MİFTÂHU’S-SALÂT VE MİRKÂTÜ’N-NECÂT (HÜDÂYÎ)

Name: MİFTÂHU’S-SALÂT VE MİRKÂTÜ’N-NECÂT (HÜDÂYÎ)
Author: Hüdâyî, Azîz Mahmûd (d. 948/1541 - ö. 1038/1628)

İsim	MİFTÂHU’S-SALÂT VE MİRKÂTÜ’N-NECÂT (HÜDÂYÎ)
Yazar	Hüdâyî, Azîz Mahmûd (d. 948/1541 - ö. 1038/1628)
Basım Tarihi:	06/07/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - tasavvuf ahlâkı
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	miftahu-s-salat-ve-mirkatu-n-necat-hudayi
Tarih	?
Notlar	Hüdâyî’nin namazın faziletine dair Arapça yazdığı yaklaşık on varak civarında küçük bir risâlesi.Miftâhu’s-salât ve mirkâtü’n-necât, “Namaz Anahtarı ve Kurtuluş Merdiveni” anlamına gelen bu eser üç bölümden oluşmaktadır.Birinci BölümBu bölümde namazın nasıl kılınacağı, hikmetleri ve âdâbına dair bilgiler verilir. Namaza duran kimse tevbesini yenileyip kalbi ve bedeni ile kıbleye dönerek Cenab-ı Hakk’ın huzûr-i ilâhîsine yönelmelidir. Namazdayken iki elin göbek hizasında ve göbek üzerine konulmasında göbeğin Mecmau’l-bahreyn yani iki denizin kavuşma yeri olması itibariyle ayrı bir anlam ve değeri vardır. Çünkü insanın göbekten yukarı üst yarısı, içinde kalbin de bulunduğu semâvî sırlar hazinesi, ruhânî ve manevî askerlerin bulunduğu kısımdır. İnsanın diğer yarısı ise yerel sırların deposu ve nefsânî orduların karargâhıdır. İnsanda bu iki unsur devamlı olarak özellikle namazda mücadele halindedir. Sağ elin sol elin üzerine konulmasıyla sembolik olarak fesad ve sapkınlığın kaynağı olan nefis kuşatma altına alınarak nefsânî güçlerin yukarıya doğru tırmanıp ruhânî güçleri etkilemesi engellenmiş olur. Müşâhede nurlarının etkisi ve Allah’ın yardımıyla ruhânî güçler bedeni istila edince nefis ve şeytanın askerleri yenilgiye uğrar. Vesvese ve nefsin fısıltıları kaybolarak namaz kılan kimse huzur makamına ve üns âlemine ulaşır.İkinci BölümBu bölümde namazın fazîletleri anlatılır. Orta namaza dikkat edilmesine vurgu yapan âyet-i kerimeden yola çıkılarak itidal ve orta yol üzerinde durulur. Namazda Efendimiz’in göğüs kafesinden tencere fokurtusuna benzer seslerin çıkması rivâyetiyle huşuya dikkat çekilir.Üçüncü BölümBu bölüm cuma ve cemaatin fazîletlerine dairdir. Müellif, bu bölümü iki alt başlık halinde işler. Birinci fasılda cumanın fazîletini anlatır. İkinci fasılda ise cemaatin fazîletine dâir bilgiler verir. Risâle “Yâ eyyühe’l-veledu’s-sâlih/Ey sâlih oğul” başlığı altında şu nasihat ve öğütlerle tamamlanır:“Her ibadetin bir keyfiyeti her işin gizli bir hikmeti vardır. Zâhir ve bâtına riayette pek çok faydalar mevcuttur. İnsan isteklerine esir olmadan, dikkat ve uyanıklık üzere olmalıdır. Çünkü insanın istekleri kişiyi Allah yolundan saptırabilir. İnsanoğlu daima Allah’ın yolundan gidenlere bakmalı, nefsine aldanıp noksan kalanlardan