ŞERH-İ HADİS-İ ERBÂİN (SOMUNCU BABA)

Name: ŞERH-İ HADİS-İ ERBÂİN (SOMUNCU BABA)
Author: Somuncu Baba (d. ?/? - ö. 815/20.09.1412)

İsim	ŞERH-İ HADİS-İ ERBÂİN (SOMUNCU BABA)
Yazar	Somuncu Baba (d. ?/? - ö. 815/20.09.1412)
Basım Tarihi:	08/09/2022
Konu	Tekke Edebiyatı - kırk hadis şerhi
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	serh-i-hadis-i-erbain
Tarih	?
Notlar	Müellifin, tasavvufun Kur’an ve hadisle iç içe oluşunu göstermek ve intisap edenleri hadisle buluşturmak amacıyla kaleme aldığı mensur eseri. Hicri ikinci asırdan itibaren başlayan çalışmalarda, Hz. Peygamber'den gelen rivayetler içinden kırk hadisin ezberlenmeye ve içeriğinin hayatta tatbik amacıyla derlenmeye başlandığı görülmektedir. Hâmid-i Velî’de bu çerçevedeŞerhu'l-Erbaîn Hadîsenadlı risalesini kaleme almıştır.Arapça olan eserin pek çok yazma nüshası bulunmakta olup bu madde için kullanılan nüsha H. Hulusi Ateş Darende Şeyhzadeoğlu Özel Kitaplığı, 367 numarada yer almaktadır.Eserin baş tarafında Allah'ın tekliğine, O'na ve Resûlü'ne uyulması gerektiğine dikkat çeken ayetler ile zalimin zulmüne karşı sahih hadislerin tebliğine dair girizgâh yer almaktadır. Müellif sünneti ihyaya, imanı güçlendirmeye yönelik hadisler nedeniyle, Hz. Peygamber'in hadisleri kendisine ulaşan insanların bunları başkalarına ulaştırmalarının vacip olduğunu dile getirir. Daha sonra eserini hazırlama gerekçesini açıklar. Buna göre, talebini yerine getirmenin elzem olduğu faziletli bir insanın hem kendisinin hem de buna bakacak olanların yararlanması amacıyla böyle bir çalışma yapmasını istemesi üzerine kırk hadis mecmuasını oluşturduğunu söyler.Hadislerin tamamında insanın bütün hayatında ilahî iradeyi göz önünde bulundurması, dünyevî gayelerden uzaklaşması ve iyi bir ahlâkla edeplenmesi ön plana çıkmaktadır.Hâmid-i Velî'nin derlediği hadislerin önemli bir kısmında zahiri anlam yanında işarî dediğimiz bakış açısıyla getirilen yorumlar dikkat çekicidir.Hâmid-i Velî bu çalışmasında zikrettiği hadislerden alınacak dersi "hisse" başlığı altında vermiştir. Bu yorumlarında bazı hususlar öne çıkmaktadır. Birkaç örnek vermek gerekirse: İki cihan mutluluğuna ermenin niyetin ve amelin salih olması ile takvaya bağlı oluşu (1, 13, 27), Allah'ın hakkını her şeye takdim etmek gerektiği (3), iman davasının kalbin içinin gereksiz şeylerden boşaltılıp ibadetlerle süslenmesiyle ispat edileceği (10), ibadetlere istikrarlı bir şekilde devam etmenin önemli olduğu (18), orucu tüm dünyevî ve uhrevî isteklerden uzaklaşarak tutmanın zarureti (21), helal rızık kazanmanın her şeyin başı olduğu (24), iyi insanlarla arkadaşlık etmek gerektiği (30).Hadisleri yorumlarken zahiri anlamlarının ötesine geçerek tasavvufî yorumlar getiren Hâmid-i Velî, bu yorumlarında hem yılların kazandırdığı tasavvufî birikimi yansıtır hem de işarî yorum geleneğini devam ettirmiş olur. İnsan iyi bir kul olursa Allah Teâlâ'nın nurunun kula tecelli edeceğini söylemesi (6), cihadla ilgili olan Âl-i İmrân Suresi'ndeki ayeti ibadete düşkünlük ve nefse katlanmakla yorumlaması (11), Allah'ın gölgesinde gölgelenecek yedi sınıfı açıklarken hâfâ ve ahfâ makamlarında müslümanın olması gereken durumunu dile getirmesi (12) gibi.Müellifin biyografisi için bk. "Somuncu Baba".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Prof. Dr. Enbiya Yıldırım
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	en-Nesâî, Ahmed b. Şuayb (1992).Sunenu’n-Nesâî.Beyrut: Mektebu Tahkîki’t-Turâsi’l-Arabî, I-VIII. Somuncu Baba (yty).Şerhu'l-Erbaîn Hadîsen. H. Hulusi Ateş Darende Şeyhzadeoğlu Özel Kitaplığı, no: 367. Somuncu Baba (2012).Kırk Hadis. (Hzl.: Enbiya Yıldırım). Malatya: Nasihat Yayınları.
Atıf Bilgileri	Yıldırım, Enbiya. "ŞERH-İ HADİS-İ ERBÂİN (SOMUNCU BABA)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serh-i-hadis-i-erbain. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

ŞERH-İ HADİS-İ ERBÂİN (SOMUNCU BABA)

Yazar Somuncu Baba (d. ?/? - ö. 815/20.09.1412)

Basım Tarihi 08/09/2022

Konu Tekke Edebiyatı - kırk hadis şerhi

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası serh-i-hadis-i-erbain

Tarih ?

