TUHFETÜ’L-MESNEVÎ ALÂ HUBBİ’L-HAYDARÎ (ŞEMSÎ)

Name: TUHFETÜ’L-MESNEVÎ ALÂ HUBBİ’L-HAYDARÎ (ŞEMSÎ)
Author: Şemsî, Süleyman Şemsi, Kara Şemsî Abdâl (d. 1244/1828 - ö. 1303/1886)

İsim	TUHFETÜ’L-MESNEVÎ ALÂ HUBBİ’L-HAYDARÎ (ŞEMSÎ)
Yazar	Şemsî, Süleyman Şemsi, Kara Şemsî Abdâl (d. 1244/1828 - ö. 1303/1886)
Basım Tarihi:	24/03/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - Kara Abdal Şemsî Dede'ye ait Farsça mesnevî
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	tuhfetu-l-mesnevi-ala-hubbi-l-haydari-semsi
Tarih	1305/1887-88
Notlar	Mevlevî şeyhi Kara Abdal Süleymân Şemsî Dede’nin Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'ninMesnevî'sinden etkilenerek yazdığı Farsça mesnevîsi.Şemsi Dede’nin tüm şiirleri iki başlık hâlinde tek eser olarak basılmıştır.Dîvânçeolarak bilinen bu metne göre Şemsî’nin Farsça yazdığı mesnevî bölümüTuhfetü’l-Mesbevî alâ hubbi’l-Haydarîadını taşımaktadır. Bu mesnevî 340 beyitten oluşur.Eser, "Der-Munâcât-ı Kâdiyu’l-Hâcât" başlıklı bir münâcâtla başlar. 31 beyit olan bu bölümde ağırlıklı olarak Cenâb-ı Hakk’ın esmâ-i hüsnâsı tasvir edilerek O’ndan af ve merhamet talep edilmektedir. Yer yer Mevlânâ’nınMesnevî’sinden mısra ve beyitler de tazmîn edilmiştir."Der-Hamd u Senâ-yı Hudây-ı Te‘âlâ ‘Azze ve Celle" başlığını taşıyan ikinci kısımda Cenâb-ı Hakk’a şükredilir. İlk bölüme benzer şekilde Allâh’ın isim ve sıfatlarına vurgu yapılarak evren ve varlıklar üzerindeki tasarruflarına değinilir. Bu kısım 23 beyittir.28 beyitten oluşan üçüncü kısım "Der-sitâyiş-i Enbiyâ-yı ‘İzâm ‘Aleyhimu’s-selâm" başlığını taşır. Burada Hz. Âdem, Hz. Şît, Hz. Nûh, Hz. İbrâhîm, Hz. İsmâ'îl, Hz. Dâvûd, Hz. Süleymân, Hz. Yakûb, Hz. Yûsuf, Hz. Mûsâ, Hz. Cercîs, Hz. Zekeriyyâ, Hz. Yûnus, Hz. Yahyâ, Hz. Şu'ayb, Hz. Eyyûb, Hz. Hızır, Hz. İlyâs, Hz. Îsâ ve Hz. İdrîs anılır."Der-Na‘t-ı Pâk-ı Habîb-i Hudâ Hazret-i Muhammedini’l-Mustafâ Salavâtullâhi ‘Aleyhi’t-tahiyyât" başlığını taşıyan dördüncü bölümde Hz. Muhammed’in isimleri, vasıfları, mucizeleri, hakkında nâzil olan ayetler ve şahsiyet-i maneviyesinden şefâat isteme gibi hususlara değinilir. Bu kısım da 45 beyittir.Beşinci kısımda "Der-Senâ-yı Çehâr Yâr-ı Vefâ-Şi‘âr-ı Hazret-i Ahmed-i Muhtâr" başlığıyla peygamberimizin dört yakın arkadaşı ve halifesi olan Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osmân ve Hz. Alî’nin vasıfları zikredilir. 