Basım Tarihi
On üçüncü yüzyılın başı
Basım Yeri
-
İslam Sanatları Müzesi
Konu
Dökme ve oymalı bronz.
Tür
Diğer
Dil
Belirlenmemiş dil
Dijital
Evet
Yazma
Hayır
Fiziksel Boyutlar
الارتفاع: 27.5 سم؛ العرض: 24 سم
Kütüphane
Museum With No Frontiers
Demirbaş Numarası
I. 2242
Kayıt Numarası
object;ISL;de;Mus01;20;ar
Lokasyon
İslam Sanatları Müzesi
Tarih
On üçüncü yüzyılın başı
Notlar
Bu çekiç, ön ayakları birbirine bağlı ve başları geriye doğru bakan iki muhteşem kanatlı ejderhadan oluşur. Kanatlarını yerken ağızları açıktır. Kuyruklarının uçları da birbirine bağlanarak iki pikap başlığıyla sonlanır. İki ejderha aynı zamanda çekicin kapıya takıldığı yeri oluşturan uzun yeleli bir aslan kafasına da bağlıdır. İki ejderhanın antropomorfik gövdeleri ise üst yüzeye işlenmiştir. Bu çekicin benzeri bir parça bilinmemekle birlikte, daha önce Güneydoğu Anadolu'da bulunan Kayseri'deki Ulu Cami'de bulunan kapı tokmağının çok benzer bir örneği bulunmaktadır ve şu anda İstanbul'da Türk ve İslam Eserleri Müzesi'nde muhafaza edilmektedir. Yaklaşık beş metre yüksekliğinde ve değerli bronz levhalarla kaplanmış ahşap kapılar, üretilmeye başlandığı tarihten itibaren görülmeye değer şaheserler olarak kabul edilmiş ve ortaçağ kaynaklarında da bu şekilde bahsedilip övülmüştür. O dönemde Diyarbakır'daki Ertuki Sarayı'nın devasa kapılarını anlatan mühendis İsmail bin Abdülrezzak El Cezeri'nin kitabında bahsediliyor. Kanatlı ejderhanın açık ağızlı düzenlemesi, imalat aşamasının başlangıcında, kötü güçlerden korunma olarak kabul edildi. Kapı tokmağının oluşumu Zengilerin büyü ve doğaüstü sembolik dünyalara dair algılarını ifade etmektedir. Bu algılar başka yerlerde ve başka sanat türlerinde de karşımıza çıkıyor. Burada örnek olarak Bağdat'taki 617-618 / 1221-1222 tarihli Tılsım Kapısı'nı ve Türkiye'deki aynı yıla tarihlenen (günümüzde Konya İnce Minarelli Mektebi Müzesi'nde bulunan) Konya Kalesi kabartmalarını anıyoruz. 1200 yılı civarındaki döneme ait el yazmalarındaki bazı başlık sayfaları bunun açık örnekleridir. Aynı zamanda Paris Milli Kütüphanesi'nde bulunan 595/1199 tarihli, kapağında sembolik olarak ayın yer aldığı antizehirler kitabını da göstermektedir. Referanslar, bu eşyaların kapılara yerleştirilmesinin istenmeyen misafirlerin kapı eşiğinden geçmesini önlediğini doğrulamaktadır.
Örnek Metin
Annette Hagedorn'un İslam Sanatını Keşfet'teki “Kapı Tokmağı”. Sınır Tanımayan Müze, 2026. https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;ISL;de;Mus01;20;ar
