاریخ
19. سال
یادداشتها
این اثر توسط الکساندر چودزکو که بین سالهای 1830 تا 1841 در مناصب مختلف در سفارت روسیه در ایران خدمت می کرد گردآوری شده است. این اثر که محصولات شفاهی ترکان و سایر مردم شمال ایران و سواحل دریای خزر را گردآوری می کند، در حال حاضر به همراه مطالب شخصی Chodzko'supl's Chodzko's در صندوق نسخه های خطی ترکی کتابخانه ملی پاریس موجود است. این اثر در Pers 994-Don 1441 ثبت شده است. ویژگی دیگر این اثر این است که شامل 13 شاخه از حماسه Köroğlu است (Chodzko 1842; İsmayılova 2016:151؛ Uzun 2017:240). نسخه ای که به نسخه پاریس معروف است، از آنجایی که نسخه خطی اصلی این اثر که حماسه کور اوغلو برای اولین بار در آن گردآوری شده است، امروز در پاریس است، توسط چودزکو در سال 1842 با عنوان راهزن-منستر شمال ایران منتشر شد. در لندن با عنوان نمونه هایی از شعر شفاهی ایرانی که در اشعار و ماجراهای کوروغلو و در ترانه های عامیانه مردمی که در سواحل دریای خزر زندگی می کنند (چودزکو 1842) منتشر شد. به این ترتیب بسیاری از محققین این فرصت را پیدا کرده اند که به حماسه Köroğlu دسترسی پیدا کنند. با این انتشار، 13 شعبه حماسه کور اوغلو در این نسخه که به نسخه چودزکو معروف شد، با نام «کوروغلو (نسخه پاریس)» نیز در باکو منتشر شد (Abbaslı 1997; Abbaslı 2005). در خلال این وظیفه چودزکو، در روز چهارشنبه 15 ربیعول ول 1250 [22 ژوئیه 1834]، حاجی میرزا عبدالوهاپ حماسه کور اوغلو را که به ابتکار اسکندر از آشیک سادیک گردآوری شده بود، نوشت. کارمندان حاجی میرزا اسکندر، میرزا مهدی گیلانی، حضرت کولو بیگ و یاکوب بیگ نیز شاهد تدوین بودند. نسخه خطی توسط Mahmut Han Dünbüli Dircuy ویرایش شده است. به گفته دیرکوی، متن حماسی صحیح است، اما در متن ترکی چند اشتباه وجود دارد. اگرچه میرزا اسکندر این اشتباهات را شناسایی کرد، اما دیرکوی اشاره کرد که فرصت اصلاح آنها را نداشته است (Abbaslı 2005: 217). در نسخه خطی اصلی که 398 صفحه است، 13 شاخه حماسه کور اوغلو به عنوان «مجلس اول، مجلس دوم» نامگذاری شده است. چودزکو که در کار خود به این نامگذاری وفادار مانده بود، این عناوین را با عناوین «ماجراها و ایرتیکال های کوروغلو، راهزن عاشق شمال ایران (ترجمه از ترکی ایرانی)»، با عناوین «مقدمه ای بر کوروغلو» و «کوروغلو» (چودزکو 4324:411) به آن ها می دهد. بخش نثر متن با خط اصلی شیکاسته به زبان فارسی و اشعار وی به زبان ترکی آذربایجانی است. ترجمه های فارسی با حروف نسبتاً کوچک در زیر ابیات شعر آورده شده است (Abbaslı 2005: 13; İsmayılova 2016: 151). اثر منتشر شده توسط Chodzko مشتمل بر یک مقدمه و 13 عنوان است. در حالی که اطلاعات اولیه در مورد کتاب (VII-X) در بخش "مقدمه" گنجانده شده است، اطلاعاتی در مورد Köroğlu و حماسه Köroğlu در عنوان دوم، "درباره Köroğlu" (3-15) آورده شده است. در عنوان سوم، «ماجراها و ایرتیکالهای کوروغلو»، 13 شاخه از حماسه کور اوغلو (344-17) وجود دارد. عنوان چهارم پژوهش «آوازهای محبوب تاتارهای آستاراخان» (347-372)، عنوان پنجم «سه آهنگ کلموک» (372-375)، عنوان ششم «آوازهای ترکمن» (379-398)، عنوان هفتم «آوازهای ترکمن» (401) و عنوان هفتم «آوازهای ترکی»1401 است. «آوازهای پارسیان» (417-450)، عنوان نهم «آوازهای گیلانیان و دیگران» است. (453-504); (583-592). در اولین مجلسی که حماسه کور اوغلو