ES-SOHBETÜ'S-SÂFİYYE

Name: ES-SOHBETÜ'S-SÂFİYYE
Author: Şeyh Gâlib, Muhammed Es‘ad Dede (d. 1171/1757- ö. 1213/1799)

İsim	ES-SOHBETÜ'S-SÂFİYYE
Yazar	Şeyh Gâlib, Muhammed Es‘ad Dede (d. 1171/1757- ö. 1213/1799)
Basım Tarihi:	30/11/2021
Konu	Divan-Tekke Edebiyatı - Mevlevî adâp ve erkânına dair eser
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	es-sohbetus-safiyye
Tarih	8 Receb 1203/4 Nisan 1789
Notlar	Şeyh Gâlib’in (d. 1171/1757- ö. 1213/1799), Kösec Ahmed Dede’nin (ö. 1191/1777)et-Tuhfetü’l-Behiyye fi’t-Tarîkati’l-Mevleviyyeadlı risâlesine Arapça yazdığı tâlîkat.Yenikapı Mevlevîhanesi’nde çilesini tamamlayıp Ali Nutkî Dede'den hilafet aldıktan sonra yazdığı bu eserinde Şeyh Gâlib’in, Mevlevî âdâb ve erkânı kapsamında çile, semâ‘, zikir, şeyh-mürîd âdâbı gibi konuların yanı sıra birçok tasavvufî meseleye ilişkin izahlarda bulunduğu görülür. Eserde,et-Tuhfetü’l-Behiyye’de geçen bazı kavramların etimolojik kökenine ilişkin tafsilata girdiği dikkat çeken Şeyh Gâlib’in düşüncelerini dile getirip açıklamada bulunurken birçok beyit, kıt‘a ve rubâiye yer vererek sözü uzatmamaya gayret ettiği fark edilir. Daha çok pîri Hz. Mevlâna’ya ait olmakla birlikte muhtelif sufilerin Farsça, Arapça ve Türkçe nutuklarına da yer veren Gâlib’in Türk-Arap-Fars kültür havzalarının etkisiyle teşekkül eden Osmanlı telif dili geleneğini devam ettirdiği anlaşılmaktadır.Şiirde yeni çığır açma kaygısı taşıyan Şeyh Gâlib’in mensur kaleme aldığıes-Sohbetü’s-Sâfiyye’sinde de bu yönünü koruduğu görülür. Bu bağlamda Mevlevî âdâp ve erkân literatüründe ilk kez dile getirdiği hususlar, söz konusu eseri oldukça önemli kılmaktadır. Bunlardan biri, Mevlevîlik dâhilinde çok katmanlı bir sâlik anlayışı ortaya koymasıdır. Mevlevî âdâp ve erkânı literatürü incelendiğinde bir benzerine rastlanmayan bu anlayışta tâlib, Mevlevîliğe intisap etme şekline göre belli bir sâlik statüsü kazanır. Mürîd, münîb ve muhib olarak isimlendirilen bu sâliklerin riâyet etmesi gereken edeplerde farklılıklar mevcuttur (Şeyh Gâlib, vr. 8a). Diğer taraftan eserde Şeyh Gâlib’in Mevlevî mukâbelesi hakkında yaptığı yorumlar kadar onu meydana getiren öğelere ilişkin görüşleri dikkat çekicidir. Mesela Devr-i Veledî, Şeyh Gâlib’e göre na‘t-i şerîf, ney taksimi, kudüme vuruş ve Mesnevî takririni de ilave ettiği toplam yedi aşamalı bir yapıya sahiptir. Bu yedi aşamalı yapısıyla Devr-i Veledî, Şeyh Gâlib’in perspektifinde etvâr-ı seb‘aya denktir ve her bir aşamanın esmâ-i ilâhîde bir karşılığı vardır. Benzer şekilde Devr-i Veledî’yi, kelimât-ı kudsiye olarak isimlendirilen Nakşî prensiplerle irtibatlandırır (Şeyh Gâlib, vr. 11b-12a). Bütün bunların yanı sıra eser Şeyh Gâlib’in tasavvufî düşüncelerini tespit etme bakımından da önemli veriler ihtiva etmektedir. Muhtelif koleksiyonlarda yazma halinde bulunan eserin Ahmed Remzi Akyürek tarafındanNüshatü’ş-şâfiyeismiyle yapılan tercümesi İbrahim Kutluk tarafından özetlenerek yayımlanmıştır (1948).Şairin/Yazarın biyografisi için bk. "Şeyh Gâlib, Mehmed".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Dr. Öğr. Üyesi Ayşegül Mete
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Kutluk, İbrahim (1948) “Şeyh Gâlib ve as-Sohbetü’s-Sâfiyye”.İÜEF Türk Dili Edebiyatı Dergisi, III/1-2: 37-47. Mete, Ayşegül (2019). “Köseç Ahmed Dede ve Şeyh Galib’in Mevlevî Âdap ve Erkânına Katkıları”.İslam Araştırmaları Dergisi, 42: 61-106. Mete, Ayşegül (2019).XVIII. Asır İstanbul Mevlevîliği. Doktora Tezi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi. Şeyh Gâlib.es-Sohbetü’s-Sâfiyye. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi. Arapça Yazmalar. No. 3408.
Atıf Bilgileri	Mete, Ayşegül. "ES-SOHBETÜ'S-SÂFİYYE".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/es-sohbetus-safiyye. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

