RUSYA SEFÂRET-NÂMESİ (NİŞLİ MEHMED AĞA)

Name: RUSYA SEFÂRET-NÂMESİ (NİŞLİ MEHMED AĞA)
Author: Nişli Mehmed Ağa (d. ?/? - ö. 1145/1732)

İsim	RUSYA SEFÂRET-NÂMESİ (NİŞLİ MEHMED AĞA)
Yazar	Nişli Mehmed Ağa (d. ?/? - ö. 1145/1732)
Basım Tarihi:	05/09/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - mensur sefaretnâme
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	rusya-sefaret-namesi-nisli-mehmed-aga
Tarih	1135/1722-23
Notlar	Nişli Mehmed Ağa’ya (d. ?/? - ö. 1145/1732) ait sefaretname türündeki eser. Eser, 1720’li yıllarda İran’daki iç problemlerden istifade etmek isteyen Sadrazam İbrahim Paşa’nın İran aleyhine Rusya ile ittifak kurmak amacıyla Kapıcıbaşı Nişli Mehmed Ağa’yı Moskova’ya Orta Elçi olarak göndermesi üzerine kaleme alınmıştır. Günlük hatırat şeklinde kaleme alınanSefâret-nâme'de Mehmed Ağa, 1722 senesinin Ekim ayı başlarında İstanbul’dan hareketinden itibaren 17 Şubat 1723 yılına kadar geçen memuriyetinin önemli aşamalarını samimi bir üslupta kaydetmiştir (Unat 1987: 62).Dört bölümden oluşanSefâret-nâme'nin birinci bölümünde Mehmed Paşa, Rusların 1720’de yapılan anlaşmadan sonra Osmanlılar aleyhine faaliyetlerde bulunması üzerine, Şirvan olaylarını rapor halinde III. Ahmed’e sunma vazifesiyle Rusya’ya elçi olarak gönderilmesinden bahseder.Sefâret-nâme'nin bu bölümü Mehmed Ağa’nın 1134/1722 yılında nâme-i hümâyûnu ve sadrazamın mektubunu teslim alışının ve kendisine tahsis edilen sefaret heyeti ile İstanbul’dan hareket edişinin anlatılmasıyla sona erer (Mertayak 2008).İkinci bölümde İstanbul’dan hareket edildikten sonra takip edilen güzergah ile bu güzergahta bulunan kaleler hakkında bilgiler verilerek, Moskova’ya kadarki yolculuk esnasında yaşanan olaylar, çekilen sıkıntılar ve görülen yerler samimi ve yer yer alaycı bir üslupla nakledilir. Nişli Mehmed Ağa, seyahati boyunca geçtiği yerlerde gördüğü kaleleri derme çatma palankalar olarak nitelendirmektedir. Osmanlı elçisi, Ruslar tarafından maiyetine tayin edilen ve kendisinden olmayacak isteklerde bulunan tercümanı Antonaki’den de çok ağır bir dille hakaret ederek bahseder. Eserin bu bölümü sefaret heyetinin Moskova’ya girişinin ayrıntılı tasviri ile son bulmaktadır (Mertayak 2008)).