40 beyitlik bu kısımda ağırlıklı olarak Hz. Alî övgüsü bulunur.Sonraki bölümde "Der-Medh-i Ashâb-ı Guzîn Rıdvânullâhi Te‘âlâ ‘Aleyhim Ecma‘în" başlığıyla 6 beyitte Hz. Muhammed’in sahabeleri övülür."Der-Sitâyiş-i Evliyâ-y Kirâm Kaddesellâhu Ervâhahum" başlığını taşıyan yedinci kısımda Hasan-ı Basrî, Bâyezîd-i Bistâmî, Cüneyd-i Bağdâdî, Ma’rûf-ı Kerhî, İbrâhîm bin Edhem, Şakîk-i Belhî, Bişr-i Hafî, Zünnûn-ı Mısrî, nebî veya velî olarak rivayet edilen Hz. Şem’ûn, Ahmed Er-Rıfâî, Şems-i Tebrîzî, Seyyid Burhâneddîn Muhakkık-ı Tirmîzî, Selâhaddîn Zerkûb, Hüsâmeddîn Çelebî ve Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî gibi zâtlar övülür. Ayrıca nebî ve velîler arasındaki münasebetlerin ele alındığı bu kısım 43 beyittir.13 beyitten oluşan sekizinci kısım "Der-Sitâyiş-i Sıbteyn-i Resûl-i Sakaleyn" başlığını taşır. Burada peygamberimizin torunları olan Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin’in övgüsü yapılır.Dokuzuncu bölümde "Der-Vak‘a-i Dil-sûz-i Kerbelâ ve Mezemmet-i Yezîd-i Pelîd" başlığıyla söylenen 37 beyitte Kerbelâ hâdisesi, Hz. Hüseyin ve akrabalarına reva görülen zulümler, Muharrem ve âşûrânın hususiyetleri anlatılır. Ayrıca bu can yakıcı hâdisenin müsebbibi olan Yezîd ve Şimr’e olan nefret ve kızgınlık tasvir edilir."Der-Tenbîh-i Gâfilân ve Mersiye-i Şehîdân" başlığını taşıyan onuncu kısımda Kerbelâ hâdisesinde şehit düşen mazlumlar için mersiye ve gâfiller için uyarıcı beyitler vardır. Bu kısım 21 beyittir.Sonraki iki bölümde "Fazîlet-i Girye Berây-ı Vak‘a-i Dil-sûz-ı Şehîdân-ı Kerbelâ" ve "Der-senâ-yı Şuhedâ-yı Kerbelâ" başlığıyla Kerbelâ şehitlerinin fazîletleri övülür. Bu iki bölüm 30 beyittir.Tuhfetü’l-Mesnevî’nin son kısmı 23 beyit olup "Der-Tazarru‘ u Du‘â" başlığını taşır. Bu kısımda Cenâb-ı Hakk’ın af, merhamet ve mağfireti ile ilgili esmâ-i hüsnâsı anılarak dua ve yakarışa yer verilir. (Tanyıldız 2016: 182-183)Eski yazılı matbu bir eser olanTuhfetü’l-Mesnevî, önce Ahmet Sevgi tarafından bir bildiri ile (1995), Ahmet Tanyıldız tarafından ise bir makale ile tanıtılmıştır (2016). Farsça olan metin, Ahmet Tanyıldız ve Mehmet Büküm tarafından Türkçeye tercüme edilerek yayımlanmıştır (2017).Şairin biyografisi için bk. "Şemsî, Süleyman Şemsi, Kara Şemsî Abdâl".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum
Niteliği	Telif
Kaynakça	Sevgi, Ahmet (1995). “XIX. Yüzyıl Mevlevî Şâirlerinden Konyalı Şemsi Dede ve Dîvançesi”7. Milli Mevlânâ Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Konya: Selçuk Üniversitesi Basımevi,s. 62-73. Tanyıldız, Ahmet (2016). “Kara Abdâl Süleyman Şemsî Dede ve Şiirleri Üzerine”.Hikmet Akademik Edebiyat Dergisi Prof. Dr. Mine Mengi Özel Sayısı,S 5: 180-190. Tanyıldız, Ahmet – Büküm, Mehmet (2017).Şemsî Dîvânçesi,Ankara: Öncü Kitap.
Atıf Bilgileri	TANYILDIZ, Ahmet. "TUHFETÜ’L-MESNEVÎ ALÂ HUBBİ’L-HAYDARÎ (ŞEMSÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tuhfetu-l-mesnevi-ala-hubbi-l-haydari-semsi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

