MEGÂRİBÜ’Z-ZAMÂN (YAZICIOĞLU MEHMED EFENDİ)

Name: MEGÂRİBÜ’Z-ZAMÂN (YAZICIOĞLU MEHMED EFENDİ)
Author: Yazıcıoğlu Mehmed Efendi, Şeyh Mehmed Efendi (D. ?/? - Ö. 1451/855)

İsim	MEGÂRİBÜ’Z-ZAMÂN (YAZICIOĞLU MEHMED EFENDİ)
Yazar	Yazıcıoğlu Mehmed Efendi, Şeyh Mehmed Efendi (D. ?/? - Ö. 1451/855)
Basım Tarihi:	29/09/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - tasavvufî eser
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	megaribu-z-zaman-yazicioglu-mehmed-efendi
Tarih	843/1439
Notlar	Müellifin “Hakāiku’l-Mevcûdât” terkibi ile lakaplandırılmış Arapça kaleme aldığı hacimli eseri. Matbu nüshası yoktur.Eser, Osmanlı'da revaç bulan iki mütedavil eserin kaynak metni olması açısından önemlidir. Şöyle ki Yazıcızâde Muhammed Efendi,Megāribü’z-zamân'ı;Muhammediyyeadı ile nazmen, kardeşi Ahmed-i Bîcân iseEnvâru'l-âşıkînadı ile nesren tercüme etmişlerdir. Fakat bu tercümeler tam birer tercüme değil, mertebeli çevirilerdir.Yazıcızâde Muhammed Efendi; kitabını enbiyânın ahvâlini başta tefsirlerden, hadislerden, güvenilir râvîlerden gelen nakiller olmak şartıyla Tevrat, Zebur, İncil ve Kur’ân-ı Kerîm’den süzmek sûretiyle kaleme aldığını söyler. Bu nakilleri âlem-i a‘yânîde tahkik ettiğini, âlem-i insânîde ise en güzel teviller ile tevil ettiğini ifade eder. Yani müellif, bahsettiği rivayetleri ilm-i ilâhîde sabit oldukları hâl üzere tahkik etmiştir. O, müşâhede ile teyit etmiş olduğu bu nakilleri kelimelerin el verdiği ölçüde anlatmaya çalışmıştır. Müellife göre kitabın maksadı şu âyetin mefhumuna muvâfıktır: “Hamd; gökleri ve yeri yaratan, karanlıkları ve aydınlığı var eden Allah'a mahsustur. (Bunca âyet ve delillerden) sonra kâfir olanlar (hâlâ putları) Rab'leri ile denk tutuyorlar.” (En‘âm Sûresi, 6/1)Megāribü’z-Zamân, müellifin “Megrib” adını verdiği beş bölümden oluşmaktadır: 1. el-Megribu’l-evvel fî tertîbi’l-mevcûdât ve’n-nizâm (Nizamın ve mevcudatın tertibi ile alâkalı kısım) 2. el-Megribu’s-sânî fî hitâbâtillâh ma‘a’l-enbiyâi’l-ızâm (Allah’ın, peygamberlere olan hitâbı ile alâkalı kısım) 3. el-Megribu’s-sâlis fî kelimâtillâhi ma‘a’l-melâiketi’l-kirâm (Allah’ın melekleri ile söyleştiği kelâm hakkındaki kısım) 4. el-Megribu’r-râbi‘ fî hitâbâtillâhi yevme’l-kıyâme (Allah’ın kıyamet günündeki hitabı hakkındaki kısım) 5. el-Megribu’l-hâmis fî kelimâtillâhi fî a‘le’l-makām. (Allah’ın en yüce makamdaki kelimeleri hakkındaki kısım) Eserin en mühim hususiyetlerinden birisi Muhammed Efendi’nin kendi zamanına kadar olan ilmî ve irfânî mirası tevârüs etmesidir. Dibâcede kitabı yazmadan evvel bin dokuz yüz doksan dokuz eser mütâlaa ettiğini ifade eder. Eserde bahsi geçen meseleler çok geniş bir perspektifle ele alınmıştır. Vücûd, sıfât, meʻâd gibi nazarî hususlar, felsefe ve kelâm ilimleri açısından ele alınmış; lâkin daha sonra “tahkik” başlığı altında sûfîlerin görüşleri diğer görüşlere karşı müdafaa edilmiştir. Peygamber kıssalarını bazen tafsilatlı bir şekilde anlatan müellif, kıssaların sonunda “tahkik” tavrı başlığı altında bahsi geçen peygamberinFusûsu’l-Hikem’de ele alınışına vurgu yapar. Fakat peygamberlerin tertibinde İbn Arabî’ninFusûs’ta gözettiği tertibe riâyet etmez.Şairin biyografisi için bk. “Yazıcıoğlu Mehmed Efendi, Şeyh Mehmed Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Dr. Mehmet Bilal Yamak
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Yamak, Mehmet Bilal (2022).Yazıcızâde Kardeşler, İlmî Tasavvufî Hayatları Osmanlı'ya Tesirleri. İstanbul: Ötüken Neşriyat. Yazıcızâde Muhammed Efendi.Megâribü'z-zâmân.Süleymaniye Kütüphanesi. Nuruosmaniye. 2593.
Atıf Bilgileri	Yamak, Mehmet Bilal. "MEGÂRİBÜ’Z-ZAMÂN (YAZICIOĞLU MEHMED EFENDİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/megaribu-z-zaman-yazicioglu-mehmed-efendi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

