‘İRFÂNİYE

Name: ‘İRFÂNİYE
Author: Hakkı, Erzurumlu İbrahim Hakkı (d. 1115/1703 - ö. 1194/1780)

İsim	‘İRFÂNİYE
Yazar	Hakkı, Erzurumlu İbrahim Hakkı (d. 1115/1703 - ö. 1194/1780)
Basım Tarihi:	28/12/2021
Konu	Tekke Edebiyatı - şiirler
Tür	Kitap
Dil	Belirlenmemiş dil
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	irfaniye-1761
Tarih	H. 1174/1761
Notlar	Tam adıMecmûatü’l-vahdâniyye fî ma‘rifeti’n-nefsi’r-rabbâniyyeolan eser. Müellifi bu eseri kısacaİrfâniyyediye adlandırmıştır. Bu sebeple bazı kaynaklarda eserin iki farklı eser olarak kaydedildiği görülmektedir. İbrahim Hakkı’nın beş ana kitap olarak bahsettiği eserlerinin üçüncüsüdür. Eserin İbrahim Hakkı’nın oğullarından birine ithaf edildiği sanılmaktadır (Çağrıcı 2000). Eser, 1174/1761 tarihinde derlenmiştir. Yusuf Nesim tarafından 1190/1776 tarihinde ve İbrahim Hakkı yaşarken istinsah edilmiştir (Çelebioğlu 1988: 31).Eser 495 sayfadır. Birinci bölüm 220. Sayfaya kadar Arapça, ikinci bölüm 420. Sayfaya kadar Farsça geriye kalan bölüm ise Türkçedir (Çelebioğlu 1988: 31).Eser Türkçe, Arapça ve Farsça olarak yazılmıştır. Eserin dört yazma nüshası bilinmektedir. Eser genel olarak hadis olarak rivayet edilen “Men arefe nefsehu fakat arefe Rabbe” (Nefsini bilen Rabbini bilir) sözünü açıklamak için yazılmıştır. 166 varaklık bir nüshasına göre, eserin Arapça olan ilk bölümünde ilgili ayet ve hadislerin dışında Hz.Ali'den, Gazzalî'den, Kemâl Paşazade'den, Ömer Akşemseddin'den, Molla Câmî vs.den seçmeler mevcuttur. Farsça olan ikinci bölümde ise (yk. 74 a . 1 34a) temel olarak yine aynı konuya değinilmiş Molla Câmî, Feridüddîn-i Attar, Habîb-i Acemî vs.den nakiller yer almıştır. Türkçe olan üçüncü bölüm (yk. 134b . 166a) yine aynı konuyla ilgilidir. "Men arefe .. . .. ye dair Gazzalî 'ninKimya-yı Saadet'inden, Bâbâ-yı Âlem'inVesâyâ•yı Hazret'inden naklen tercümelere yer verilmiştir. Eser, tarih manzumesi ile sona ermektedir (Çelebioğlu 1988: 31-32).İbrahim Hakkı bu eseriyle alakalı aşağıdaki beyitleri söylemektedir: Ömrümün hâsılı rûhum gibidir işbu kitap Korkum odur ben ölem câhil hayvan'a düşe İzzetin hakkı için sakla bunu sen yâ Rab Hayır ile sâhibin yâd eden ihvâna düşe İbrahim Hakkı elli dokuz değerli eserden seçilerek derlediği bu eserinin sonunda şu öğütleri' verir: "Hiç kimseyi ayıplama, herkese şefkatle bak, hiç kimseden bir şey isteme ve emretme, dış güzellikleri bırakarak güzel ahlakla iç güzelliğe gir" (Altıntaş 1981: 37). Bu eser ile ilgili Hayranî Altıntaş’ınMaarifetname’de Tasavvuf ve Amil Çelebioğlu’nunErzurumlu İbrahim Hakkıkitaplarında daha ayrıntılı bilgiler yer almaktadır. Ayrıca İslam ansiklopedisiİsmail Hakkı Erzurûmîmaddesinde de eserle ilgili bilgilere değinilmiştir.Şairin biyografisi için bk. “Erzurumlu İbrahim Hakkı”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Emine Güleç
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum
Niteliği	Telif
Kaynakça	Altıntaş, Hayranî (1981).Marifetname'de Tasavvuf, İstanbul. Çağrıcı, Mustafa. "İbrahim Hakkı Erzurûmî",TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibrahim-hakki-erzurumi (01.12.2021). Çelebioğlu, Amil (1988).Erzurumlu İbrahim Hakkı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
Atıf Bilgileri	Güleç, Emine. "‘İRFÂNİYE".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/irfaniye-1761. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