Notlar Müellifin, tasavvufun Kur’an ve hadisle iç içe oluşunu göstermek ve intisap edenleri hadisle buluşturmak amacıyla kaleme aldığı mensur eseri. Hicri ikinci asırdan itibaren başlayan çalışmalarda, Hz. Peygamber'den gelen rivayetler içinden kırk hadisin ezberlenmeye ve içeriğinin hayatta tatbik amacıyla derlenmeye başlandığı görülmektedir. Hâmid-i Velî’de bu çerçevedeŞerhu'l-Erbaîn Hadîsenadlı risalesini kaleme almıştır.Arapça olan eserin pek çok yazma nüshası bulunmakta olup bu madde için kullanılan nüsha H. Hulusi Ateş Darende Şeyhzadeoğlu Özel Kitaplığı, 367 numarada yer almaktadır.Eserin baş tarafında Allah'ın tekliğine, O'na ve Resûlü'ne uyulması gerektiğine dikkat çeken ayetler ile zalimin zulmüne karşı sahih hadislerin tebliğine dair girizgâh yer almaktadır. Müellif sünneti ihyaya, imanı güçlendirmeye yönelik hadisler nedeniyle, Hz. Peygamber'in hadisleri kendisine ulaşan insanların bunları başkalarına ulaştırmalarının vacip olduğunu dile getirir. Daha sonra eserini hazırlama gerekçesini açıklar. Buna göre, talebini yerine getirmenin elzem olduğu faziletli bir insanın hem kendisinin hem de buna bakacak olanların yararlanması amacıyla böyle bir çalışma yapmasını istemesi üzerine kırk hadis mecmuasını oluşturduğunu söyler.Hadislerin tamamında insanın bütün hayatında ilahî iradeyi göz önünde bulundurması, dünyevî gayelerden uzaklaşması ve iyi bir ahlâkla edeplenmesi ön plana çıkmaktadır.Hâmid-i Velî'nin derlediği hadislerin önemli bir kısmında zahiri anlam yanında işarî dediğimiz bakış açısıyla getirilen yorumlar dikkat çekicidir.Hâmid-i Velî bu çalışmasında zikrettiği hadislerden alınacak dersi "hisse" başlığı altında vermiştir. Bu yorumlarında bazı hususlar öne çıkmaktadır. Birkaç örnek vermek gerekirse: İki cihan mutluluğuna ermenin niyetin ve amelin salih olması ile takvaya bağlı oluşu (1, 13, 27), Allah'ın hakkını her şeye takdim etmek gerektiği (3), iman davasının kalbin içinin gereksiz şeylerden boşaltılıp ibadetlerle süslenmesiyle ispat edileceği (10), ibadetlere istikrarlı bir şekilde devam etmenin önemli olduğu (18), orucu tüm dünyevî ve uhrevî isteklerden uzaklaşarak tutmanın zarureti (21), helal rızık kazanmanın her şeyin başı olduğu (24), iyi insanlarla arkadaşlık etmek gerektiği (30).Hadisleri yorumlarken zahiri anlamlarının ötesine geçerek tasavvufî yorumlar getiren Hâmid-i Velî, bu yorumlarında hem yılların kazandırdığı tasavvufî birikimi yansıtır hem de işarî yorum geleneğini devam ettirmiş olur. İnsan iyi bir kul olursa Allah Teâlâ'nın nurunun kula tecelli edeceğini söylemesi (6), cihadla ilgili olan Âl-i İmrân Suresi'ndeki ayeti ibadete düşkünlük ve nefse katlanmakla yorumlaması (11), Allah'ın gölgesinde gölgelenecek yedi sınıfı açıklarken hâfâ ve ahfâ makamlarında müslümanın olması gereken durumunu dile getirmesi (12) gibi.Müellifin biyografisi için bk. "Somuncu Baba".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Prof. Dr. Enbiya Yıldırım

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça en-Nesâî, Ahmed b. Şuayb (1992).Sunenu’n-Nesâî.Beyrut: Mektebu Tahkîki’t-Turâsi’l-Arabî, I-VIII. Somuncu Baba (yty).Şerhu'l-Erbaîn Hadîsen. H. Hulusi Ateş Darende Şeyhzadeoğlu Özel Kitaplığı, no: 367. Somuncu Baba (2012).Kırk Hadis. (Hzl.: Enbiya Yıldırım). Malatya: Nasihat Yayınları.

Atıf Bilgileri Yıldırım, Enbiya. "ŞERH-İ HADİS-İ ERBÂİN (SOMUNCU BABA)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serh-i-hadis-i-erbain. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].