کتیبه های فارسی بر روی بناهای مذهبی خانات (خیوه) در سده های 12-13 هجری قمری / 18-19 پس از میلاد بررسی شکل و محتوا
| عنوان | کتیبه های فارسی بر روی بناهای مذهبی خانات (خیوه) در سده های 12-13 هجری قمری / 18-19 پس از میلاد بررسی شکل و محتوا |
|---|---|
| نویسنده | سویلم، عادل، عبید، شبل |
| نوع | كتاب |
| زبان | عربی |
| دیجیتال | بله |
| نسخه خطی | خیر |
| کتابخانه: | کتابخانه سلطنتی دانمارک |
| شناسه دارایی کتابخانه | ISSN: 1026-9576, EISSN: 2959-9830, DOI: 10.34120/ajh.v33i130.2485 |
| شماره ثبت | cdi_crossref_primary_10_34120_ajh_v33i130_2485 |
| محل کتابخانه | EBSCOhost علوم انسانی بین المللی کامل شد |
| یادداشتها | این پژوهش به بررسی تعدادی از کتیبههای فارسی اجرا شده بر روی برخی بناهای مذهبی در خانات خیوه در منطقه خیوه در آسیای میانه در فاصله زمانی ربع اول قرن دوازدهم هجری قمری تا ربع آخر قرن سیزدهم هجری قمری میپردازد. این کتیبهها بر روی بلوکهای ورودی و روی سنگهای آن، بر روی کفهای کاشیهای سرامیکی که در آن منطقه به نام «مائولکا» یا مرمر شناخته میشد، اجرا میشد. این کتیبهها را از دو جهت مختلف بیان میکنیم که یکی نشاندهنده شکل خطی است که این کتیبهها در آن اجرا شدهاند و دیگری: به بررسی و تحلیل محتوای آن کتیبهها میپردازد. در مورد شکل خط، کتیبههای ساختمانهای خانات خیوه به زبانهای مختلف از فارسی، عربی، ترکی عثمانی و ترکی چغات اجرا شده که بیشتر آنها به خط نستعلیق فارسی نوشته شدهاند. این تنوع در استفاده از چند زبان اسلامی برای اجرای کتیبههای بنیانگذاری بر روی بناها، یکی از ویژگیهای بارز کتیبههای بناهای خیوه محسوب میشود که شاید آن را از تمام خاناتهای بزرگ آسیای مرکزی متمایز کرده باشد. غلبه استفاده از خط نستعلیق به دلیل گسترش فرهنگ فارسی در آسیای مرکزی به طور کلی است، فرهنگی که در آن گسترش خط نستعلیق از ابتدای عصر صفویه و پس از وضع قواعد آن توسط بزرگان خوشنویس در دوران تیموری در ایران و آسیای میانه آغاز شد. در مورد محتوای این کتیبه ها نیز با تنوع مشخص می شود. شامل تعدادی کتیبه مذهبی (آیات قرآنی) و ادعیه، به اضافه برخی کتیبه های ضبط شده، که شامل نام بسیاری از امرا و شاهزادگان حاکم بر «خیوه» در قرن دوازدهم و سیزدهم هجری قمری/هجدهم و نوزدهم میلادی و همچنین تاریخ بنای آنها و همچنین تاریخ ساخت و ساز آنها در قرن سیزدهم می باشد. ساختمانی که به روایت شتر ثبت شده است. این مطالب میزان ارتباط آنها را با شرایط سیاسی حاکم بر منطقه آسیای مرکزی در دوره مورد مطالعه نشان می دهد. هدف این مقاله، بررسی کتیبههای ایرانی حکاکی شده بر روی مجموعهای از بناهای مذهبی واقع در خانیه خیوه در منطقه خوارزم آسیای مرکزی است. این مطالعه بر دوره بین قرن 12 هجری قمری / 18 پس از میلاد تا ربع آخر 13 هجری قمری / 19 پس از میلاد متمرکز است. کتیبهها در بالای ورودی ساختمانها و همچنین در تمام قسمتهای داخلی آنها، بر روی کفپوشهای مرمر و سرامیکی معروف به «المیولکا» حک شده است. این مقاله این کتیبه ها را با استفاده از دو رویکرد