olmamalıdır. Allah’a giden yolların biri hariç hepsi mahlûkata kapalıdır. Bu açık olan yol, kâinatın efendisinin ayak izine basarak yürüyenlerin yoludur. Dini ikame için gayret göstermek ‘Ölüm gelinceye kadar Rabbine ibadet etmekle (el-Hicr, 15/99) mümkündür.Risâle Hüdâyî’nin mürîdlerinden Mehmed Muizzüddin Celvetî tarafından Misbâhu’s-salât ve mirkâtu’d-derecât fî şerh-ı miftâhı’s-salâh ve mirkâtı’n-necât adıyla şerh ve tercüme edilmiştir. Bu şerhin bir nüshası Hacı Selim Ağa – Hüdâyî 483/1’de, bir nüshası da Süleymaniye – Mihrişah S. 253/2’dedir. Risâle, Câmiu’l-fazâil ile birlikte H. Kamil Yılmaz tarafından tercüme edilerek İlim-Amel Seyr u Sülûk adıyla neşredilmiştir (İstanbul 1988, 2005).NüshalarıKöprülü Ktp. 115/5; Süleymaniye Ktp. Amcazâde Hüseyin Paşa 241/13; Süleymaniye Ktp. Es’ad Efendi 1654/4, 3789/6; Süleymaniye Ktp. Hacı Beşir Ağa 653/6; Süleymaniye Ktp. Hacı Mahmud Efendi 2781/1; Süleymaniye Ktp. H. Hüsnü Paşa 812/4; Süleymaniye Ktp. İbrahim Efendi 877/3; Süleymaniye Ktp. Lala İsmail 190/3, 207/6; Süleymaniye Ktp. Celal Ökten 143; Süleymaniye Ktp. Lâleli 3669/2; Süleymaniye Ktp. M. Hafid Efendi 452/16; Süleymaniye Ktp. Pertev Paşa 238/4, 622/8, 643/5; Süleymaniye Ktp. Şehid Ali Paşa 1359/6, 1379/5, 2760/1; İ.Ü. Ktp. A.y. 1562/5, 2866/8; Bâyezid 8003/6; Veliyyüddin Efendi 1836, 1912, 1915; Millet Ktp. Ali Emîrî 4349/6; Hacı Selim Ağa-Hüdâyî 271/4, 255; Bursa İnebey Yazma Eser Ktp. Câmii Kebîr (Ulu Cami) 1751/4, 1752/3; Bursa Haraççıoğlu 856/3; Kastamonu Yazma Eser Ktp. KHK 3677/01.Müellifin biyografisi için bk. “Hüdâyî, Azîz Mahmûd”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Prof. Dr. Hasan Kamil YILMAZ
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Ertan, Mehmet Emin (2001).Aziz Mahmud Hüdâyi.İstanbul: Şule Yayınları. Şenocak, Kemaleddin (1970).Kutb-ul Ârifîn Seyyid Aziz Mahmud Hüdâyî (k.s) Hayatı-Menakıbı-Eserleri. İstanbul: İslam Neşriyatı. Tezeren, Ziver (1984).Seyyid Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayâtı, Şahsiyeti, Tarîkatı ve Eserleri.İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi. Yılmaz, Hasan Kamil (1988,2005).İlim-Amel Seyr u Sülûk. İstanbul: Erkam Yayınları. Yılmaz, Hasan Kamil (1991). “Aziz Mahmud Hüdâyî”.İslam Ansiklopedisi.İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. C. 4. 338-340. Yılmaz, Hasan Kamil (2007).Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayatı- Eserleri- Tarîkati. İstanbul: Erkam Yayınları. Yılmaz, Hasan Kamil (2016).Azîz Mahmûd Hüdâyî.Ankara: DİB Yayınları.
Atıf Bilgileri	YILMAZ, Hasan Kamil. "MİFTÂHU’S-SALÂT VE MİRKÂTÜ’N-NECÂT (HÜDÂYÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/miftahu-s-salat-ve-mirkatu-n-necat-hudayi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

