TİBYÂNU VESÂ'İLÜ'L-HAKÂYIK FÎ BEYÂNİ SELÂSİLİ'T-TARÂ'İK (HARÎRÎZÂDE)

Name: TİBYÂNU VESÂ'İLÜ'L-HAKÂYIK FÎ BEYÂNİ SELÂSİLİ'T-TARÂ'İK (HARÎRÎZÂDE)
Author: Mehmed Kemâleddîn, Harîrîzâde (d. 1267/1850 - ö. 1299/1881)

İsim	TİBYÂNU VESÂ'İLÜ'L-HAKÂYIK FÎ BEYÂNİ SELÂSİLİ'T-TARÂ'İK (HARÎRÎZÂDE)
Yazar	Mehmed Kemâleddîn, Harîrîzâde (d. 1267/1850 - ö. 1299/1881)
Basım Tarihi:	05/05/2022
Konu	Tekke Edebiyatı - tarikatlar ansiklopedisi
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	tibyanu-vesa-ilu-l-hakayik-fi-beyani-selasili-t-tara-ik-haririzade
Tarih	1297/1879
Notlar	Mehmed Kemâleddîn, Harîrîzâde'nin tasavvuf tarihine dair eseri.Harîrîzâde’nin “bu kitâb-ı mübârek kırk birinci kitâbımdır” (Gölpınarlı 2015: 327) ifâdesiyle tanıttığı eserin başında Yenikapı Mevlevîhânesi Şeyhi Osman Selâhaddîn Dede’ye (ö. 1887) ve Abdüllatîf el-Halebî’ye ait takrîzler yer almaktadır (Harîrîzâde vr. IVb-Va).Eser, Osmanlı döneminde tasavvuf ve tarikatlar tarihine dair kaleme alınan Hocazâde Ahmed Hilmi’nin (ö. 1914)Hadîkatü’l-Evliyâ’sı, Hüseyin Vassâf’ın (ö. 1929)Sefîne-i Evliyâ’sı, Sâdık Vicdânî’nin (ö. 1939)Tomar-ı Turuk-ı Aliyye’si gibi eserlerin temel kaynağını teşkil etmektedir (Çiçek 2012: 128). Genel olarak bir tasavvuf tarihi kaynağı, tarikatlar ansiklopedisi olarak değerlendirilse de zaman zaman bazı tasavvufî kavramlar ve meseleler hakkında kısa ya da tafsilatlı bilgilere yer verildiği görülmektedir (Çiçek 2016: 576). Nitekim eserin mukaddime kısmında “zikir telkini”, “biat”, “vasiyet ve ahid alma”, “hırka giyme”, “şeyh”, “icâzet” ve “hilâfet” gibi konular “cevher” başlığı altında âyet, hadis, sûfî sözleri gibi çeşitli argümanlar ışığında incelenmiştir (Harîrîzâde vr. 2b-11a). Daha sonra tasavvuf tarihinde faaliyet gösteren beş ana tarikat, Hz. Peygamber’e ve Hulefâ-i Râşidîn’e nisbet edilerek Muhammediyye (Harîrîzâde vr. 11b-13a), Sıddîkiyye (Harîrîzâde vr. 13a-18b), Ömeriyye (Harîrîzâde vr. 19a-21a), Osmâniyye (Harîrîzâde vr. 21a-23b) ve Aleviyye (Harîrîzâde vr. 23a-32b) olarak sıralanır. Böylece Hz. Peygamber’in Hulefâ-yı Râşidîn’den her birine telkin ettiği zikir ayrıntılı bir şekilde aktarılarak, tasavvufun İslâm’daki yeri ve önemine işaret edilmektedir (Çiçek 1989-1992: 437). Daha sonra da Asr-ı Saâdet’ten müellifin yaşadığı döneme kadar ortaya çıkan tarikatlar “hurûf-ı hecâ” sistemi ile sıralanmıştır. Eserde tarikatlar tanıtılırken eğer tanıtılan tarikat, bir tarikatın kolu/şubesi ise önce hangi tarikatın kolu/şubesi olduğu belirtilip nispet