MEGÂRİBÜ’Z-ZAMÂN (YAZICIOĞLU MEHMED EFENDİ)

Yazar Yazıcıoğlu Mehmed Efendi, Şeyh Mehmed Efendi (D. ?/? - Ö. 1451/855)

Basım Tarihi 29/09/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - tasavvufî eser

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası megaribu-z-zaman-yazicioglu-mehmed-efendi

Tarih 843/1439

Notlar Müellifin “Hakāiku’l-Mevcûdât” terkibi ile lakaplandırılmış Arapça kaleme aldığı hacimli eseri. Matbu nüshası yoktur.Eser, Osmanlı'da revaç bulan iki mütedavil eserin kaynak metni olması açısından önemlidir. Şöyle ki Yazıcızâde Muhammed Efendi,Megāribü’z-zamân'ı;Muhammediyyeadı ile nazmen, kardeşi Ahmed-i Bîcân iseEnvâru'l-âşıkînadı ile nesren tercüme etmişlerdir. Fakat bu tercümeler tam birer tercüme değil, mertebeli çevirilerdir.Yazıcızâde Muhammed Efendi; kitabını enbiyânın ahvâlini başta tefsirlerden, hadislerden, güvenilir râvîlerden gelen nakiller olmak şartıyla Tevrat, Zebur, İncil ve Kur’ân-ı Kerîm’den süzmek sûretiyle kaleme aldığını söyler. Bu nakilleri âlem-i a‘yânîde tahkik ettiğini, âlem-i insânîde ise en güzel teviller ile tevil ettiğini ifade eder. Yani müellif, bahsettiği rivayetleri ilm-i ilâhîde sabit oldukları hâl üzere tahkik etmiştir. O, müşâhede ile teyit etmiş olduğu bu nakilleri kelimelerin el verdiği ölçüde anlatmaya çalışmıştır. Müellife göre kitabın maksadı şu âyetin mefhumuna muvâfıktır: “Hamd; gökleri ve yeri yaratan, karanlıkları ve aydınlığı var eden Allah'a mahsustur. (Bunca âyet ve delillerden) sonra kâfir olanlar (hâlâ putları) Rab'leri ile denk tutuyorlar.” (En‘âm Sûresi, 6/1)Megāribü’z-Zamân, müellifin “Megrib” adını verdiği beş bölümden oluşmaktadır: 1. el-Megribu’l-evvel fî tertîbi’l-mevcûdât ve’n-nizâm (Nizamın ve mevcudatın tertibi ile alâkalı kısım) 2. el-Megribu’s-sânî fî hitâbâtillâh ma‘a’l-enbiyâi’l-ızâm (Allah’ın, peygamberlere olan hitâbı ile alâkalı kısım) 3. el-Megribu’s-sâlis fî kelimâtillâhi ma‘a’l-melâiketi’l-kirâm (Allah’ın melekleri ile söyleştiği kelâm hakkındaki kısım) 4. el-Megribu’r-râbi‘ fî hitâbâtillâhi yevme’l-kıyâme (Allah’ın kıyamet günündeki hitabı hakkındaki kısım) 5. el-Megribu’l-hâmis fî kelimâtillâhi fî a‘le’l-makām. (Allah’ın en yüce makamdaki kelimeleri hakkındaki kısım) Eserin en mühim hususiyetlerinden birisi Muhammed Efendi’nin kendi zamanına kadar olan ilmî ve irfânî mirası tevârüs etmesidir. Dibâcede kitabı yazmadan evvel bin dokuz yüz doksan dokuz eser mütâlaa ettiğini ifade eder. Eserde bahsi geçen meseleler çok geniş bir perspektifle ele alınmıştır. Vücûd, sıfât, meʻâd gibi nazarî hususlar, felsefe ve kelâm ilimleri açısından ele alınmış; lâkin daha sonra “tahkik” başlığı altında sûfîlerin görüşleri diğer görüşlere karşı müdafaa edilmiştir. Peygamber kıssalarını bazen tafsilatlı bir şekilde anlatan müellif, kıssaların sonunda “tahkik” tavrı başlığı altında bahsi geçen peygamberinFusûsu’l-Hikem’de ele alınışına vurgu yapar. Fakat peygamberlerin tertibinde İbn Arabî’ninFusûs’ta gözettiği tertibe riâyet etmez.Şairin biyografisi için bk. “Yazıcıoğlu Mehmed Efendi, Şeyh Mehmed Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Dr. Mehmet Bilal Yamak

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Yamak, Mehmet Bilal (2022).Yazıcızâde Kardeşler, İlmî Tasavvufî Hayatları Osmanlı'ya Tesirleri. İstanbul: Ötüken Neşriyat. Yazıcızâde Muhammed Efendi.Megâribü'z-zâmân.Süleymaniye Kütüphanesi. Nuruosmaniye. 2593.

Atıf Bilgileri Yamak, Mehmet Bilal. "MEGÂRİBÜ’Z-ZAMÂN (YAZICIOĞLU MEHMED EFENDİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/megaribu-z-zaman-yazicioglu-mehmed-efendi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].