MİFTÂHU’S-SALÂT VE MİRKÂTÜ’N-NECÂT (HÜDÂYÎ)

Yazar Hüdâyî, Azîz Mahmûd (d. 948/1541 - ö. 1038/1628)

Basım Tarihi 06/07/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - tasavvuf ahlâkı

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası miftahu-s-salat-ve-mirkatu-n-necat-hudayi

Tarih ?

Notlar Hüdâyî’nin namazın faziletine dair Arapça yazdığı yaklaşık on varak civarında küçük bir risâlesi.Miftâhu’s-salât ve mirkâtü’n-necât, “Namaz Anahtarı ve Kurtuluş Merdiveni” anlamına gelen bu eser üç bölümden oluşmaktadır.Birinci BölümBu bölümde namazın nasıl kılınacağı, hikmetleri ve âdâbına dair bilgiler verilir. Namaza duran kimse tevbesini yenileyip kalbi ve bedeni ile kıbleye dönerek Cenab-ı Hakk’ın huzûr-i ilâhîsine yönelmelidir. Namazdayken iki elin göbek hizasında ve göbek üzerine konulmasında göbeğin Mecmau’l-bahreyn yani iki denizin kavuşma yeri olması itibariyle ayrı bir anlam ve değeri vardır. Çünkü insanın göbekten yukarı üst yarısı, içinde kalbin de bulunduğu semâvî sırlar hazinesi, ruhânî ve manevî askerlerin bulunduğu kısımdır. İnsanın diğer yarısı ise yerel sırların deposu ve nefsânî orduların karargâhıdır. İnsanda bu iki unsur devamlı olarak özellikle namazda mücadele halindedir. Sağ elin sol elin üzerine konulmasıyla sembolik olarak fesad ve sapkınlığın kaynağı olan nefis kuşatma altına alınarak nefsânî güçlerin yukarıya doğru tırmanıp ruhânî güçleri etkilemesi engellenmiş olur. Müşâhede nurlarının etkisi ve Allah’ın yardımıyla ruhânî güçler bedeni istila edince nefis ve şeytanın askerleri yenilgiye uğrar. Vesvese ve nefsin fısıltıları kaybolarak namaz kılan kimse huzur makamına ve üns âlemine ulaşır.İkinci BölümBu bölümde namazın fazîletleri anlatılır. Orta namaza dikkat edilmesine vurgu yapan âyet-i kerimeden yola çıkılarak itidal ve orta yol üzerinde durulur. Namazda Efendimiz’in göğüs kafesinden tencere fokurtusuna benzer seslerin çıkması rivâyetiyle huşuya dikkat çekilir.Üçüncü BölümBu bölüm cuma ve cemaatin fazîletlerine dairdir. Müellif, bu bölümü iki alt başlık halinde işler. Birinci fasılda cumanın fazîletini anlatır. İkinci fasılda ise cemaatin fazîletine dâir bilgiler verir. Risâle “Yâ eyyühe’l-veledu’s-sâlih/Ey sâlih oğul” başlığı altında şu nasihat ve öğütlerle tamamlanır:“Her ibadetin bir keyfiyeti her işin gizli bir hikmeti vardır. Zâhir ve bâtına riayette pek çok faydalar mevcuttur. İnsan isteklerine esir olmadan, dikkat ve uyanıklık üzere olmalıdır. Çünkü insanın istekleri kişiyi Allah yolundan saptırabilir. İnsanoğlu daima Allah’ın yolundan gidenlere bakmalı, nefsine aldanıp noksan kalanlardan olmamalıdır. Allah’a giden yolların biri hariç hepsi mahlûkata kapalıdır. Bu açık olan yol, kâinatın efendisinin ayak izine basarak yürüyenlerin yoludur. Dini ikame için gayret göstermek ‘Ölüm gelinceye kadar Rabbine ibadet etmekle (el-Hicr, 15/99) mümkündür.Risâle Hüdâyî’nin mürîdlerinden Mehmed Muizzüddin Celvetî tarafından Misbâhu’s-salât ve mirkâtu’d-derecât fî şerh-ı miftâhı’s-salâh ve mirkâtı’n-necât adıyla şerh ve tercüme edilmiştir. Bu şerhin bir nüshası Hacı Selim Ağa – Hüdâyî 483/1’de, bir nüshası da Süleymaniye – Mihrişah S. 253/2’dedir. Risâle, Câmiu’l-fazâil ile birlikte H. Kamil Yılmaz tarafından tercüme edilerek İlim-Amel Seyr u Sülûk adıyla neşredilmiştir (İstanbul 1988, 2005).NüshalarıKöprülü Ktp. 115/5; Süleymaniye Ktp. Amcazâde Hüseyin Paşa 241/13; Süleymaniye Ktp. Es’ad Efendi 1654/4, 3789/6; Süleymaniye Ktp. Hacı Beşir Ağa 653/6; Süleymaniye Ktp. Hacı Mahmud Efendi 2781/1; Süleymaniye Ktp. H. Hüsnü Paşa 812/4; Süleymaniye Ktp. İbrahim Efendi 877/3; Süleymaniye Ktp. Lala İsmail 190/3, 207/6; Süleymaniye Ktp. Celal Ökten 143; Süleymaniye Ktp. Lâleli 3669/2; Süleymaniye Ktp. M. Hafid Efendi 452/16; Süleymaniye Ktp. Pertev Paşa 238/4, 622/8, 643/5; Süleymaniye Ktp. Şehid Ali Paşa 1359/6, 1379/5, 2760/1; İ.Ü. Ktp. A.y. 1562/5, 2866/8; Bâyezid 8003/6; Veliyyüddin Efendi 1836, 1912, 1915; Millet Ktp. Ali Emîrî 4349/6; Hacı Selim Ağa-Hüdâyî 271/4, 255; Bursa İnebey Yazma Eser Ktp. Câmii Kebîr (Ulu Cami) 1751/4, 1752/3; Bursa Haraççıoğlu 856/3; Kastamonu Yazma Eser Ktp. KHK 3677/01.Müellifin biyografisi için bk. “Hüdâyî, Azîz Mahmûd”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Prof. Dr. Hasan Kamil YILMAZ

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Ertan, Mehmet Emin (2001).Aziz Mahmud Hüdâyi.İstanbul: Şule Yayınları. Şenocak, Kemaleddin (1970).Kutb-ul Ârifîn Seyyid Aziz Mahmud Hüdâyî (k.s) Hayatı-Menakıbı-Eserleri. İstanbul: İslam Neşriyatı. Tezeren, Ziver (1984).Seyyid Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayâtı, Şahsiyeti, Tarîkatı ve Eserleri.İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi. Yılmaz, Hasan Kamil (1988,2005).İlim-Amel Seyr u Sülûk. İstanbul: Erkam Yayınları. Yılmaz, Hasan Kamil (1991). “Aziz Mahmud Hüdâyî”.İslam Ansiklopedisi.İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. C. 4. 338-340. Yılmaz, Hasan Kamil (2007).Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayatı- Eserleri- Tarîkati. İstanbul: Erkam Yayınları. Yılmaz, Hasan Kamil (2016).Azîz Mahmûd Hüdâyî.Ankara: DİB Yayınları.

Atıf Bilgileri YILMAZ, Hasan Kamil. "MİFTÂHU’S-SALÂT VE MİRKÂTÜ’N-NECÂT (HÜDÂYÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/miftahu-s-salat-ve-mirkatu-n-necat-hudayi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].