TÛFÂN-I MA'RİFET

Name: TÛFÂN-I MA'RİFET
Author: Neş'et, Hoca Süleyman Neş'et Efendi (d. 1148/1735 - ö. 1222/1807)

İsim	TÛFÂN-I MA'RİFET
Yazar	Neş'et, Hoca Süleyman Neş'et Efendi (d. 1148/1735 - ö. 1222/1807)
Basım Tarihi:	19/02/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı -
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	tufan-i-ma-rifet
Tarih	tasavvufi eser
Notlar	Hoca Süleyman Neş'et Efendi'nin (d. 1148/1735 - ö. 1222/1807) Sebk-i Hindî’nin önemli temsilcilerinden Bîdil’inTûr-ı Ma‘rifetadlı 1100 beyitlik mesnevisine cevap olarak kaleme aldığı Farsça manzum-mensur karışık eser. Eserin h. 1175/m. 1761 yılı civarında yazıldığı tahmin edilmektedir (Genç 1996:1/125).Hoca Neş’et’in öğrencilerinden Muvakkit-zâde Pertev Efendi,Tûfân-ı Ma‘rifet’inTûr-ı Ma‘rifet’e cevap olarak yazıldığını “Ve safâ-yı vaktleri oldukça Tûfân-ı Ma‘rifet nâmında bir te’lîf-i bedî‘-i ma‘ârif- beyânla meşgûllardır ki Buhârî-i Bîdil-i Hindzâd’ın Tûr-ı Ma‘rifet’ine cevâb vâki‘ olmuşdur. Hakkâ ki zemînine kat-be-kat gâlib olduğu erbâb-ı dâniş ü vukûfa hafî değildir.” ifadeleriyle dile getirmiştir (Bektaş 2011:201). Pertev’e göre Hoca Neş’et’in eseri, Bîdil’inTûr-ı Ma‘rifet’inden daha başarılıdır.Hâtimetü’l-Eş‘ârmüellifi Fatîn de eseri “eser-i mu‘ciz-beyân” terkibiyle nitelendirmiştir (Fatîn 1271:407).Bîdil,Tûr-ı Ma‘rifet’ini Nevvâb Şükrullah Han ile Hindistan’ın Bîrat Dağları’nda yaşarken kaleme almıştır. Şair, Bîrat Dağları’nın Muson yağmurları altındaki görüntülerinden çok etkilenmiş ve bu görüntüleri oldukça canlı bir biçimde tasvir etmiştir. Büyük bir hayranlık duyduğu tabiat manzaralarından yola çıkan Bîdil; Allah’ın her an her yerde olduğunu, cansız nesnelerde gizlenen rûh-ı mutlakı, cansız nesnelerin de rûh-ı mutlaka duyduğu aşkı sezmiş ve anlatmıştır. Dolayısıyla Bîdil’inTûr-ı Ma‘rifet’i, temelde maddeden manaya uzanan tasavvufî/felsefî muhakemelerden oluşmaktadır (Ferhâdî 1992: 135; Korkmaz 2017: 353).Tûfân-ı Ma‘rifet, topyekûn tasavvufî bir eserdir. Hoca Neş’et,Tûfân-ı Ma‘rifet’i tasavvufta üst mertebelere ulaşan müntehî kişiler için bir rehber olması amacıyla yazmıştır. Şair bu hususu, eserin henüz ilk beytinde ifade etmiştir. Eserde vahdet-i vücûd, Allah’ı tanımak, ahiretin ehemmiyeti, ilâhî aşk, ömrün geçiciliği ve aldatıcılığı, ölümün mahiyeti, iman, cömertlik, tenasüh ve cifrin reddi vb. konular kimi zaman doğrudan, kimi zaman da çeşitli alegori ve hikâyelerle işlenmiştir (Güzelyüz 1992: 21-25).Tûfân-ı Ma‘rifet’te âyet ve hadisler dışında