نویسنده
Üsmendi
نویسنده اورجینال
الأسمندي، أبو الفتح علاء الدين محمد بن عبد الحميد بن حسين الأسمندي السمرقندي
موضوع
علم فقه / دین اسلام و علوم اسلامی.
نوع
kitap
زبان
عربی
دیجیتال
بله
نسخه خطی
بله
ابعاد فیزیکی
263x175-193x130 mm.
کتابخانه
ریاست انجمن نسخ خطی ترکیه
شناسه دارایی کتابخانه
308716
شماره ثبت
308716
محل کتابخانه
کتابخانه سلیمانیه/ملا چلبی
تاریخ
655.
یادداشتها
نام اثر از صفحه 1b در مقدمه مشخص شد.
اگرچه در برخی منابع نام اثر با عنوان «حسرالمسائل و کسروددلیل» ذکر شده است، اما این نام صحیح نیست. حسروالمسائل کار متفاوتی است. اگرچه در نسخههای خطی اکثر نسخهها مؤلف اثر به اسم اسمندی آمده است، اما در برخی از نسخهها (مثلاً فاضل احمد 650، عشیر افندی 117، فاتح 2141، شهید علی پاشا 967) بهعنوان ابواللیس السمرقندی آمده است. صاحب کشفوذ زونون نیز از دو اثر به نام محتلفور ریوایه یاد کرده است که یکی از ابواللیس السامرکندی و دیگری اثر علاءالدین (اسمندی) است. اگرچه جملات مقدماتی که کاشف برای هر اثر بیان می کند متفاوت به نظر می رسد، اما در واقع در دو جملات یافت می شود، یکی قسمت همدل و دیگری قسمت امام بد، هم در نسخه های منسوب به اسمندی و هم در نسخه های منسوب به ابواللیس. عبدالرحمن مبارك الفرق كه انتشارات تحقیقی این اثر را برعهده داشت، اصل این اثر را برای ابواللیس جمع آوری كرد. و روایت متعلق به اسمندی است. برای روشن شدن موضوع، گفته مؤلف در ابتدای اثر، «بر خلاف کاری که استادی پیش از من («اساتید ما» در برخی نسخه ها) انجام داده اند که همه کتاب ها (موضوعات) را در هر باب (متعلق به امام) فهرست کرده اند، در ذیل هر کتاب (موضوع) همه باب (ائمه) را ذکر می کنم». بررسی کردیم که آیا ترتیب یکسان است یا خیر. وقتی نسخه ها را با هم مقایسه کردیم، دیدیم که دو نوع ترتیب وجود دارد. در نسخ با ترتیب نوع اول (ملا چلبی 69، 70، فاضل احمد پاشا 650، فاتح 2141، 2142، 2143، سلیمانیه 604 و...) پس از آنکه اختلافات امام مربوطه در هر موضوع (کتاب) در هر موضوع (کتاب) ذکر شده و اختلاف نظر امام بر اساس موضوع دیگر تکمیل شده است. آغاز شد. در نسخ با ترتیب نوع دوم (ملا چلبی 71، شهید علی پاشا 967، عاشیر افندی 117، کارالله 874، داماد ابراهیم 573 و غیره) اختلاف نظر همه ائمه در موضوعی بر اساس موضوع (کتاب) ذکر شده و سپس به موضوع دیگر رفته است. (نکته: در مقایسه نسخه های این اثر، تنها به ابتدا و انتهای نسخ اکتفا نکرد، زیرا هر دو ترتیب با ابوحنیفه شروع و به امام مالک ختم می شود، بدون نگاه به قسمت های درونی اثر، تفاوت را نمی توان فهمید.) چینش دومی که به آن اشاره کردیم، با گفته نویسنده در مقدمه ای که در بالا نقل کردیم، مطابقت دارد. بنابراین، این ترکیب دوم متعلق به Üsmendi است که تاریخ وفات او متأخر است. چیدمان اول متعلق به ابول لیس است. بر اساس همه این اطلاعات می توان گفت که این اثر ابتدا توسط ابول لیس نوشته شده است و اسمندی همان اثر را با تنظیمی متفاوت بازنویسی کرده است.
