NÛRU’L-ULÛM (HARAKÂNÎ)

Name: NÛRU’L-ULÛM (HARAKÂNÎ)
Author: Harakânî, Ebü’l-Hasan Ali b. Ahmed (Cafer) (d. ?/963 - ö. ?/1033)

İsim	NÛRU’L-ULÛM (HARAKÂNÎ)
Yazar	Harakânî, Ebü’l-Hasan Ali b. Ahmed (Cafer) (d. ?/963 - ö. ?/1033)
Basım Tarihi:	19/12/2021
Konu	Tekke Edebiyatı - Tasavvufî Nesir
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	nuru-l-ulum
Tarih	1033'ten sonra
Notlar	Şeyh Ebü’l-Hasan-i Harakânî’nin tasavvufun esaslarıyla ilgili eseri. Hicri IV. asrın sonları ve V. asrın başlarında yaşayan Harakânî’nin vaaz ve nasihatlerini, bazı sözlerini, münâcât ve menkıbelerini muhtevi (Uludağ 1998: 93) olan eserinin tam adıel-Muntahab min Kitâbi Nûri’l-ulûm min kelâmi eş-Şeyh Ebi’l-Hasan el-Harakânîbaşlığını taşımaktadır. Başlıkta geçen “Nûru’l-ulûm’dan Bir Seçme” (el-Muntahab min Kitâbi Nûri’l-ulûm) ibaresinden eserin tamamının olmadığı anlaşılmaktadır. Sadece bu nüsha elde mevcut olup eserin orijinalinin nerede olduğu bilinmemektedir (Çiftçi yty.: 182, 185). Ayrıca bu eser bizzat Harakânî tarafından yazılmamıştır. Kaynaklarda vefatından sonra müridlerinden birisi tarafından kaleme alındığı kaydedilmiştir. Eserin seçmelerden oluşan tek yazma nüshası Britanya Müzesi Kütüphanesi’ndedir (Kantarcı 1997: 19). Eser, Charles Rieu tarafından hazırlananCatalogue of the Persian Manuscripts in the British Museumadlı çalışmanın birinci cildinde “Veliler ve Sufilerin Hayatı” başlığı altında, numara 249’da verilmiştir. Katalogda ayrıca yazma eser hakkında bilgiler de mevcuttur (Rieu 1879: 342).Tasavvufi ve edebî yönüyle ön planda olan eser Harakânî’nin öğretileri ve tasavvuftaki metodu açısından önemli bilgiler içermektedir. Kitap eşit hacimde olmayan on bölüme ayrılmıştır. Bölümler arasında mantıklı bir bağ bulunmamaktadır (Çiftçi yty: 193). Buna göre; birinci bölüm; soru ve cevap, ikinci bölüm; vaaz ve nasihat, üçüncü bölüm; Hz. Peygamber’in hadisleri, dördüncü bölüm; Allah’ın kendisine yaptığı lütuflar, beşinci bölüm; onun Allah’a yaptığı münâcât, altıncı bölüm; onun duyduğu heyecan, yedinci bölüm; kalplere yapılan ilham, sekizinci bölüm; mücahede, dokuzuncu bölüm; onun hayat hikâyesi, onuncu bölüm; kerametleri hakkındadır. Bu bölümler içerisinde yer alan Hz. Peygamber’in hadislerini muhtevi üçüncü bölüm eserde yoktur (Çiftçi yty: 194; Can 2014: 44).Eserle ilgili Berthels: “Bu eserin üslubunda göze çarpan en önemli özellik onun olağanüstü sade olmasıdır.” derken, ünlü edebiyatçı ve tarihçilerden Zebîhullâh-i Safâ (1911-1999) “Nûru’l-ulûm çok sade, akıcı, tatlı ve çekici bir üsluba sahiptir” (Çiftçi yty : 200) demiştir.Ferîdüddin Attâr’ın (öl. 618/1221) ölümünden bir yıl önce 1220’de kaleme aldığıTezkiretü’l-Evliyâadlı eserde Harakânî’nin bazı sözlerine yer verdiği bilinmektedir (Uludağ 2007: 592-640). Bunun dışında eser hakkında yapılan ilk çalışma 1914 tarihlidir. Reynold Alleyne Nicholson (1868-1945) tarafından İngilizce kaleme alınan The Mystics of Islam (İslâm Sûfîleri) adlı eserde Nûru’l-ulûm’un bazı bölümleri tercüme