Basım Tarihi
5./11. yüzyılın ilk yarısı
Tür
Diğer
Dil
Belirlenmemiş dil
Dijital
Evet
Yazma
Hayır
Kütüphane
Museum With No Frontiers
Kayıt Numarası
monument;ISL;tr;Mon01;1;ar
Lokasyon
Diyarbakır, Türkiye
Tarih
5./11. yüzyılın ilk yarısı
Notlar
Ulu Cami, Şam'daki Emevi Camisi'nin planına yakın benzerlikler göstermektedir. Cami, avlu ve bitişiğindeki medrese 75 metrekarelik bir alanı kaplıyor. Kare avlunun batı tarafı, ana geçitlerden birinin hasar görmesi nedeniyle engebelidir. Avlunun güneyinde yer alan ibadethanenin batı ve doğu cepheleri iki katlı revaklarla çevrilidir. Kuzeyde, dar bir koridorla ayrılmış küçük Şafii Camii (Şafii mezhep Sünni İslam mezheplerinden biridir) ve Mesudiyye Medresesi bulunmaktadır. İbadethanenin uzunluğu 75 metre, dıştan genişliği ise 17 metredir. Minare dışarıdan güney duvarının yanında yer almaktadır. Kare kuleli minare, konik bir çatıyla taçlandırılmış silindirik bir bölümle örtülmüştür. İbadethane, doğudan batıya uzanan, her biri 90 x 115 cm ölçülerinde iki sıra sütunla ayrılan üç kanattan oluşmaktadır. Dikdörtgen mekânın ortasında güneyden mihrap ve minberle biten yaklaşık 11 metre genişliğinde enine bir kanat bulunmaktadır. Enine kanadın çatısıyla örtülen ibadethanenin çatısı bitüm tabakasıyla, dış yüzeyi ise kurşun levhalarla kaplanmıştır. İbadethanenin kuzey cephesi çelenkler ve dalgalı desenlerle süslenmiştir. Neflerden birinin eşiğinin üzerindeki yivli kemerin iki yanında istiridye kabukları kakmalı küçük prizmatik sütunların bulunduğu niş biçiminde iki niş yer alır ve duvarların tepesinde bazalt bir friz bulunur. Doğu revakında Korint başlıklı iki kat sütun vardır. Üst kısımdaki sütunlar tek parçadan oluşmakta ve tamamı farklı geometrik şekillerle süslenmişken, alt kısımdaki sütunlar iki veya üç silindirden ve çeşitli boyutlardan oluşmaktadır. Batı kanadında, doğu kanadından farklı olarak alt sıradaki kemerlerin dış yüzleri kabartma mimari bezemelerle süslenmiştir. Avlunun doğu kapısının üçgen mekanlarında kabartmalı ve simetrik formda iki adet dövüşen hayvan resmi bulunmaktadır. Giriş kemerindeki oyma panonun ortasında başı kırık bir aslan gravürü yer alırken, kapı eşiğini çevreleyen dekoratif çerçevenin üzerinde palmiye motifleri resmedilmiştir. 1124/1712 yılındaki restorasyon sırasında ibadethanenin içinde dekoratif tasarımlar yapılmıştır. Caminin yapımında Roma ve Bizans dönemine ait bazı parçalar kullanılmış. Başlıklar, kornişleri oluşturan taş bloklar ve bazı dekoratif çerçeveler muhtemelen MS 4. yüzyıldan kalmadır. Antik malzemelerin yeniden kullanılması dışında yapının tamamının İslam döneminde inşa edildiği açıktır. Ancak tarihsel üslup çeşitliliği açısından bölümleri arasında açık bir çelişki vardır. Duvarların dış cepheleri yer yer kireçtaşı kenarlı bazalt taşla kaplanmıştır. Bina başlangıçta cami olarak inşa edilmiş olup, günümüzde hala ibadethane olarak kullanılmaktadır.
Örnek Metin
Discover İslam Sanatı'nda Ertan Daş “Ulu Cami”. Sınır Tanımayan Müze, 2026. 2026. https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=monument;ISL;tr;Mon01;1;ar