مسلم است که نسخه های حاوی ترتیب دوم متعلق به Üsmendi است. در نسخ با مرتبه اول، اگرچه ترتیب متفاوت است، اما محتوا و مقدمه یکسان است، بنابراین آنها را به Üsmendi نسبت دادیم. اگرچه اسمندی در مقدمه خود می گوید: «... و ما در هر موضوعی حرف آخر را خواهیم زد (به اضافه) اما متون هر دو ترتیب یکسان است. در مورد این که این اثر در برخی منابع و زهریه ها شرح منظومه نسفی است، می توان گفت: این اثر همان مضمون منظومه نسفی را دارد. با این حال، ترتیب Manzûmetü'n-Nisefi با نسخه های حاوی ترتیب دوم متعلق به Üsmendî مطابقت ندارد. اما با نسخه های حاوی ترتیب نوع اول متعلق به ابواللیس سازگار است. بنابراین - از آنجا که صاحب منظومه نسفی بعد از ابواللیس می زیسته است - این اثر نمی تواند شرح منظومه نسفی باشد. برعکس، شعر مورد نظر باید نسخه ای از این اثر باشد که به صورت منظوم ترجمه شده است. عبدالرحمن مبارک که در این اثر تحقیق کرده نیز بر این عقیده است. در صفحه Ia سوابق تخصیص و در صفحه Ib نمایه موضوعی و حدیث مفید آمده است. زهریه علاوه بر نام اثر و نویسنده، دارای سابقه و عنوان است. در ابتدا بر روی جلد داخلی احادیث و یادداشتی نوشته شده است که «سکه طلا در بزیستان اعلیحضرت سلطان سلیم 3044 است». در لبه های صفحه اصلاحاتی وجود دارد. در 10 صفحه اول، علاوه بر تصحیح، دوبیتی های مربوط به منظومه نسفی نیز آمده است. هیچ ردتاریفی در نسخه وجود ندارد. گوشه چند صفحه اول پاره شده است. اثری است که در آن دیدگاه ائمه فرقه حنفی، امام ظفر، امام شافعی و امام مالک هر یک در مخالفت با دیگران بیان شده است.
متن نمونه
(1ب) بسم الله... الحمدلله الذی انفس القوی... و بعد از آن بر آن شدم که مسائل روایات مختلف را ذکر کنم و اختلاف را با هر یک از ائمه با فصلی ترسیم کنم به ترتیبی که برخی از اساتید ما رحمه الله ترتیب دادند. امّا در هر باب جمیع کتب را فهرست کردند و من در هر کتاب جمیع [فصول] عربی را ذکر می کنم و در هر شماره یک لطیفه راضی کننده ذکر می کنم (275 ب). فرمود: «ذمی از داخل شدن در هر مسجدی حرام است، زیرا متنی که ما خواندیم در مسجد الحرام بود، ولی عقل بر نجس بودن آن است و حفظ هر مسجدی از نجاست واجب است. بین ما و شافعی رحمه الله در مورد اجابت و اجابت نص و حجت ما در مسجد و حجت ما بر صحّه، بین ما و شافعی رحمه الله اختلاف است. ذکر شد، و خداوند داناتر است که چه چیزی صحیح است.
Eser türü
Şerh.
Tasnif numarası/Konu
297.52 / Hilâfiyât
Koleksiyon no.
00071
Yaprak, satır, sütun sayısı
273 yk., 23 st. ;
Cilt özellikleri
Tam meşin kaplı miklepli.
Yazım şekli (Mensur/Manzum)
Mensur.
Alfabe ve yazı türü
Arap harfli-Nesih.
Kaynak/Referans
Katib Çelebi, Keşfü’z-Zunûn, II, 1636.Ebu'l-Leys es-Semerkandî, Muhtelefu'r-Rivâye, thk. Abdurrahman b. Mübârek el-Ferec (Riyad: Mektebetü'r-Rüşd, 2005), 1: 33-38.
Temellük ve Vakıf kayıtları
Vakıf kaydı, “Vakf“, 1b.Temellük kaydı, Ömer b. ... el-Hanefî, Ia.Temellük kaydı, Sirâculümme İzzuddin ... b. Ömer b. ..., Ia.
İstinsah kaydı (Arap harfli)
(275b)تم الكتاب بحمد الله رب العالمين... على يد العبد الضعيف المحتاج إلى رحمة ربه اللطيف علي بن محمد (..) الخوارزمي سنة خمس وخمسين وستمائة