‘İRFÂNİYE

Yazar Hakkı, Erzurumlu İbrahim Hakkı (d. 1115/1703 - ö. 1194/1780)

Basım Tarihi 28/12/2021

Konu Tekke Edebiyatı - şiirler

Tür Kitap

Dil Belirlenmemiş dil

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası irfaniye-1761

Tarih H. 1174/1761

Notlar Tam adıMecmûatü’l-vahdâniyye fî ma‘rifeti’n-nefsi’r-rabbâniyyeolan eser. Müellifi bu eseri kısacaİrfâniyyediye adlandırmıştır. Bu sebeple bazı kaynaklarda eserin iki farklı eser olarak kaydedildiği görülmektedir. İbrahim Hakkı’nın beş ana kitap olarak bahsettiği eserlerinin üçüncüsüdür. Eserin İbrahim Hakkı’nın oğullarından birine ithaf edildiği sanılmaktadır (Çağrıcı 2000). Eser, 1174/1761 tarihinde derlenmiştir. Yusuf Nesim tarafından 1190/1776 tarihinde ve İbrahim Hakkı yaşarken istinsah edilmiştir (Çelebioğlu 1988: 31).Eser 495 sayfadır. Birinci bölüm 220. Sayfaya kadar Arapça, ikinci bölüm 420. Sayfaya kadar Farsça geriye kalan bölüm ise Türkçedir (Çelebioğlu 1988: 31).Eser Türkçe, Arapça ve Farsça olarak yazılmıştır. Eserin dört yazma nüshası bilinmektedir. Eser genel olarak hadis olarak rivayet edilen “Men arefe nefsehu fakat arefe Rabbe” (Nefsini bilen Rabbini bilir) sözünü açıklamak için yazılmıştır. 166 varaklık bir nüshasına göre, eserin Arapça olan ilk bölümünde ilgili ayet ve hadislerin dışında Hz.Ali'den, Gazzalî'den, Kemâl Paşazade'den, Ömer Akşemseddin'den, Molla Câmî vs.den seçmeler mevcuttur. Farsça olan ikinci bölümde ise (yk. 74 a . 1 34a) temel olarak yine aynı konuya değinilmiş Molla Câmî, Feridüddîn-i Attar, Habîb-i Acemî vs.den nakiller yer almıştır. Türkçe olan üçüncü bölüm (yk. 134b . 166a) yine aynı konuyla ilgilidir. "Men arefe .. . .. ye dair Gazzalî 'ninKimya-yı Saadet'inden, Bâbâ-yı Âlem'inVesâyâ•yı Hazret'inden naklen tercümelere yer verilmiştir. Eser, tarih manzumesi ile sona ermektedir (Çelebioğlu 1988: 31-32).İbrahim Hakkı bu eseriyle alakalı aşağıdaki beyitleri söylemektedir: Ömrümün hâsılı rûhum gibidir işbu kitap Korkum odur ben ölem câhil hayvan'a düşe İzzetin hakkı için sakla bunu sen yâ Rab Hayır ile sâhibin yâd eden ihvâna düşe İbrahim Hakkı elli dokuz değerli eserden seçilerek derlediği bu eserinin sonunda şu öğütleri' verir: "Hiç kimseyi ayıplama, herkese şefkatle bak, hiç kimseden bir şey isteme ve emretme, dış güzellikleri bırakarak güzel ahlakla iç güzelliğe gir" (Altıntaş 1981: 37). Bu eser ile ilgili Hayranî Altıntaş’ınMaarifetname’de Tasavvuf ve Amil Çelebioğlu’nunErzurumlu İbrahim Hakkıkitaplarında daha ayrıntılı bilgiler yer almaktadır. Ayrıca İslam ansiklopedisiİsmail Hakkı Erzurûmîmaddesinde de eserle ilgili bilgilere değinilmiştir.Şairin biyografisi için bk. “Erzurumlu İbrahim Hakkı”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Emine Güleç

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum

Niteliği Telif

Kaynakça Altıntaş, Hayranî (1981).Marifetname'de Tasavvuf, İstanbul. Çağrıcı, Mustafa. "İbrahim Hakkı Erzurûmî",TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibrahim-hakki-erzurumi (01.12.2021). Çelebioğlu, Amil (1988).Erzurumlu İbrahim Hakkı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.

Atıf Bilgileri Güleç, Emine. "‘İRFÂNİYE".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/irfaniye-1761. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].