ایراد شد، معرفی کرو اوغلو، کور شدن پدرش میرزا صراف، ظهور اسب ها، وطن، انتقام و مرگ میرزا صراف شرح داده شده است. می گویند کور اوغلو که در مجلس دوم با دلی حسن پیروز شده بود به آذربایجان رفت و دیوانگان را جمع کرد. کرو اوغلو که پس از بازرسی سلطان آذربایجان که متوجه شد کوروغلو دیوانگان جمع آوری کرده است، می خواست به سرزمین یونان مهاجرت کند، با حسینعلی خان که در ایروان با او روبرو شد جنگید و پس از جنگی که پیروز شد به چاملیبل مهاجرت کرد. در مجلس سوم گفته می شود که هاسه یاکوپ به کور اوغلو از آیواز که او را در اورفه دید و تصویر او را کشیده بود خبر داد و کرو اوغلو که به اورفا رفت و آیواز را گرفت به چاملیبل بازگشت. نقل شده است که سلطان مورات در مجلس چهارم نامه ای به کرو اوغلو که آوازه اش را شنید و عاشقش شد فرستاد و از دخترش نیگار هانیم خواست که او را از استانبول ربوده و کوراوغلو نامه را خواند و به سفر رفت و با نیگار هانیم ملاقات کرد. این شعبه در مجلس پنجم ادامه دارد. گفته می شود که بورچو سلطان که از ربوده شدن نیگار باخبر شده بود، با لشکریان خود به دنبال کرو اوغلو رفت و شکست خورد و چگونه کور اوغلو که برای پرداخت هزینه های عروسی در جاده چاملیبل به ارتش پسر سلطان فرانک حمله کرد، در جنگ پیروز شد و عروسی خود را در چاملیبل برگزار کرد. در مجلس ششم حسن پاشا که میخواست کرات را تصاحب کند اعلام کرد که کسی که کرات را ربود در ضیافتی که او ترتیب داده بود پاداش میگیرد، کچل حمزه که مشتاق این وظیفه بود به چاملیبل رفت و به طور اتفاقی دورات را ربود. و یونانی با لباس خنیا. نقل شده است که کور اوغلو که به شهر رفته بود، کرات را گرفت و به چاملیبل بازگشت. نقل شده است که کرو اوغلو که می خواست میزبان کیزیروغلو باشد که در مجلس هفتم با سپاهش به چاملیبل آمده بود، با کم شدن آذوقه در چاملیبل می خواست از کاروان ها خراج بگیرد. می گویند که پریزات هانیم دختر قارص پاشا و کرو اوغلو که از طریق یک دستفروش در مجلس هشتم با هم ارتباط برقرار کرده بودند، عاشق یکدیگر شدند و کرو اوغلو که با لباس فالگیر به قارص رفته و با پریزات حنیم ملاقات کرده بود، معشوق او را ربود. نقل شده که در مجلس نهم، ایواز و دیوانه های دیگری که برای آوردن گوشت جرثقیل به توکات رفته بودند، به دست حسن پاشا اسیر شدند و کور اوغلو که از این موضوع مطلع شد، همراه دلیلر و مصطفی بیگ به توکات رفتند و دیوانه ها را نجات دادند. در مجلس دهم، نظر جلالی که مداحی ایواز را شنید، می خواست با کرو اوغلو بجنگد تا آیواز را به ترسم بیاورد، نظر جلالی که نزدیک چاملیبل آمده بود، پس از دیدار با دلی مهتر، میهمان کرو اوغلو شد. حوادثی که او در خارج از چاملیبل با آن روبرو شد. نقل شده است که او و بولو بیگ به چاملیبل رفتند و خواستند با کرو اوغلو بجنگند و کرو اوغلو که در این مبارزه پیروز شد، آیواز را بخشید. اتاق یازدهم شامل دو شاخه است. دمیرچی اوغلو که در شعبه اول در درگیری با آیواز در چاملیبل مجروح شده بود، پس از عدم واکنش کرو اوغلو به آیواز و درخواست کمک از مصطفی بیگ، برای انتقام از کرو اوغلو چاملیبل را ترک کرد و با مصطفی بیگ به چاملیبل آمد. کوروغلو در شعری که برای نیگار در چاملیبل خواند مصطفی بیگ را ستود و مصطفی بیگ این را دید. می گویند او به جای جنگیدن با کرو اوغلو گفته است که با هم دوست هستند. از سوی دیگر نقل شده است که بولو بیگ که حسن