'UDDETÜ ASHÂBİ'L-BİDÂYE VE'N-NİHÂYE FÎ TECRÎDİ MESÂ'İLİ'L-HİDÂYE (KEMÂLÎ)

Name: 'UDDETÜ ASHÂBİ'L-BİDÂYE VE'N-NİHÂYE FÎ TECRÎDİ MESÂ'İLİ'L-HİDÂYE (KEMÂLÎ)
Author: Kemâlî, Taşköprî-zâde Kemâleddîn Mehmed (d. 960-61/1553 - ö. 1030/1621)

İsim	'UDDETÜ ASHÂBİ'L-BİDÂYE VE'N-NİHÂYE FÎ TECRÎDİ MESÂ'İLİ'L-HİDÂYE (KEMÂLÎ)
Yazar	Kemâlî, Taşköprî-zâde Kemâleddîn Mehmed (d. 960-61/1553 - ö. 1030/1621)
Basım Tarihi:	14/04/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - fıkıh kitabı
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	uddetu-ashabi-l-bidaye-ve-n-nihaye-fi-tecridi-mesa-ili-l-hidaye-kemali-tees-1680
Tarih	1024/1615
Notlar	Hanefî fıkhının en meşhur ve muteber metinlerinden biri üzerine yazılmış fıkıh eseri. Burhâneddin el-Mergînânî (ö. 593/1197)’ninel-Hidâyeisimli eserindeki meselelerin illetlerinden arındırılması (“tecrîd-i mesâ’il”), derlenmesi ve başka kaynaklardan ilâveler ile zenginleştirilmesiyle oluşturulmuş tek ciltlik, fetvâ mecmuası formatında Arapça bir eserdir.Kaynak eserde işlenen konular, musannifin olmaları gerektiğini düşündüğü sıraya göre yeniden tertîb edilmiş, tasnif edilen meselelerin sonlarına yine müellifin uygun gördüğü fetvâ nakilleri yerleştirilmiş, gerektiğinde mürâcaat edilebilmesi amacıyla da konuların esas metindeki yerleri belirtilerek okurlara kolaylık sağlayan bir düzen gözetilmiştir. Diğer kaynaklarda satır aralarında veya üstü kapalı olarak geçen fetvâlarel-Udde’de daha açık ve anlaşılır şekilde ifade edilmiş, bu gibi hasletleri dolayısıyla hem ulemâ için bir el kitabı hüviyeti kazanmış, hem de medreselerde okutulmuştur (Taş 2020: 4).Udde Kitabı’nın kaynakları çoğunluklaHidâyeşerhleridir. BaştaFethu’l-kadîrveel-İnâye’den olmak üzere eserin geliştirilişinde kimi zamanKifâyegibi şerh kitaplarından nakil yoluna gidilmiş, kimi zamanCâmi’u’l-fusûleynveel-Muhîtu’l-Burhânîgibi Hanefi mezhebinin diğer kaynaklarından da istifâde edilmiştir. Kullanılan kaynakların esere tatbîki konusunda müellif takdim, tehir, ilave, ihtisar şeklinde tasarruflarda bulunduğu gibi, bizzat yaptığı açıklamalarla da esere iradesini katmıştır. Bu açıklama ve ilaveler; özel isimler hakkında bilgi verme, hataları düzeltme, mukadder kelimeleri açıklama, zamirlerin merciini belirtme; ibareyi toparlama, konuyu özetleme; mahzuf manâları tefsir, muğlak ibareleri izah, meseleleri tasvir, hükmü takyid, ihtirazlara işaret vs. şeklindedir (Taş 2020: 13).Fıkhî konuları ele alması sebebiyle ilmî usûle uygun olarak sade ve net bir dile sahipUdde’nin; müellifin zarif ve edib yönü dolayısıyla özellikle mukaddime