edilen şeyhin künyesi, vefat tarihi verilmiştir. Şeyhin hayatı, tasavvufî hayatı, menâkıb, kerâmet, tasavvufî görüşleri hakkında da malûmâta yer veren Harîrîzâde tarikatın silsilesini de kaydeder. Ayrıca tarikat ve şeyhi ile ilgili daha geniş malûmâta ulaşılabilecek kaynakları da zikretmiştir (Çiçek 2016: 576). Yaklaşık 240 civarı olan kaynaklar genellikle tasavvuf tarihi ile ilgili temel kaynaklar olmakla birlikte âdâb eserlerine, evrâd ve duâ mecmûalarına, birtakım mektup ve risâlelere de rastlanmaktadır (Çiçek 2012: 129). Bu zenginlik eserin kıymetini arttırarak esere farklı bir özellik katmaktadır.3 cilt hâlinde kaleme alınmış olan eser 1016 varaktan oluşmaktadır. 1297/1879 tarihinde Şeyh Bekir Sıddıkî tarafından istinsâh edildiği üçüncü cildin sonundaki ferağ kaydından anlaşılmaktadır (Çiçek 2016: 575-576). Yer yer Arapça ve Farsça metinlerin yer aldığı eserde hâkim dil Arapçadır (Çiçek 2016: 576).Eser tek nüsha hâlinde Süleymâniye Kütüphânesi İbrâhim Efendi Bölümü’nde 000430 numara ile kayıtlıdır. Eser birçok isim tarafından büyük bir boşluğu dolduracak temel bir eser olarak tanımlanmakla beraber eser üzerinde henüz yeterli bir çalışma yapılmamıştır. Ancak eseri 1982’de doçentlik tezi olarak hazırlamış Prof. Dr. Yakup Çiçek tarafından eserin tahkîkinin tamamlandığı ve Türk Tarih Kurumu tarafından basıma hazırlandığı bilgisi bulunmaktadır (Çiçek 2016: 576).Müellifin biyografisi için bk. “Mehmed Kemâleddin, Harîrî-zâde”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Dr. Öğr. Üyesi Betül Saylan
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Çiçek, Yakup (1989-1992). “Harîrîzâde Mehmed Kemâleddîn Efendi”.Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi(7-8-9-10): 407-484. Çiçek, Yakup (2012). “Tibyânu Vesâili’l-Hakāik”.İslâm Ansiklopedisi. C. 41. İstanbul: TDV Yay. 128-129. Çiçek, Yakup (2016). “Tibyânu Vesâil’de Geçen Trabzonlu Mutasavvıflar”.I. Uluslararası Geçmişten Günümüze Trabzon’da Dinî Hayat Sempozyumu. İstanbul: Trabzon Büyükşehir Belediyesi Yay. 569-584. Gölpınarlı, Abdülbâki (2015).Melâmîlik ve Melâmîler. İstanbul: Kapı Yay. Mehmed Kemâleddîn, Harîrîzâde.Tibyânu Vesâili’l-Hakāyık. Süleymâniye Kütüphânesi İbrâhim Efendi böl. nr: 430.
Atıf Bilgileri	Saylan, Betül. "TİBYÂNU VESÂ'İLÜ'L-HAKÂYIK FÎ BEYÂNİ SELÂSİLİ'T-TARÂ'İK (HARÎRÎZÂDE)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tibyanu-vesa-ilu-l-hakayik-fi-beyani-selasili-t-tara-ik-haririzade. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