متفاوت ارزیابی می کند. اولی بررسی فرم یا شکل این حکاکی ها و دومی شامل بررسی تحلیلی محتوای آنها است. از نظر فرم و شکل: کتیبهها به زبانهای مختلفی از جمله فارسی، عربی، ترکی عثمانی و ترکی غگتایی حکاکی شدهاند. بیشتر این کتیبه ها بر اساس خط نستعلیق فارسی حجاری شده است. حکاکیها اساساً ترکیبی از تنوع زبانهای اسلامی است و این ویژگی خاص کتیبهای است که ساختمانهای خیوه را از سایر بخشهای آسیای مرکزی متمایز میکند. علاوه بر این، خط نستعلیق در آسیای میانه، به ویژه در میان جامعه ایرانی، رایج بود. در واقع، از آغاز شاهنشاهی صفوی، فرهنگ ایرانی به زودی پس از آنکه خط نستعلیق به خوبی عمل کرده بود، قوانین خط را در دوره تیموری وضع کرد، به طور گسترده ای در معرض خط نستعلیق قرار گرفت. تنوع نیز در محتوای این کتیبه ها رواج دارد. به عنوان مثال، تعدادی از آیات قرآنی و احادیث در کنار نام حاکمان و امیرانی که در قرون 12 تا 13 هجری قمری / 18 تا 19 میلادی بر خیوه حکومت می کردند، حک شده است. ترکیب این موضوعات مختلف به ارائه درک عمیقتر از امور سیاسی و همچنین اصول معنوی کمک میکند که آسیای مرکزی در طول دورهای که این مطالعه بر آن تمرکز میکند، توجه زیادی به آنها داشته است. هدف این مقاله، بررسی کتیبههای ایرانی حکاکی شده بر روی مجموعهای از بناهای مذهبی واقع در خانیه خیوه در منطقه خوارزم آسیای مرکزی است. این مطالعه بر دوره بین قرن 12 هجری قمری / 18 پس از میلاد تا ربع آخر 13 هجری قمری / 19 پس از میلاد متمرکز است. کتیبهها در بالای ورودی ساختمانها و همچنین در تمام قسمتهای داخلی آنها، بر روی کفپوشهای مرمر و سرامیکی معروف به «المیولکا» حک شده است. این مقاله این کتیبه ها را با استفاده از دو رویکرد متفاوت ارزیابی می کند. اولی بررسی فرم یا شکل این حکاکی ها و دومی شامل بررسی تحلیلی محتوای آنها است. از نظر فرم و شکل: کتیبهها به زبانهای مختلفی از جمله فارسی، عربی، ترکی عثمانی و ترکی غگتایی حکاکی شدهاند. بیشتر این کتیبه ها بر اساس خط نستعلیق فارسی حجاری شده است. حکاکیها اساساً ترکیبی از تنوع زبانهای اسلامی است و این ویژگی خاص کتیبهای است که ساختمانهای خیوه را از سایر بخشهای آسیای مرکزی متمایز میکند. علاوه بر این، خط نستعلیق در آسیای میانه، به ویژه در میان جامعه ایرانی، رایج بود. در واقع، از آغاز شاهنشاهی صفوی، فرهنگ ایرانی به زودی پس از آنکه خط نستعلیق به خوبی عمل کرده بود، قوانین خط را در دوره تیموری وضع کرد، به طور گسترده ای در معرض خط نستعلیق قرار گرفت. تنوع نیز در محتوای این کتیبه ها رواج دارد. به عنوان مثال، تعدادی از آیات قرآنی و احادیث در کنار نام حاکمان و امیرانی که در قرون 12 تا 13 هجری قمری / 18 تا 19 میلادی بر خیوه حکومت می کردند، حک شده است. ترکیب این موضوعات مختلف به ارائه درک عمیقتر از امور سیاسی و همچنین اصول معنوی کمک میکند که آسیای مرکزی در طول دورهای که این مطالعه بر آن تمرکز میکند، توجه زیادی به آنها داشته است. |
| Görüntüle | al-Majallah al-ʻArabīyah lil-ʻulūm al-insānīyah, 2015-04, Vol.33 (130), p.83-122 |