TUHFETÜ’L-MESNEVÎ ALÂ HUBBİ’L-HAYDARÎ (ŞEMSÎ)

Yazar Şemsî, Süleyman Şemsi, Kara Şemsî Abdâl (d. 1244/1828 - ö. 1303/1886)

Basım Tarihi 24/03/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - Kara Abdal Şemsî Dede'ye ait Farsça mesnevî

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası tuhfetu-l-mesnevi-ala-hubbi-l-haydari-semsi

Tarih 1305/1887-88

Notlar Mevlevî şeyhi Kara Abdal Süleymân Şemsî Dede’nin Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'ninMesnevî'sinden etkilenerek yazdığı Farsça mesnevîsi.Şemsi Dede’nin tüm şiirleri iki başlık hâlinde tek eser olarak basılmıştır.Dîvânçeolarak bilinen bu metne göre Şemsî’nin Farsça yazdığı mesnevî bölümüTuhfetü’l-Mesbevî alâ hubbi’l-Haydarîadını taşımaktadır. Bu mesnevî 340 beyitten oluşur.Eser, "Der-Munâcât-ı Kâdiyu’l-Hâcât" başlıklı bir münâcâtla başlar. 31 beyit olan bu bölümde ağırlıklı olarak Cenâb-ı Hakk’ın esmâ-i hüsnâsı tasvir edilerek O’ndan af ve merhamet talep edilmektedir. Yer yer Mevlânâ’nınMesnevî’sinden mısra ve beyitler de tazmîn edilmiştir."Der-Hamd u Senâ-yı Hudây-ı Te‘âlâ ‘Azze ve Celle" başlığını taşıyan ikinci kısımda Cenâb-ı Hakk’a şükredilir. İlk bölüme benzer şekilde Allâh’ın isim ve sıfatlarına vurgu yapılarak evren ve varlıklar üzerindeki tasarruflarına değinilir. Bu kısım 23 beyittir.28 beyitten oluşan üçüncü kısım "Der-sitâyiş-i Enbiyâ-yı ‘İzâm ‘Aleyhimu’s-selâm" başlığını taşır. Burada Hz. Âdem, Hz. Şît, Hz. Nûh, Hz. İbrâhîm, Hz. İsmâ'îl, Hz. Dâvûd, Hz. Süleymân, Hz. Yakûb, Hz. Yûsuf, Hz. Mûsâ, Hz. Cercîs, Hz. Zekeriyyâ, Hz. Yûnus, Hz. Yahyâ, Hz. Şu'ayb, Hz. Eyyûb, Hz. Hızır, Hz. İlyâs, Hz. Îsâ ve Hz. İdrîs anılır."Der-Na‘t-ı Pâk-ı Habîb-i Hudâ Hazret-i Muhammedini’l-Mustafâ Salavâtullâhi ‘Aleyhi’t-tahiyyât" başlığını taşıyan dördüncü bölümde Hz. Muhammed’in isimleri, vasıfları, mucizeleri, hakkında nâzil olan ayetler ve şahsiyet-i maneviyesinden şefâat isteme gibi hususlara değinilir. Bu kısım da 45 beyittir.Beşinci kısımda "Der-Senâ-yı Çehâr Yâr-ı Vefâ-Şi‘âr-ı Hazret-i Ahmed-i Muhtâr" başlığıyla peygamberimizin dört yakın arkadaşı ve halifesi olan Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osmân ve Hz. Alî’nin vasıfları zikredilir. 40 beyitlik bu kısımda ağırlıklı olarak Hz. Alî övgüsü bulunur.Sonraki bölümde "Der-Medh-i Ashâb-ı Guzîn Rıdvânullâhi Te‘âlâ ‘Aleyhim Ecma‘în" başlığıyla 6 beyitte Hz. Muhammed’in sahabeleri övülür."Der-Sitâyiş-i Evliyâ-y Kirâm Kaddesellâhu Ervâhahum" başlığını taşıyan yedinci kısımda Hasan-ı Basrî, Bâyezîd-i Bistâmî, Cüneyd-i Bağdâdî, Ma’rûf-ı Kerhî, İbrâhîm bin Edhem, Şakîk-i Belhî, Bişr-i