Üçüncü bölümde diğer sefaretnamelerde yaşanan teşrifat krizlerinin benzerlerinin yaşandığı ifade edilmektedir. Osmanlı sefiri, Moskova hükümetinden gelen bazı teklifleri nâme-i hümâyûna bir saygısızlık olarak görmek suretiyle konaktan konağa dolaşmayacağını, gerekirse geri döneceğini, hatta ölümü dahi göze aldığını sefaretnamesinde aktarmaktadır (Unat 1987: 63). Mehmet Ağa,Sefâret-nâme'nin devamında padişahın ve vezirin mektuplarını teslim ettikten sonra resm-i kabul merasimlerini gerçekleştirdiğini ifade eder.Metnin son kısmında ise Moskova’dan ayrılmadan önce Petersburg’a giden Çar’ın maiyetiyle birlikte tertip ettiği ve “Çar’ın maskaralıkları” diye adlandırdığı alayın tafsilatını anlatmaktadır.Sefâret-nâme'de Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki münasebetlerin düzenlenmesi için Ruslar tarafından kabul edilen esaslar ve ittifak hakkındaki istekleri yer almaktadır. Tüm bu yönleriyle eser, 1724 yılında Osmanlı Devleti ile Rusya arasında İstanbul’da yapılan ve hedefi İran’ın paylaşımı gibi ham bir hayal olan ittifakın ilk müzakere zemininin nasıl hazırlandığını göstermektedir. İlgili tarihlerde Rusya’da hâkim olan genel tavrı anlatması bakımından da eser önemli bir tarihi vesika olarak kabul edilmektedir (Unat 1987: 64).Rusya Sefâret-nâmesi'nin iki yazma nüshası vardır. Bunlardan biri İstanbul, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Revan 1313'te, diğeri ise "Sefaretname-i Hatti Efendi ve Ahmed Resmî ve Nahîfî" adı ile İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, Yıldız Yazmaları, TY 6095 numarada kayıtlı bir mecmuanın 79-127 varakları arasında bulunmaktadır (Mertayak 2005: 8).Sefâret-nâmemetni Faik Reşit Unat tarafından neşredilmiştir (1942-1943). Ayrıca Faik Reşit Unat,Osmanlı Sefirleri ve Sefaretnameleriadlı çalışmasında bu eseri tanıtmıştır (Unat 1987: 62-65). Son olarakSefâret-nâmeüzerine Aydın Mertayak tarafından yüksek lisans tezi hazırlanmıştır (Mertayak 2005).
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Ugur Kurtaran
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Mertayak, Aydın (2005).Nişli Mehmed Ağa’nın Rusya Sefâreti ve Sefâretnâmesi (1722-1723).Yüksek Lisans Tezi. Tokat: Gaziosmanpaşa Üniversitesi. Mertayak, Aydın (2008). "Nişli Mehmed Aga".Historians of the Ottoman Empire,https://ottomanhistorians.uchicago.edu/tr/historian/nisli-mehmed-aga[Erişim tarihi: 04.09.2022]. Unat, Faik Reşit (1942-1943). “Kapıcıbaşı Nişli Mehmet Ağa’nın Moskova Sefaretnamesi”.Tarih Vesikaları Dergisi, II/10, 284-299; II/11, 352-371; II/12, 462-472. Unat, Faik Reşit (1987).Osmanlı Sefirleri ve Sefaretnameleri.(Yay. Bekir Sıtkı Baykal), Ankara: TTK. Yay.
Atıf Bilgileri	Kurtaran, Ugur. "RUSYA SEFÂRET-NÂMESİ (NİŞLİ MEHMED AĞA)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/rusya-sefaret-namesi-nisli-mehmed-aga. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