پاشا پاشا استانبول او را گماشته بود تا کور اوغلو را با ازدواج با دخترش دونا هانیم بکشد و قول داده بود که به او پاداش دهد، نزد چاملیبل آمد، کرو اوغلو که بولو بیگ را شکست داد، دلیل آمدن بولو بیگ به چاملیبل و با هان بوم را با هانیم و قول داد. بخشید. این شعبه در مجلس دوازدهم ادامه دارد. کوروغلو که حاضر شد به عنوان زندانی بولو بیگ به استانبول برود تا بولو بیگ و دونا هانیم با هم ازدواج کنند، در چاهی در استانبول زندانی شد، عیسی بالی که کور اوغلو را در خواب دید، به استانبول رفت و در مقابل دونا هانیم ظاهر شد، دونا هانیم به باللو، کیو، که عاشق بالسارو بود، گفت. این را فهمید، کور اوغلو را از چاه بیرون کشید. گفته می شود که کور اوغلو که در این مبارزه پیروز شده بود، با عیسی بالی و دونا هانیم ازدواج کرد که با آنها به چاملیبل آمدند. در مجلس سیزدهم، کرو اوغلو که فکر می کرد پیر شده است، چاملیبل را ترک کرد تا به اصفهان و سپس به مکه، نزد شاه عباس برود. شاه عباس اعلام کرد که به کسی که کرو اوغلو را بگیرد پاداش می دهد. کرو اوغلو با نزدیک شدن به اصفهان با الماس خان و بهرام خان که شاه عباس آنها را از اصفهان بیرون کرده بود مواجه شد و به دست این افراد که مهمانشان بود کشته شد. شاه عباس که از این امر آگاه شد، نقل شده است که پس از اطلاع از سوگند کور اوغلو، یکی از دلیهایی که از چاملیبل احضار کرده بود، دست از جنگ بردارد، الماس خان و بهرام خان را به دلیها سپرد و چاملیبل را به آیواز اهدا کرد (چودزکو 1842: 17:15-344;
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Fazıl Özdamar
Alfabesi
Arap
Yapısı
Manzum-Mensur
Niteliği
Derleme
Kaynakça
Abbaslı, İsrafil [haz.] (1997).Koroğlu (Paris Nüshesi). Bakü: Ozan Neşriyyatı.
Abbaslı, İsrafil [haz.] (2005).Koroğlu (Paris Nüshesi). 2. Baskı, Bakü: Şark-Garp.
Chodzko, Alexander (1842). "Specimen of the Popular Poetry of Persia, as Found in the Adventures and Improvisations of Kurroglou",the Bandit-Minstrel of Northern Persia, and in the Songs of the People Inhabiting the Shores of the Caspian Sea; Orally Collected and Translated, with Philological and Historical Notes by Alexander Chodzko[Kuzey İran’ın Eşkıya-Âşığı Köroğlu’nun Şiirlerinde ve Maceralarında Bulunduğu Şekliyle ve de Hazar Denizi Kıyılarında Yaşayan Halkların Söyledikleri Türkülerdeki Şekliyle İran Sözlü Şiirinden Örnekler]. London: Printed for the Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland.
İsmayılova, Elza (2016). “Köroğlu Destanı’nın Avrupa Dillerine Çevirisi ve Yayını: Yabancı Araştırmacılar Gözüyle İncelenmesi”,Akademik Bakış Dergisi. S 57, s. 150-165.
Uzun, Enver (2017). “Elyas Muşegyan’ın “Nağmeler” Kitabı (Köroğlu Destanı Üzerine Yapılan Çalışmalar)”,Bolu’dan Türk Dünyasına Köroğlu Çalışmalarının Dünü, Bugünü ve Yarını Uluslararası Çalıştayı,15-16 Eylül 2017-Bolu, Bildiri Kitabı. İstanbul: AİBÜ BAMER Yay., s. 227-244.
Atıf Bilgileri
Özdamar, Fazıl. "KÖROĞLU DESTANI (CHODZKO-PARİS NÜSHASI)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/koroglu-destani-chodzko-paris-nushasi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