ve hâtime bölümlerinde, başta cinas ile iktibas olmak üzere zaman zaman mecaz, leff ü neşr, istiâre, seci gibi belâgî sanatlar bulunduğu gibi, eserde yer yer müellifin şâirlik yönü de ortaya konmuştur. Özellikle dîbâce bölümünde Sultan I. Ahmed (1603-1617) için yazılmış medhiyyeler yazarın bu konudaki mahâretini sergiler (Taş 2020: 69-72).Tam adı Mevlâna Kemâleddîn Muhammed b. Ahmed el-Rûmî el-Hanefi olan, ilmi geleneğe sahip Taşköprizâde ailesine mensup Kemâleddin Mehmed Efendi eserini de; medhiyyelerde bulunduğu, şiirler okuduğu, kendisinden cesaret aldığı Sultan I. Ahmed ’e ithaf etmiştir (Taş 2020: 68).Şiir kâbiliyetinin yanında dil ve şiir bilgisi de Kemâleddîn Efendi tarafından eserde ortaya konmuştur. Kitapta nâdir de olsa Farsça ifadelere yer verilmiş (Taş 2020: 75), fetvâların arasında delil sadedinde şiirler nakledildiği olmuştur. (Taş 2020: 71) Klasik fıkıh geleneğimizin şâheserlerindenHidâyeüzerine yapılan ve Taş tarafından “emsâlsiz” olarak nitelenen (2020: 16) tecrîd-i mesâ’il tarzı bu kitap böylesi çalışmalara pek rastlanmaması bakımından ender bir eser olarak takdim edilmiştir (Taş 2020: 4).Fetvâ kitabının İstanbul kütüphanelerinde birçok nüshası bulunmakta olup (İpşirli 2011: 153), ele geçebilen sekiz nüshadan özellikle dördü kullanılarak oluşturulan tahkikli metni bir doktora çalışmasıyla yayımlanmıştır (Taş 2020).Şairin biyografisi için bk. “Kemâlî, Taşköprî-zâde Kemâleddîn Mehmed”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Yeşim Yarar
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Derleme
Kaynakça	İpşirli, Mehmet (2011). “Taşköprizâde Kemâleddin Efendi”.İslam Ansiklopedisi. C. 40. İstanbul: TDV Yay. 152-154. Şimşek, Murat (2014). “Bir Hanefî Klasiği: Mergînânî’nin el-Hidâye’si ve Üzerine Yapılan Çalışmalar”.Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi12(23): 279-321. Taş, Süleyman (2020).Taşköprizâde Kemaleddin Efendi’nin “Uddetü Ashâbi’l-Bidâyeti Ve’n-Nihâye” Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili. Doktora Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi. Taş, Süleyman (2020). “Taşköprizâde Kemâleddin Efendi ve ‘Udde Kitabı Tashkoprizadah Kamāl al-Dīn Efendī and His Book al-Uddah”.Kastamonu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi4 (1): 1-18.
Atıf Bilgileri	Yarar, Yeşim. "'UDDETÜ ASHÂBİ'L-BİDÂYE VE'N-NİHÂYE FÎ TECRÎDİ MESÂ'İLİ'L-HİDÂYE (KEMÂLÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/uddetu-ashabi-l-bidaye-ve-n-nihaye-fi-tecridi-mesa-ili-l-hidaye-kemali-tees-1680. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

