نویسنده
محمد بن احمد بن عادل پاشا، مولا حافظ عجم، الکنجی، الحنفی، حافظ الدین، مولا حافظ عجم (958ق)، تاریخ وفات او 23 محرم 958، چنانکه در دائرةالمعارف ترکی (15/80) آمده است.
نویسنده اورجینال
محمد بن أحمد بن عادل باشا، المولى حافظ عجم، الكِنْجِي، الحنفي، حافظ الدين ، المولى حافظ عجم هــ تاريخ وفاته محرم كما في الموسوعة التركية
محل انتشار
-
خانه نسخ خطی اسلامی
موضوع
نجوم
نوع
kitap
زبان
عربی
دیجیتال
خیر
نسخه خطی
بله
تعداد صفحات
3
ابعاد فیزیکی
29.8 19.2 سم.20.7 14.5 سم
کتابخانه
دارالمختوتات - دار المخطوطات
شماره ثبت
20192098
محل کتابخانه
1097 / مجموع
یادداشتها
حمد و ستایش مخصوص خداوندی است که پروردگار جهانیان است و صلوات بر پیامبرش محمد و آل او و همه یارانش باد. و اما از آنجایی که دانستن دایره ای به نام دایره هندی واقع در شرح پیشگیری امری است که معضل و اشکال دارد، از سایت ها نامه ای برای روشن شدن آن و شکلی برای تسهیل آن گرفتم، پس می گویم: «اثبات دین و دین مبدأ شرع است و ماه کامل راه، روح و راهش بی غم باد». یعنی راه شناخت آن، تعبیر عرفان است. و هنگامی که علم او مستلزم به دست آوردن سطحی متعادل بود که افق را قطع نکند، هر چند از همه جهات تا انتها خارج شود، ابتدا به دستاورد آن اشاره کرد و گفت که با قرار دادن آن در وسط خط کش باید زمین را تا حد تسطیح هموار کرد. روی یک قطعه زمین تصحیح می شود، سپس آن خط کش روی آن می چرخد به طوری که تمام اطراف آن را لمس می کند و هیچ نوری بین آنها دیده نمی شود. اشاره کرد که برخی از اضلاع آن بلند و برخی دیگر پست نباشد و با این کار سطحی متعادل به دست آمد که چیزی از زمین بر روی آن قطعه زمین باقی نماند، بلکه آن سطح افق را قطع نکند، بلکه دشتی باشد و از آن متمایل نباشد. راه شناخت آن به دو صورت است. به اولی آنها اشاره کرد که یا با ریختن آب، یعنی اگر آب بر آن ریخته شود به هر طرف یکنواخت می رود و همینطور اگر روی آن قرار می گیرد. مثل جیوه می لرزید یا مثل فندق می لرزید روی آن ایستاده بود و می لرزید و می لرزید. قول او: «آب ریختن، حیله علم است، نه تسطیح»، چنانکه از عبارت برمی آید. و به دومی آنها با گفتن: یا با مقداری از دو ترازو آن سطح را وزن کند. کونیه وزنی نام مثلثی است که نجاران شاقول را از آن آویزان می کنند که ریسمانی است که یک سر آن را محکم می کنند تا پایه کنیه بر آن قرار گیرد و آنچه را که برافراشته است صاف می کنند. هنگامی که از زمین پایین می آید، به گونه ای می شود که اگر پایه همیشه بچرخد، شاقول از آن کج نمی شود. ستون آن که خطی است که از سر تا قاعده آن بیرون می آید، عمود بر آن است... و تشکیل سایه در تابستان به دلیل شفافیت هوا و شدت تابش و نبود موانع جوی است که مانع از سایه شدن آن می شود و سایه و ارتفاع خورشید از افق به اندازه افق نزدیک است، زیرا اگر به اندازه افق نزدیک باشد، باید آن را به اندازه دو افق گرفت. سايه ها دراز است و پهلوها پهن شده و به طرف جنوب مي گشايند پس حاصل نمي شود و لبه هاي آنها در حد مشخص نمي شود و اگر نزديك ظهر باشد مثل اين است كه سايه ها كند حركت مي كنند پس لازم نيست سايه وارد يا خارج شود. شاید مقصود عادت آنها در تخمین میزان باشد. با ربع قطر بر این اساس که اگر زیاد می شد ورودش به دایره کند می شد نزدیک به نصف روز و اگر کوتاهتر از آن بود خورشید به افق نزدیک می شد و این تصویرش است. و اگر کمانی که بین ورودی و خروجی سایه واقع شده کمتر از نصف دایره بود، به طوری که توهم بیرون رفتن دو خط روی دو خط خروجی و ورودی، زاویه ای نسبت به مرکز دایره ایجاد می کرد، حتی اگر آن کمان نیم دایره باشد، گویی خورشید در زمان طلوع و غروب خود در مدار بوده است، از نظر زمانی که خط مستقیم به ناپدید شدن در مدار است، مساوی است که خط زمانی به طور متوسط به هم متصل است. از مرکز پایه مقیاس به سمت دور دایره عمود بر خط ظهر است. بنابراین، خطی که از مرکز خورشید به سمت سایه در هنگام طلوع بیرون می آید، در مورد خطی که از آن به سمت آن بیرون می آید در زمان غروب خورشید اعمال می شود و آنها یک خط مستقیم می شوند. همچنین سایه میزان در این قسمت در نیمه غربی خط شرقی به غربی قبل از ظهر و به نیمه شرقی آن بعد از آن اعمال می شود. فقط در مورد بخش اول، برای آن اعمال می شود و یکباره از آن ناپدید می شود. این همه جزئیات است.
Kaynaklar ve Referanslar
İslam Ansiklopedisi türkiye diyanet vakfı ( 15
/ 83 ) الأعلام قاموس تراجم لأشهر الرجال والنساء من العرب والمستعربين والمستشرقين خير الدين بن محمود بن محمد بن علي بن فارس الزركلي (1396) ( 6
/ 5 )
Mecmua İçindeki Sıra No
12
Satır Sayısı
21
