RİSÂLE FÎ BEYÂNİ ESRÂRİ’L-HİLÂFETİ’L-İNSÂNİYYE VE’S-SALTANATİ’L-MA‘NEVİYYE (TAŞKÖPRÎ-ZÂDE)

Name: RİSÂLE FÎ BEYÂNİ ESRÂRİ’L-HİLÂFETİ’L-İNSÂNİYYE VE’S-SALTANATİ’L-MA‘NEVİYYE (TAŞKÖPRÎ-ZÂDE)
Author: Taşköprî-zâde, Ahmed İsâmeddîn Ebülhayr Efendi (d. 901/1495 - ö. 968/1561)

İsim	RİSÂLE FÎ BEYÂNİ ESRÂRİ’L-HİLÂFETİ’L-İNSÂNİYYE VE’S-SALTANATİ’L-MA‘NEVİYYE (TAŞKÖPRÎ-ZÂDE)
Yazar	Taşköprî-zâde, Ahmed İsâmeddîn Ebülhayr Efendi (d. 901/1495 - ö. 968/1561)
Basım Tarihi:	05/05/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - insanın yeryüzüne halife kılınması
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	risale-fi-beyani-esrari-l-hilafeti-l-insaniyye-ve-s-saltanati-l-ma-neviyye-taskopri-zade
Tarih	952-958/1545-1551?
Notlar	Taşköprî-zâde Ahmed Efendi’nin insanın halife olmasına ve yönetimde dikkat etmesi gereken hususlara dair görüşlerini yansıttığı risâlesi. Eserin 6 nüshası bulunmaktadır (Arıcı 2016: 22-23). Risâlenin ruhunun yöneticilik ve beden üzerindeki etkisini açıklamayı amaç edindiği söylenebilir.Eserin tam olarak ne zaman telif edildiğine yönelik net bir bilgi bulunmamakla birlikte, eser Taşköprî-zâde’nin kadılık yaptığı dönemde (Bursa 952-954/1545-1547 ya da İstanbul 958/1551) yazılmıştır (Arıcı 2016: 19, Şaninalp 2017: 646-647). Risâlenin, Hemedânî’nin (ö. 786/1385)Zahiretü’l-Mülûkadlı eserinden etkilenerek telif edildiğini ve Taşköprî-zâdenin birtakım tasarruflarla birlikte eseri (Zahiretü’l-Mülûk’u) yeniden inşa ettiğini söylemek mümkündür (Arıcı 2016: 20). Sade bir dil kullanılarak kaleme alınan risalede ilgili fasıllar ayet, hadis ve sahâbe hayatından kesitlerle desteklenerek açıklanmıştır.Eser 12 fasıldan ibarettir. Bu fasıllarda insanın halife olarak yaratılması; hükümdar olarak insanda bulunması gereken nitelikler ve insanın yöneticilikte dikkat etmesi gereken hususlar; hükümdarın vazife bilincine sahip reâyâsına karşı davranış ve sorumluluklarının farkında; yöneticilerin firâset ehli ve karar alırken bu yönünü de göz önünde bulundurarak karar vermesi; reâyânın yönetici üzerindeki hakları; İslâm beldesinde yaşayan yabancıların dikkat etmesi gereken hususlar; anne ve babanın çocuğu üzerindeki hakları; evlilikte eşlerin birbirlerine karşı dikkat etmesi gereken hususlar, kocanın eşi üzerindeki hakları; çocuğun hakları; köle, cariye ve hizmetçilerin sahip olduğu haklar; hakikî dostluk ve dostlukta dikkat edilmesi gereken koşullar ele alınmıştır.Eserin tahkikli metni Müstakim Arıcı tarafından yayımlanmıştır (2016).Müellifin biyografisi için bk. “Taşköprî-zâde, Ahmed İsâmeddîn Ebülhayr Efendi”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Araş. Gör. Dr. MUHAMMET AKİF TİYEK
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Arıcı, Müstakim (2016).Ahlak ve Siyaset Risaleleri Taşköprîzâde Ahmed Efendi. İstanbul: İstanbul Medeniyet Üniversitesi Yay. Şahinalp, Hacer (2017). “Beyânu Esrâri’l-Hilâfeti’l-İnsâniyye ve’s-Saltanati’l-Ma’neviyye” İsimli Risalesi Bağlamında Taşköprîzâde’de İnsan Algısı”.Kader15 (3): 643-677. Taşköprî-zâde.Risâle fî Beyâni Esrâri’l-Hilâfeti’l-İnsâniyye ve’s-Saltanati’l-Ma‘neviyye. Beyazıt Devlet Kütüphanesi. Veliyyüddin Efendi. No. 3275. vr. 110b, 130a.
Atıf Bilgileri	TİYEK, MUHAMMET AKİF. "RİSÂLE FÎ BEYÂNİ ESRÂRİ’L-HİLÂFETİ’L-İNSÂNİYYE VE’S-SALTANATİ’L-MA‘NEVİYYE (TAŞKÖPRÎ-ZÂDE)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-fi-beyani-esrari-l-hilafeti-l-insaniyye-ve-s-saltanati-l-ma-neviyye-taskopri-zade. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