Rûdekî, Feridüddin-i Attâr, Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî, Hâfız-ı Şîrâzî, Sâib-i Tebrîzî, Şeyh Gâlib gibi şairlerin şiirleriyle birlikte darb-ı meseller ve kelâm-ı kibarlardan da faydalanılmıştır. Müellif, kaynak metinleri bazen aynen kullanmış, bazen tercüme etmiş, bazen de küçük değişikler ve nazirelerle yorumlamıştır (Güzelyüz 1992:40).Tûfân-ı Ma‘rifet’te ağır bir Farsça tercih edilmiş, eserin nesir kısımları secilerle kurulmuştur. Cümleler uzun ve girift hâldedir.Eserde “bâb” ve “fasıl” olmamakla beraber “nesir, nazım, cür’a, neş’e, hikâye, hikâye-i manzûme, mevce, lücce, işâre, âgâz-ı dâstân, hülâsa” gibi başlıklar aracılığıyla tasavvufî ve ahlâkî meseleler açıklanmıştır (Güzelyüz 1992: 44).Seyyid İbrahim Hanîf Efendi, Hoca Neş’et’inTûfân-ı Ma‘rifet’ini “Şerha-i Gayret” adıyla şerh etmiştir (Seyyid İbrahim Hanîf Efendi: 2b).Tûfân-ı Ma‘rifet, Ali Güzelyüz tarafından yüksek lisans tezi olarak hazırlanmıştır (1992).Şairin biyografisi için bk. “Neş’et, Hoca Süleyman Neş’et Efendi”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Araş. Gör. Yunus Emre Varol
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum-Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Bektaş, Ekrem (2011). “Pertev’in Hoca Neş’et Biyografisi”.Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (Prof. Dr. Mahmut Kaplan Armağan Sayısı), C. 9, 2:181-205. Bîdil (1342). “Tûr-ı Ma‘rifet Yâ Gülgeşt-i Hakîkat”.Külliyyât-ı Ebu’l-Ma‘ânî Mîrzâ Abdülkâdir-i Bîdil, C. 3, 566-616. Fatîn (1271). Hâtimetü’l-Eş‘âr, İstanbul. Ferhâdî, Abdülgafûr Revân (1992). “Bîdil”.TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 6, İstanbul, 134-135. Genç, İlhan (1996).Hoca Neş’et: Hayatı, Edebî Kişiliği ve Dîvân’ının Tenkidli Metni.C. 1-2, İzmir. Güzelyüz, Ali (1992).H˘âca Naş’at: Tûfân-ı Ma‘rifat.Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. Güzelyüz, Ali (1997). “Hoca Neş’et’in Hayatı, Eserleri ve Tûfân-ı Ma‘rifet’teki Tasavvufî Görüşleri”.İlmî Araştırmalar, İstanbul, 5:167-175. Korkmaz, Şenol (1997). “Bâbürlüler Dönemi’nde Yaşamış Sûfî Bir Şair: Bîdil ve Özbek Yazar Fıtrat’ın Bîdil [Bédil] Biyografisi”.Turkish Studies, Vol. 12/30:343-372. Seyyid İbrahim Hanîf Efendi (yz).Şerha-i Gayret.İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, Türkçe Yazmalar, no. 349.
Atıf Bilgileri	Varol, Yunus Emre. "TÛFÂN-I MA'RİFET".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tufan-i-ma-rifet. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