'UDDETÜ ASHÂBİ'L-BİDÂYE VE'N-NİHÂYE FÎ TECRÎDİ MESÂ'İLİ'L-HİDÂYE (KEMÂLÎ)

Yazar Kemâlî, Taşköprî-zâde Kemâleddîn Mehmed (d. 960-61/1553 - ö. 1030/1621)

Basım Tarihi 14/04/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - fıkıh kitabı

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası uddetu-ashabi-l-bidaye-ve-n-nihaye-fi-tecridi-mesa-ili-l-hidaye-kemali-tees-1680

Tarih 1024/1615

Notlar Hanefî fıkhının en meşhur ve muteber metinlerinden biri üzerine yazılmış fıkıh eseri. Burhâneddin el-Mergînânî (ö. 593/1197)’ninel-Hidâyeisimli eserindeki meselelerin illetlerinden arındırılması (“tecrîd-i mesâ’il”), derlenmesi ve başka kaynaklardan ilâveler ile zenginleştirilmesiyle oluşturulmuş tek ciltlik, fetvâ mecmuası formatında Arapça bir eserdir.Kaynak eserde işlenen konular, musannifin olmaları gerektiğini düşündüğü sıraya göre yeniden tertîb edilmiş, tasnif edilen meselelerin sonlarına yine müellifin uygun gördüğü fetvâ nakilleri yerleştirilmiş, gerektiğinde mürâcaat edilebilmesi amacıyla da konuların esas metindeki yerleri belirtilerek okurlara kolaylık sağlayan bir düzen gözetilmiştir. Diğer kaynaklarda satır aralarında veya üstü kapalı olarak geçen fetvâlarel-Udde’de daha açık ve anlaşılır şekilde ifade edilmiş, bu gibi hasletleri dolayısıyla hem ulemâ için bir el kitabı hüviyeti kazanmış, hem de medreselerde okutulmuştur (Taş 2020: 4).Udde Kitabı’nın kaynakları çoğunluklaHidâyeşerhleridir. BaştaFethu’l-kadîrveel-İnâye’den olmak üzere eserin geliştirilişinde kimi zamanKifâyegibi şerh kitaplarından nakil yoluna gidilmiş, kimi zamanCâmi’u’l-fusûleynveel-Muhîtu’l-Burhânîgibi Hanefi mezhebinin diğer kaynaklarından da istifâde edilmiştir. Kullanılan kaynakların esere tatbîki konusunda müellif takdim, tehir, ilave, ihtisar şeklinde tasarruflarda bulunduğu gibi, bizzat yaptığı açıklamalarla da esere iradesini katmıştır. Bu açıklama ve ilaveler; özel isimler hakkında bilgi verme, hataları düzeltme, mukadder kelimeleri açıklama, zamirlerin merciini belirtme; ibareyi toparlama, konuyu özetleme; mahzuf manâları tefsir, muğlak ibareleri izah, meseleleri tasvir, hükmü takyid, ihtirazlara işaret vs. şeklindedir (Taş 2020: 13).Fıkhî konuları ele alması sebebiyle ilmî usûle uygun olarak sade ve net bir dile sahipUdde’nin; müellifin zarif ve edib yönü dolayısıyla özellikle mukaddime ve hâtime bölümlerinde, başta cinas ile iktibas olmak üzere zaman zaman mecaz, leff ü neşr, istiâre, seci gibi belâgî sanatlar bulunduğu gibi, eserde yer yer müellifin şâirlik yönü de ortaya konmuştur. Özellikle dîbâce bölümünde Sultan I. Ahmed (1603-1617) için yazılmış medhiyyeler yazarın bu konudaki mahâretini sergiler (Taş 2020: 69-72).Tam adı Mevlâna Kemâleddîn Muhammed b. Ahmed el-Rûmî el-Hanefi olan, ilmi geleneğe sahip Taşköprizâde ailesine mensup Kemâleddin Mehmed Efendi eserini de; medhiyyelerde bulunduğu, şiirler okuduğu, kendisinden cesaret aldığı Sultan I. Ahmed ’e ithaf etmiştir (Taş 2020: 68).Şiir kâbiliyetinin yanında dil ve şiir bilgisi de Kemâleddîn Efendi tarafından eserde ortaya konmuştur. Kitapta nâdir de olsa Farsça ifadelere yer verilmiş (Taş 2020: 75), fetvâların arasında delil sadedinde şiirler nakledildiği olmuştur. (Taş 2020: 71) Klasik fıkıh geleneğimizin şâheserlerindenHidâyeüzerine yapılan ve Taş tarafından “emsâlsiz” olarak nitelenen (2020: 16) tecrîd-i mesâ’il tarzı bu kitap böylesi çalışmalara pek rastlanmaması bakımından ender bir eser olarak takdim edilmiştir (Taş 2020: 4).Fetvâ kitabının İstanbul kütüphanelerinde birçok nüshası bulunmakta olup (İpşirli 2011: 153), ele geçebilen sekiz nüshadan özellikle dördü kullanılarak oluşturulan tahkikli metni bir doktora çalışmasıyla yayımlanmıştır (Taş 2020).Şairin biyografisi için bk. “Kemâlî, Taşköprî-zâde Kemâleddîn Mehmed”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Yeşim Yarar

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Derleme

Kaynakça İpşirli, Mehmet (2011). “Taşköprizâde Kemâleddin Efendi”.İslam Ansiklopedisi. C. 40. İstanbul: TDV Yay. 152-154. Şimşek, Murat (2014). “Bir Hanefî Klasiği: Mergînânî’nin el-Hidâye’si ve Üzerine Yapılan Çalışmalar”.Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi12(23): 279-321. Taş, Süleyman (2020).Taşköprizâde Kemaleddin Efendi’nin “Uddetü Ashâbi’l-Bidâyeti Ve’n-Nihâye” Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili. Doktora Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi. Taş, Süleyman (2020). “Taşköprizâde Kemâleddin Efendi ve ‘Udde Kitabı Tashkoprizadah Kamāl al-Dīn Efendī and His Book al-Uddah”.Kastamonu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi4 (1): 1-18.

Atıf Bilgileri Yarar, Yeşim. "'UDDETÜ ASHÂBİ'L-BİDÂYE VE'N-NİHÂYE FÎ TECRÎDİ MESÂ'İLİ'L-HİDÂYE (KEMÂLÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/uddetu-ashabi-l-bidaye-ve-n-nihaye-fi-tecridi-mesa-ili-l-hidaye-kemali-tees-1680. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].