TİBYÂNU VESÂ'İLÜ'L-HAKÂYIK FÎ BEYÂNİ SELÂSİLİ'T-TARÂ'İK (HARÎRÎZÂDE)

Yazar Mehmed Kemâleddîn, Harîrîzâde (d. 1267/1850 - ö. 1299/1881)

Basım Tarihi 05/05/2022

Konu Tekke Edebiyatı - tarikatlar ansiklopedisi

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası tibyanu-vesa-ilu-l-hakayik-fi-beyani-selasili-t-tara-ik-haririzade

Tarih 1297/1879

Notlar Mehmed Kemâleddîn, Harîrîzâde'nin tasavvuf tarihine dair eseri.Harîrîzâde’nin “bu kitâb-ı mübârek kırk birinci kitâbımdır” (Gölpınarlı 2015: 327) ifâdesiyle tanıttığı eserin başında Yenikapı Mevlevîhânesi Şeyhi Osman Selâhaddîn Dede’ye (ö. 1887) ve Abdüllatîf el-Halebî’ye ait takrîzler yer almaktadır (Harîrîzâde vr. IVb-Va).Eser, Osmanlı döneminde tasavvuf ve tarikatlar tarihine dair kaleme alınan Hocazâde Ahmed Hilmi’nin (ö. 1914)Hadîkatü’l-Evliyâ’sı, Hüseyin Vassâf’ın (ö. 1929)Sefîne-i Evliyâ’sı, Sâdık Vicdânî’nin (ö. 1939)Tomar-ı Turuk-ı Aliyye’si gibi eserlerin temel kaynağını teşkil etmektedir (Çiçek 2012: 128). Genel olarak bir tasavvuf tarihi kaynağı, tarikatlar ansiklopedisi olarak değerlendirilse de zaman zaman bazı tasavvufî kavramlar ve meseleler hakkında kısa ya da tafsilatlı bilgilere yer verildiği görülmektedir (Çiçek 2016: 576). Nitekim eserin mukaddime kısmında “zikir telkini”, “biat”, “vasiyet ve ahid alma”, “hırka giyme”, “şeyh”, “icâzet” ve “hilâfet” gibi konular “cevher” başlığı altında âyet, hadis, sûfî sözleri gibi çeşitli argümanlar ışığında incelenmiştir (Harîrîzâde vr. 2b-11a). Daha sonra tasavvuf tarihinde faaliyet gösteren beş ana tarikat, Hz. Peygamber’e ve Hulefâ-i Râşidîn’e nisbet edilerek Muhammediyye (Harîrîzâde vr. 11b-13a), Sıddîkiyye (Harîrîzâde vr. 13a-18b), Ömeriyye (Harîrîzâde vr. 19a-21a), Osmâniyye (Harîrîzâde vr. 21a-23b) ve Aleviyye (Harîrîzâde vr. 23a-32b) olarak sıralanır. Böylece Hz. Peygamber’in Hulefâ-yı Râşidîn’den her birine telkin ettiği zikir ayrıntılı bir şekilde aktarılarak, tasavvufun İslâm’daki yeri ve önemine işaret edilmektedir (Çiçek 1989-1992: 437). Daha sonra da Asr-ı Saâdet’ten müellifin yaşadığı döneme kadar ortaya çıkan tarikatlar “hurûf-ı hecâ” sistemi ile sıralanmıştır. Eserde tarikatlar tanıtılırken eğer tanıtılan tarikat, bir tarikatın kolu/şubesi ise önce hangi tarikatın kolu/şubesi olduğu belirtilip nispet edilen şeyhin künyesi, vefat tarihi verilmiştir. Şeyhin hayatı, tasavvufî hayatı, menâkıb, kerâmet, tasavvufî görüşleri hakkında da malûmâta yer veren Harîrîzâde tarikatın silsilesini de kaydeder. Ayrıca tarikat ve şeyhi ile ilgili daha geniş malûmâta ulaşılabilecek kaynakları da zikretmiştir (Çiçek 2016: 576). Yaklaşık 240 civarı olan kaynaklar genellikle tasavvuf tarihi ile ilgili temel kaynaklar olmakla birlikte âdâb eserlerine, evrâd ve duâ mecmûalarına, birtakım mektup ve risâlelere de rastlanmaktadır (Çiçek 2012: 129). Bu zenginlik eserin kıymetini arttırarak esere farklı bir özellik katmaktadır.3 cilt hâlinde kaleme alınmış olan eser 1016 varaktan oluşmaktadır. 1297/1879 tarihinde Şeyh Bekir Sıddıkî tarafından istinsâh edildiği üçüncü cildin sonundaki ferağ kaydından anlaşılmaktadır (Çiçek 2016: 575-576). Yer yer Arapça ve Farsça metinlerin yer aldığı eserde hâkim dil Arapçadır (Çiçek 2016: 576).Eser tek nüsha hâlinde Süleymâniye Kütüphânesi İbrâhim Efendi Bölümü’nde 000430 numara ile kayıtlıdır. Eser birçok isim tarafından büyük bir boşluğu dolduracak temel bir eser olarak tanımlanmakla beraber eser üzerinde henüz yeterli bir çalışma yapılmamıştır. Ancak eseri 1982’de doçentlik tezi olarak hazırlamış Prof. Dr. Yakup Çiçek tarafından eserin tahkîkinin tamamlandığı ve Türk Tarih Kurumu tarafından basıma hazırlandığı bilgisi bulunmaktadır (Çiçek 2016: 576).Müellifin biyografisi için bk. “Mehmed Kemâleddin, Harîrî-zâde”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Dr. Öğr. Üyesi Betül Saylan

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Çiçek, Yakup (1989-1992). “Harîrîzâde Mehmed Kemâleddîn Efendi”.Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi(7-8-9-10): 407-484. Çiçek, Yakup (2012). “Tibyânu Vesâili’l-Hakāik”.İslâm Ansiklopedisi. C. 41. İstanbul: TDV Yay. 128-129. Çiçek, Yakup (2016). “Tibyânu Vesâil’de Geçen Trabzonlu Mutasavvıflar”.I. Uluslararası Geçmişten Günümüze Trabzon’da Dinî Hayat Sempozyumu. İstanbul: Trabzon Büyükşehir Belediyesi Yay. 569-584. Gölpınarlı, Abdülbâki (2015).Melâmîlik ve Melâmîler. İstanbul: Kapı Yay. Mehmed Kemâleddîn, Harîrîzâde.Tibyânu Vesâili’l-Hakāyık. Süleymâniye Kütüphânesi İbrâhim Efendi böl. nr: 430.

Atıf Bilgileri Saylan, Betül. "TİBYÂNU VESÂ'İLÜ'L-HAKÂYIK FÎ BEYÂNİ SELÂSİLİ'T-TARÂ'İK (HARÎRÎZÂDE)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tibyanu-vesa-ilu-l-hakayik-fi-beyani-selasili-t-tara-ik-haririzade. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].