TÛFÂN-I MA'RİFET

Yazar Neş'et, Hoca Süleyman Neş'et Efendi (d. 1148/1735 - ö. 1222/1807)

Basım Tarihi 19/02/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı -

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası tufan-i-ma-rifet

Tarih tasavvufi eser

Notlar Hoca Süleyman Neş'et Efendi'nin (d. 1148/1735 - ö. 1222/1807) Sebk-i Hindî’nin önemli temsilcilerinden Bîdil’inTûr-ı Ma‘rifetadlı 1100 beyitlik mesnevisine cevap olarak kaleme aldığı Farsça manzum-mensur karışık eser. Eserin h. 1175/m. 1761 yılı civarında yazıldığı tahmin edilmektedir (Genç 1996:1/125).Hoca Neş’et’in öğrencilerinden Muvakkit-zâde Pertev Efendi,Tûfân-ı Ma‘rifet’inTûr-ı Ma‘rifet’e cevap olarak yazıldığını “Ve safâ-yı vaktleri oldukça Tûfân-ı Ma‘rifet nâmında bir te’lîf-i bedî‘-i ma‘ârif- beyânla meşgûllardır ki Buhârî-i Bîdil-i Hindzâd’ın Tûr-ı Ma‘rifet’ine cevâb vâki‘ olmuşdur. Hakkâ ki zemînine kat-be-kat gâlib olduğu erbâb-ı dâniş ü vukûfa hafî değildir.” ifadeleriyle dile getirmiştir (Bektaş 2011:201). Pertev’e göre Hoca Neş’et’in eseri, Bîdil’inTûr-ı Ma‘rifet’inden daha başarılıdır.Hâtimetü’l-Eş‘ârmüellifi Fatîn de eseri “eser-i mu‘ciz-beyân” terkibiyle nitelendirmiştir (Fatîn 1271:407).Bîdil,Tûr-ı Ma‘rifet’ini Nevvâb Şükrullah Han ile Hindistan’ın Bîrat Dağları’nda yaşarken kaleme almıştır. Şair, Bîrat Dağları’nın Muson yağmurları altındaki görüntülerinden çok etkilenmiş ve bu görüntüleri oldukça canlı bir biçimde tasvir etmiştir. Büyük bir hayranlık duyduğu tabiat manzaralarından yola çıkan Bîdil; Allah’ın her an her yerde olduğunu, cansız nesnelerde gizlenen rûh-ı mutlakı, cansız nesnelerin de rûh-ı mutlaka duyduğu aşkı sezmiş ve anlatmıştır. Dolayısıyla Bîdil’inTûr-ı Ma‘rifet’i, temelde maddeden manaya uzanan tasavvufî/felsefî muhakemelerden oluşmaktadır (Ferhâdî 1992: 135; Korkmaz 2017: 353).Tûfân-ı Ma‘rifet, topyekûn tasavvufî bir eserdir. Hoca Neş’et,Tûfân-ı Ma‘rifet’i tasavvufta üst mertebelere ulaşan müntehî kişiler için bir rehber olması amacıyla yazmıştır. Şair bu hususu, eserin henüz ilk beytinde ifade etmiştir. Eserde vahdet-i vücûd, Allah’ı tanımak, ahiretin ehemmiyeti, ilâhî aşk, ömrün geçiciliği ve aldatıcılığı, ölümün mahiyeti, iman, cömertlik, tenasüh ve cifrin reddi vb. konular kimi zaman doğrudan, kimi zaman da çeşitli alegori ve hikâyelerle işlenmiştir (Güzelyüz 1992: 21-25).Tûfân-ı Ma‘rifet’te âyet ve hadisler dışında Rûdekî, Feridüddin-i Attâr, Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî, Hâfız-ı Şîrâzî, Sâib-i Tebrîzî, Şeyh Gâlib gibi şairlerin şiirleriyle birlikte darb-ı meseller ve kelâm-ı kibarlardan da faydalanılmıştır. Müellif, kaynak metinleri bazen aynen kullanmış, bazen tercüme etmiş, bazen de küçük değişikler ve nazirelerle yorumlamıştır (Güzelyüz 1992:40).Tûfân-ı Ma‘rifet’te ağır bir Farsça tercih edilmiş, eserin nesir kısımları secilerle kurulmuştur. Cümleler uzun ve girift hâldedir.Eserde “bâb” ve “fasıl” olmamakla beraber “nesir, nazım, cür’a, neş’e, hikâye, hikâye-i manzûme, mevce, lücce, işâre, âgâz-ı dâstân, hülâsa” gibi başlıklar aracılığıyla tasavvufî ve ahlâkî meseleler açıklanmıştır (Güzelyüz 1992: 44).Seyyid İbrahim Hanîf Efendi, Hoca Neş’et’inTûfân-ı Ma‘rifet’ini “Şerha-i Gayret” adıyla şerh etmiştir (Seyyid İbrahim Hanîf Efendi: 2b).Tûfân-ı Ma‘rifet, Ali Güzelyüz tarafından yüksek lisans tezi olarak hazırlanmıştır (1992).Şairin biyografisi için bk. “Neş’et, Hoca Süleyman Neş’et Efendi”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Araş. Gör. Yunus Emre Varol

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum-Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Bektaş, Ekrem (2011). “Pertev’in Hoca Neş’et Biyografisi”.Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (Prof. Dr. Mahmut Kaplan Armağan Sayısı), C. 9, 2:181-205. Bîdil (1342). “Tûr-ı Ma‘rifet Yâ Gülgeşt-i Hakîkat”.Külliyyât-ı Ebu’l-Ma‘ânî Mîrzâ Abdülkâdir-i Bîdil, C. 3, 566-616. Fatîn (1271). Hâtimetü’l-Eş‘âr, İstanbul. Ferhâdî, Abdülgafûr Revân (1992). “Bîdil”.TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 6, İstanbul, 134-135. Genç, İlhan (1996).Hoca Neş’et: Hayatı, Edebî Kişiliği ve Dîvân’ının Tenkidli Metni.C. 1-2, İzmir. Güzelyüz, Ali (1992).H˘âca Naş’at: Tûfân-ı Ma‘rifat.Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. Güzelyüz, Ali (1997). “Hoca Neş’et’in Hayatı, Eserleri ve Tûfân-ı Ma‘rifet’teki Tasavvufî Görüşleri”.İlmî Araştırmalar, İstanbul, 5:167-175. Korkmaz, Şenol (1997). “Bâbürlüler Dönemi’nde Yaşamış Sûfî Bir Şair: Bîdil ve Özbek Yazar Fıtrat’ın Bîdil [Bédil] Biyografisi”.Turkish Studies, Vol. 12/30:343-372. Seyyid İbrahim Hanîf Efendi (yz).Şerha-i Gayret.İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, Türkçe Yazmalar, no. 349.

Atıf Bilgileri Varol, Yunus Emre. "TÛFÂN-I MA'RİFET".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tufan-i-ma-rifet. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].