Hafî, Zünnûn-ı Mısrî, nebî veya velî olarak rivayet edilen Hz. Şem’ûn, Ahmed Er-Rıfâî, Şems-i Tebrîzî, Seyyid Burhâneddîn Muhakkık-ı Tirmîzî, Selâhaddîn Zerkûb, Hüsâmeddîn Çelebî ve Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî gibi zâtlar övülür. Ayrıca nebî ve velîler arasındaki münasebetlerin ele alındığı bu kısım 43 beyittir.13 beyitten oluşan sekizinci kısım "Der-Sitâyiş-i Sıbteyn-i Resûl-i Sakaleyn" başlığını taşır. Burada peygamberimizin torunları olan Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin’in övgüsü yapılır.Dokuzuncu bölümde "Der-Vak‘a-i Dil-sûz-i Kerbelâ ve Mezemmet-i Yezîd-i Pelîd" başlığıyla söylenen 37 beyitte Kerbelâ hâdisesi, Hz. Hüseyin ve akrabalarına reva görülen zulümler, Muharrem ve âşûrânın hususiyetleri anlatılır. Ayrıca bu can yakıcı hâdisenin müsebbibi olan Yezîd ve Şimr’e olan nefret ve kızgınlık tasvir edilir."Der-Tenbîh-i Gâfilân ve Mersiye-i Şehîdân" başlığını taşıyan onuncu kısımda Kerbelâ hâdisesinde şehit düşen mazlumlar için mersiye ve gâfiller için uyarıcı beyitler vardır. Bu kısım 21 beyittir.Sonraki iki bölümde "Fazîlet-i Girye Berây-ı Vak‘a-i Dil-sûz-ı Şehîdân-ı Kerbelâ" ve "Der-senâ-yı Şuhedâ-yı Kerbelâ" başlığıyla Kerbelâ şehitlerinin fazîletleri övülür. Bu iki bölüm 30 beyittir.Tuhfetü’l-Mesnevî’nin son kısmı 23 beyit olup "Der-Tazarru‘ u Du‘â" başlığını taşır. Bu kısımda Cenâb-ı Hakk’ın af, merhamet ve mağfireti ile ilgili esmâ-i hüsnâsı anılarak dua ve yakarışa yer verilir. (Tanyıldız 2016: 182-183)Eski yazılı matbu bir eser olanTuhfetü’l-Mesnevî, önce Ahmet Sevgi tarafından bir bildiri ile (1995), Ahmet Tanyıldız tarafından ise bir makale ile tanıtılmıştır (2016). Farsça olan metin, Ahmet Tanyıldız ve Mehmet Büküm tarafından Türkçeye tercüme edilerek yayımlanmıştır (2017).Şairin biyografisi için bk. "Şemsî, Süleyman Şemsi, Kara Şemsî Abdâl".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum

Niteliği Telif

Kaynakça Sevgi, Ahmet (1995). “XIX. Yüzyıl Mevlevî Şâirlerinden Konyalı Şemsi Dede ve Dîvançesi”7. Milli Mevlânâ Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Konya: Selçuk Üniversitesi Basımevi,s. 62-73. Tanyıldız, Ahmet (2016). “Kara Abdâl Süleyman Şemsî Dede ve Şiirleri Üzerine”.Hikmet Akademik Edebiyat Dergisi Prof. Dr. Mine Mengi Özel Sayısı,S 5: 180-190. Tanyıldız, Ahmet – Büküm, Mehmet (2017).Şemsî Dîvânçesi,Ankara: Öncü Kitap.

Atıf Bilgileri TANYILDIZ, Ahmet. "TUHFETÜ’L-MESNEVÎ ALÂ HUBBİ’L-HAYDARÎ (ŞEMSÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tuhfetu-l-mesnevi-ala-hubbi-l-haydari-semsi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].