RİSÂLE FÎ BEYÂNİ ESRÂRİ’L-HİLÂFETİ’L-İNSÂNİYYE VE’S-SALTANATİ’L-MA‘NEVİYYE (TAŞKÖPRÎ-ZÂDE)

Yazar Taşköprî-zâde, Ahmed İsâmeddîn Ebülhayr Efendi (d. 901/1495 - ö. 968/1561)

Basım Tarihi 05/05/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - insanın yeryüzüne halife kılınması

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası risale-fi-beyani-esrari-l-hilafeti-l-insaniyye-ve-s-saltanati-l-ma-neviyye-taskopri-zade

Tarih 952-958/1545-1551?

Notlar Taşköprî-zâde Ahmed Efendi’nin insanın halife olmasına ve yönetimde dikkat etmesi gereken hususlara dair görüşlerini yansıttığı risâlesi. Eserin 6 nüshası bulunmaktadır (Arıcı 2016: 22-23). Risâlenin ruhunun yöneticilik ve beden üzerindeki etkisini açıklamayı amaç edindiği söylenebilir.Eserin tam olarak ne zaman telif edildiğine yönelik net bir bilgi bulunmamakla birlikte, eser Taşköprî-zâde’nin kadılık yaptığı dönemde (Bursa 952-954/1545-1547 ya da İstanbul 958/1551) yazılmıştır (Arıcı 2016: 19, Şaninalp 2017: 646-647). Risâlenin, Hemedânî’nin (ö. 786/1385)Zahiretü’l-Mülûkadlı eserinden etkilenerek telif edildiğini ve Taşköprî-zâdenin birtakım tasarruflarla birlikte eseri (Zahiretü’l-Mülûk’u) yeniden inşa ettiğini söylemek mümkündür (Arıcı 2016: 20). Sade bir dil kullanılarak kaleme alınan risalede ilgili fasıllar ayet, hadis ve sahâbe hayatından kesitlerle desteklenerek açıklanmıştır.Eser 12 fasıldan ibarettir. Bu fasıllarda insanın halife olarak yaratılması; hükümdar olarak insanda bulunması gereken nitelikler ve insanın yöneticilikte dikkat etmesi gereken hususlar; hükümdarın vazife bilincine sahip reâyâsına karşı davranış ve sorumluluklarının farkında; yöneticilerin firâset ehli ve karar alırken bu yönünü de göz önünde bulundurarak karar vermesi; reâyânın yönetici üzerindeki hakları; İslâm beldesinde yaşayan yabancıların dikkat etmesi gereken hususlar; anne ve babanın çocuğu üzerindeki hakları; evlilikte eşlerin birbirlerine karşı dikkat etmesi gereken hususlar, kocanın eşi üzerindeki hakları; çocuğun hakları; köle, cariye ve hizmetçilerin sahip olduğu haklar; hakikî dostluk ve dostlukta dikkat edilmesi gereken koşullar ele alınmıştır.Eserin tahkikli metni Müstakim Arıcı tarafından yayımlanmıştır (2016).Müellifin biyografisi için bk. “Taşköprî-zâde, Ahmed İsâmeddîn Ebülhayr Efendi”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Araş. Gör. Dr. MUHAMMET AKİF TİYEK

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Arıcı, Müstakim (2016).Ahlak ve Siyaset Risaleleri Taşköprîzâde Ahmed Efendi. İstanbul: İstanbul Medeniyet Üniversitesi Yay. Şahinalp, Hacer (2017). “Beyânu Esrâri’l-Hilâfeti’l-İnsâniyye ve’s-Saltanati’l-Ma’neviyye” İsimli Risalesi Bağlamında Taşköprîzâde’de İnsan Algısı”.Kader15 (3): 643-677. Taşköprî-zâde.Risâle fî Beyâni Esrâri’l-Hilâfeti’l-İnsâniyye ve’s-Saltanati’l-Ma‘neviyye. Beyazıt Devlet Kütüphanesi. Veliyyüddin Efendi. No. 3275. vr. 110b, 130a.

Atıf Bilgileri TİYEK, MUHAMMET AKİF. "RİSÂLE FÎ BEYÂNİ ESRÂRİ’L-HİLÂFETİ’L-İNSÂNİYYE VE’S-SALTANATİ’L-MA‘NEVİYYE (TAŞKÖPRÎ-ZÂDE)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-fi-beyani-esrari-l-hilafeti-l-insaniyye-ve-s-saltanati-l-ma-neviyye-taskopri-zade. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].