نویسنده
ظاهر بیگیف (متولد 1870 - متوفی 1902)
تاریخ انتشار
31/10/2022
موضوع
ادبیات ترکی در دوره نوسازی - سفرنامه تاتاری
نوع
كتاب
زبان
نامشخص
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
خیر
کتابخانه
فرهنگ لغت آثار ادبی ترکی
شماره ثبت
maveraunnehirde-seyahat-zahir-bigiyev
تاریخ
1893
یادداشتها
اثر ظاهر بیگی اف. او در روز یکشنبه 11 ژوئیه 1893 (روز دهم محرم 1311) از روستوف دون، شهری که در آن زندگی می کرد، برای سفر به ماوراءالنهر به راه افتاد. وی در سفرنامه خود هدف از این سفر را با مقایسه وضعیت کنونی مردم برادر در این منطقه که هم از نظر سیاسی و هم از نظر تمدنی جایگاه مهمی در جهان اسلام دارد با وضعیت گذشته آنها عبرت گیری می کند. او در سفرنامه خود به تفصیل توضیح می دهد که از شهر روستوف دان چه مسیری را طی کرده است. با کشتی در رودخانه دون به شهر کالاچ می رسد و با قطار از کالاچ به ساحل ولگا می رسد. سخنان منفی یک روسی که در کشتی در مسیر آستاراخان با تاتارها و بازرگانان کازان ملاقات کرد، نویسنده را ناراحت می کند، اما در عین حال او را به فکر فرو می برد. او شهرهایی را که در سفرهایش بازدید می کند به ویژه از نظر تحصیلی بررسی می کند. او با تأسف می بیند که اگرچه در آستاراخان برای هر قوم مدرسه ای وجود دارد، اما متأسفانه در آنجا مدرسه و مدرسه ای برای مسلمانان وجود ندارد. نکته دیگری که وی به آن توجه می کند این است که مردم از میراث فرهنگی و تاریخ خود محافظت نمی کنند. ظاهر بیگی اف، ملا جوانی که تنها 23 سال سن دارد. او همچنین برداشتهای خود را از مکانهای دیگری که در سفرش به قصد دیدن بخارا، سمرقند و تاشکند دیده است، بیان میکند. او پیشینه تاریخی سفرهای کشتی در ولگا، داستان راه آهنی که از شرق دریای خزر شروع می شود و تا سمرقند امتداد می یابد، وضعیت شهرهایی که در آنها اقامت داشته و نکاتی که در هر شهر توجه او را به خود جلب کرده است را به اشتراک می گذارد. با کشتی از آستاراخان از طریق پتروفسک و دربنت به باکو می رسد. وی بیان می کند که باکو به دلیل نفت و راه آهن توسعه یافت. از باکو به سواحل شرقی دریای خزر می گذرد. از راه آهنی که از شهری که روسها در سال 1888 تأسیس کردند تا سمرقند امتداد دارد استفاده خواهد کرد. در منطقه ای که ترکمن ها زندگی می کنند توجه به این نکته جلب می شود که زن و مرد در کنار هم زندگی می کنند و حرف آنها در جامعه بها داده می شود. وی بیان می کند که ترکمن ها که کوچ نشین و بدوی محسوب می شوند، مسئله زنان را به روشی ساده حل کردند. بیگیف فکر می کند که تحصیل در مدارس بخارا بهتر از مدارس کازان است و قصد دارد در صورت امکان از مدارس آنجا الهام بگیرد. اما می بیند که مدارس بخارا آن چیزی نیست که او می پنداشت. او متقاعد شده است که دانش طلاب و اساتیدی که هجده یا بیست سال در مدارسی که روش باستانی غالب است، کم است. او می بیند که در مدارس بخارا سنت مناظره وجود دارد، اما نسبت به مدارس دیگر روسیه به شیوه ای شایسته تر انجام می شود. او می گوید که طلاب دروس مدرسه را کامل نمی دانند و از برخی علوم بی اطلاع هستند. می افزاید که جز نهو و شر و منطق و کلام و حکمت چیزی نمی خوانند. او میرشریف داملی را که در بخارا با وی آشنا شد، از نظر دانش علوم دنیوی علاوه بر معارف دینی، از سایر معلمان متمایز می کند. او همچنین می بیند که دختران و زنان جوان بخارا از تحصیل محروم هستند. در سمرقند هم اوضاع فرق نمی کند. او از حاجی عبدالگانی حسین اف که در اینجا با او ملاقات کرد، فهمید که وضعیت مدارس سمرقند خوب نیست. وی بیان می کند که در بخارا بیش از صد مدرسه وجود دارد و درآمد بنیاد در آن مدارس میلیونی است و بیش از ده هزار طلبه در حال تحصیل و درس هستند. او متأسف است که زندگی گرانبهای میلیون ها و بسیاری از دانش آموزان برای چیزهای بیهوده و بیهوده تلف شده است. بیگیف در 10 سپتامبر بخارا را به قول خودش «با دل پر از اضطراب» ترک کرد. او سفر خود را در 23 سپتامبر به پایان می رساند و به شهر روستوف دان می رسد. ظاهر بیگی اف حامی روشنگری؛ او به عنوان یک ملا جوان که از مدرسه فارغ التحصیل شده بود، شهرهایی را که بازدید می کرد از نظر آموزشی، تمدنی، فرهنگی و حفظ گذشته بررسی کرد. هدف اصلی وی از سفر، بررسی روش های آموزشی در مدارس بخارا و سمرقند و در صورت امکان کسب تجربه در آنجا است. ولى از قديمى و ناكافى بودن برنامه درسي و شيوه هاى تربيتى مدارس و از نظر علوم دنيوى پست تر، هم متعجب و هم ناراحت است. اثر ظاهر بیگی اف با عنوان سفر در ماوراءالنهر با استقبال زیادی از سوی خوانندگان مواجه شد. این یکی از معروف ترین آثار سفرنامه در ادبیات تاتار به حساب می آید. برای بیوگرافی نویسنده رجوع کنید به «ظاهر بیگیف».فرهنگ نامهای ادبیات ترکی.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Dr. Öğr. Üyesi Ayşen Uslu
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Telif
Kaynakça
Gaynullin, M. H. (1979). “Maveraünnehér’de Seyahet”.Tatar Megrifetçélék Edebiyatı. Kazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı. 189-219.
Musin, F. (1985). “Zahir Bigiyev”.Tatar Edebiyatı Tarihı. 2.tom. Kazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı. 302-318.
Atıf Bilgileri
Uslu, Ayşen. "MAVERAÜNNEHİRDE SEYAHAT (ZAHİR BİGİYEV)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/maveraunnehirde-seyahat-zahir-bigiyev. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