RUSYA SEFÂRET-NÂMESİ (NİŞLİ MEHMED AĞA)

Yazar Nişli Mehmed Ağa (d. ?/? - ö. 1145/1732)

Basım Tarihi 05/09/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - mensur sefaretnâme

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası rusya-sefaret-namesi-nisli-mehmed-aga

Tarih 1135/1722-23

Notlar Nişli Mehmed Ağa’ya (d. ?/? - ö. 1145/1732) ait sefaretname türündeki eser. Eser, 1720’li yıllarda İran’daki iç problemlerden istifade etmek isteyen Sadrazam İbrahim Paşa’nın İran aleyhine Rusya ile ittifak kurmak amacıyla Kapıcıbaşı Nişli Mehmed Ağa’yı Moskova’ya Orta Elçi olarak göndermesi üzerine kaleme alınmıştır. Günlük hatırat şeklinde kaleme alınanSefâret-nâme'de Mehmed Ağa, 1722 senesinin Ekim ayı başlarında İstanbul’dan hareketinden itibaren 17 Şubat 1723 yılına kadar geçen memuriyetinin önemli aşamalarını samimi bir üslupta kaydetmiştir (Unat 1987: 62).Dört bölümden oluşanSefâret-nâme'nin birinci bölümünde Mehmed Paşa, Rusların 1720’de yapılan anlaşmadan sonra Osmanlılar aleyhine faaliyetlerde bulunması üzerine, Şirvan olaylarını rapor halinde III. Ahmed’e sunma vazifesiyle Rusya’ya elçi olarak gönderilmesinden bahseder.Sefâret-nâme'nin bu bölümü Mehmed Ağa’nın 1134/1722 yılında nâme-i hümâyûnu ve sadrazamın mektubunu teslim alışının ve kendisine tahsis edilen sefaret heyeti ile İstanbul’dan hareket edişinin anlatılmasıyla sona erer (Mertayak 2008).İkinci bölümde İstanbul’dan hareket edildikten sonra takip edilen güzergah ile bu güzergahta bulunan kaleler hakkında bilgiler verilerek, Moskova’ya kadarki yolculuk esnasında yaşanan olaylar, çekilen sıkıntılar ve görülen yerler samimi ve yer yer alaycı bir üslupla nakledilir. Nişli Mehmed Ağa, seyahati boyunca geçtiği yerlerde gördüğü kaleleri derme çatma palankalar olarak nitelendirmektedir. Osmanlı elçisi, Ruslar tarafından maiyetine tayin edilen ve kendisinden olmayacak isteklerde bulunan tercümanı Antonaki’den de çok ağır bir dille hakaret ederek bahseder. Eserin bu bölümü sefaret heyetinin Moskova’ya girişinin ayrıntılı tasviri ile son bulmaktadır (Mertayak 2008)).Üçüncü bölümde diğer sefaretnamelerde yaşanan teşrifat krizlerinin benzerlerinin yaşandığı ifade edilmektedir. Osmanlı sefiri, Moskova hükümetinden gelen bazı teklifleri nâme-i hümâyûna bir saygısızlık olarak görmek suretiyle konaktan konağa dolaşmayacağını, gerekirse geri döneceğini, hatta ölümü dahi göze aldığını sefaretnamesinde aktarmaktadır (Unat 1987: 63). Mehmet Ağa,Sefâret-nâme'nin devamında padişahın ve vezirin mektuplarını teslim ettikten sonra resm-i kabul merasimlerini gerçekleştirdiğini ifade eder.Metnin son kısmında ise Moskova’dan ayrılmadan önce Petersburg’a giden Çar’ın maiyetiyle birlikte tertip ettiği ve “Çar’ın maskaralıkları” diye adlandırdığı alayın tafsilatını anlatmaktadır.Sefâret-nâme'de Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki münasebetlerin düzenlenmesi için Ruslar tarafından kabul edilen esaslar ve ittifak hakkındaki istekleri yer almaktadır. Tüm bu yönleriyle eser, 1724 yılında Osmanlı Devleti ile Rusya arasında İstanbul’da yapılan ve hedefi İran’ın paylaşımı gibi ham bir hayal olan ittifakın ilk müzakere zemininin nasıl hazırlandığını göstermektedir. İlgili tarihlerde Rusya’da hâkim olan genel tavrı anlatması bakımından da eser önemli bir tarihi vesika olarak kabul edilmektedir (Unat 1987: 64).Rusya Sefâret-nâmesi'nin iki yazma nüshası vardır. Bunlardan biri İstanbul, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Revan 1313'te, diğeri ise "Sefaretname-i Hatti Efendi ve Ahmed Resmî ve Nahîfî" adı ile İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, Yıldız Yazmaları, TY 6095 numarada kayıtlı bir mecmuanın 79-127 varakları arasında bulunmaktadır (Mertayak 2005: 8).Sefâret-nâmemetni Faik Reşit Unat tarafından neşredilmiştir (1942-1943). Ayrıca Faik Reşit Unat,Osmanlı Sefirleri ve Sefaretnameleriadlı çalışmasında bu eseri tanıtmıştır (Unat 1987: 62-65). Son olarakSefâret-nâmeüzerine Aydın Mertayak tarafından yüksek lisans tezi hazırlanmıştır (Mertayak 2005).

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Ugur Kurtaran

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Mertayak, Aydın (2005).Nişli Mehmed Ağa’nın Rusya Sefâreti ve Sefâretnâmesi (1722-1723).Yüksek Lisans Tezi. Tokat: Gaziosmanpaşa Üniversitesi. Mertayak, Aydın (2008). "Nişli Mehmed Aga".Historians of the Ottoman Empire,https://ottomanhistorians.uchicago.edu/tr/historian/nisli-mehmed-aga[Erişim tarihi: 04.09.2022]. Unat, Faik Reşit (1942-1943). “Kapıcıbaşı Nişli Mehmet Ağa’nın Moskova Sefaretnamesi”.Tarih Vesikaları Dergisi, II/10, 284-299; II/11, 352-371; II/12, 462-472. Unat, Faik Reşit (1987).Osmanlı Sefirleri ve Sefaretnameleri.(Yay. Bekir Sıtkı Baykal), Ankara: TTK. Yay.

Atıf Bilgileri Kurtaran, Ugur. "RUSYA SEFÂRET-NÂMESİ (NİŞLİ MEHMED AĞA)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/rusya-sefaret-namesi-nisli-mehmed-aga. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].