ES-SOHBETÜ'S-SÂFİYYE

Yazar Şeyh Gâlib, Muhammed Es‘ad Dede (d. 1171/1757- ö. 1213/1799)

Basım Tarihi 30/11/2021

Konu Divan-Tekke Edebiyatı - Mevlevî adâp ve erkânına dair eser

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası es-sohbetus-safiyye

Tarih 8 Receb 1203/4 Nisan 1789

Notlar Şeyh Gâlib’in (d. 1171/1757- ö. 1213/1799), Kösec Ahmed Dede’nin (ö. 1191/1777)et-Tuhfetü’l-Behiyye fi’t-Tarîkati’l-Mevleviyyeadlı risâlesine Arapça yazdığı tâlîkat.Yenikapı Mevlevîhanesi’nde çilesini tamamlayıp Ali Nutkî Dede'den hilafet aldıktan sonra yazdığı bu eserinde Şeyh Gâlib’in, Mevlevî âdâb ve erkânı kapsamında çile, semâ‘, zikir, şeyh-mürîd âdâbı gibi konuların yanı sıra birçok tasavvufî meseleye ilişkin izahlarda bulunduğu görülür. Eserde,et-Tuhfetü’l-Behiyye’de geçen bazı kavramların etimolojik kökenine ilişkin tafsilata girdiği dikkat çeken Şeyh Gâlib’in düşüncelerini dile getirip açıklamada bulunurken birçok beyit, kıt‘a ve rubâiye yer vererek sözü uzatmamaya gayret ettiği fark edilir. Daha çok pîri Hz. Mevlâna’ya ait olmakla birlikte muhtelif sufilerin Farsça, Arapça ve Türkçe nutuklarına da yer veren Gâlib’in Türk-Arap-Fars kültür havzalarının etkisiyle teşekkül eden Osmanlı telif dili geleneğini devam ettirdiği anlaşılmaktadır.Şiirde yeni çığır açma kaygısı taşıyan Şeyh Gâlib’in mensur kaleme aldığıes-Sohbetü’s-Sâfiyye’sinde de bu yönünü koruduğu görülür. Bu bağlamda Mevlevî âdâp ve erkân literatüründe ilk kez dile getirdiği hususlar, söz konusu eseri oldukça önemli kılmaktadır. Bunlardan biri, Mevlevîlik dâhilinde çok katmanlı bir sâlik anlayışı ortaya koymasıdır. Mevlevî âdâp ve erkânı literatürü incelendiğinde bir benzerine rastlanmayan bu anlayışta tâlib, Mevlevîliğe intisap etme şekline göre belli bir sâlik statüsü kazanır. Mürîd, münîb ve muhib olarak isimlendirilen bu sâliklerin riâyet etmesi gereken edeplerde farklılıklar mevcuttur (Şeyh Gâlib, vr. 8a). Diğer taraftan eserde Şeyh Gâlib’in Mevlevî mukâbelesi hakkında yaptığı yorumlar kadar onu meydana getiren öğelere ilişkin görüşleri dikkat çekicidir. Mesela Devr-i Veledî, Şeyh Gâlib’e göre na‘t-i şerîf, ney taksimi, kudüme vuruş ve Mesnevî takririni de ilave ettiği toplam yedi aşamalı bir yapıya sahiptir. Bu yedi aşamalı yapısıyla Devr-i Veledî, Şeyh Gâlib’in perspektifinde etvâr-ı seb‘aya denktir ve her bir aşamanın esmâ-i ilâhîde bir karşılığı vardır. Benzer şekilde Devr-i Veledî’yi, kelimât-ı kudsiye olarak isimlendirilen Nakşî prensiplerle irtibatlandırır (Şeyh Gâlib, vr. 11b-12a). Bütün bunların yanı sıra eser Şeyh Gâlib’in tasavvufî düşüncelerini tespit etme bakımından da önemli veriler ihtiva etmektedir. Muhtelif koleksiyonlarda yazma halinde bulunan eserin Ahmed Remzi Akyürek tarafındanNüshatü’ş-şâfiyeismiyle yapılan tercümesi İbrahim Kutluk tarafından özetlenerek yayımlanmıştır (1948).Şairin/Yazarın biyografisi için bk. "Şeyh Gâlib, Mehmed".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Dr. Öğr. Üyesi Ayşegül Mete

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Kutluk, İbrahim (1948) “Şeyh Gâlib ve as-Sohbetü’s-Sâfiyye”.İÜEF Türk Dili Edebiyatı Dergisi, III/1-2: 37-47. Mete, Ayşegül (2019). “Köseç Ahmed Dede ve Şeyh Galib’in Mevlevî Âdap ve Erkânına Katkıları”.İslam Araştırmaları Dergisi, 42: 61-106. Mete, Ayşegül (2019).XVIII. Asır İstanbul Mevlevîliği. Doktora Tezi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi. Şeyh Gâlib.es-Sohbetü’s-Sâfiyye. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi. Arapça Yazmalar. No. 3408.

Atıf Bilgileri Mete, Ayşegül. "ES-SOHBETÜ'S-SÂFİYYE".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/es-sohbetus-safiyye. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].