edilmiş ve mezkûr eserin beşinci bölümü olan “Saints and Miracles”de (Veliler ve Kerametler) değerlendirilmiştir (Nicholson 2016: 107-130; Nicholson 1978: 115-119). Eser hakkında bir diğer çalışma 1927’de yapılmıştır. Rus Şarkiyatçı Evgenii Eduardoviç Berthels (1890-1957) bu eseri bir mukaddime ile birlikte 1927’de neşretmiştir. Ayrıca Rusça tercümesiyle birlikte 1929'da Rusya’da çıkanIran Dergisi'nin III. cildi, sayfa 155-224’te “Nûr al-ulûm Zhizneoisanie Sheykha Abu’l-Hasan Kharakânî” başlığı ile yayımlamıştır. Berthels’in bu eserinin de içinde olduğu toplam yirmi yedi makalesi 1965 yılında Tacikistan İlimler Akademisi’nde Sufizm i Sufiskaya Literatüre adı ile yayımlanmıştır. Aynı eser, Sîrûs-i Îzedî tarafından Farsçaya çevrilerekTasavvuf ve Edebiyat-ı Tasavvufadıyla 1356 hş. yılında Tahran’da basılmıştır. Tahran’da eserle ilgili Muctebâ-yı Mînovî tarafından 1353 hş. yılında ve Abdurrefî-i Hakîkat tarafından da 1359 hş. yılında yayımlanmış eserler de mevcuttur (Çiftçi yty: 182-183). Hakîkat’in eserinde özellikle Harakânî’nin hayatı, akidesi, dünya görüşü hakkında geniş bilgiler verilmiş, onun tasavvuftaki yeri ve hizmetleri anlatılmıştır (Nagısoylu 2012: 361). Ayrıca eser Harakân şehri ve Harakânî türbesi ile ilgili coğrafî bilgi ve resimlere yer vermesi açısından da önem arz etmektedir (Acer 2021: 245). Türkiye’de ise Şenol Kantarcı, İbrahim Alanka ve Hasan Çiftçi eser üzerinde çalışmıştır. Ayrıca Harakânî özelinde Kafkas Üniversitesi'de 2012 yılında Uluslararası düzeyde bir sempozyum düzenlemiştir.Eser sahibinin biyografisi için bk. “Harakânî, Ebu’l-Hasen Ali b. Ahmed (Cafer)”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Reyhan Keleş
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Derleme
Kaynakça	Acer, Abdulrahman (2012). “Ebu’l-Hasan Harakânî Araştırmalarına Bibliyografik Bir Katkı Denemesi: ‘Eşsiz Ârif Ebu’l-Hasan Harakânî’nin Benzersiz Eseri Nûru’l-Ulûm ve Onun Hâl, Eser ve Fikirleri’ İsimli Eserin Tanıtımı: Nâşir: Abdürrefî Hakîkat (İntişârât-ı Kitâbhâne-i Behcet, 10. Baskı, 1390)”.I. Uluslararası Harakanî Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Kars: Kars Kafkas Üniversitesi Ebu’l-Hasan Harakanî Uygulama ve Araştırma Merkezi Seyyid Ebu’l-Hasan Harakani Vakfı Yay. 245-252. Can, Ayfer (2014). “Ebu’l-Hasan Harakânî’nin Hayatı ve Eserleri”.Harakânî Dergisi.1: 33-48. Çiftçi, Hasan (yty).Şeyh Ebü’l-Hasan-i Harakânî (r.a.) I (Hayatı, Çevresi, Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri) Nûru’l-ulûm ve Münâcât’ı (Çeviri-Açıklama-Metin). Kars: Şehit Ebü’l-Hasan Harakânî Derneği Yay. Kantarcı,Şenol (1997).Nûru’l-ulûm eş-Şeyh es-Seyyid Ebu’l-Hasan Harakânî. Kars: Ebü’l-Hasan Harakânî Derneği Yay. Nagısoylu, Möhşün (2012). “Asrar At-Tovhid Eserinde Ebu’l-Hasan Harakani”.I. Uluslararası Harakanî Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Kars: Kars Kafkas Üniversitesi Ebu’l-Hasan Harakanî Uygulama ve Araştırma Merkezi Seyyid Ebu’l-Hasan Harakani Vakfı Yay. 360-366. Nicholson, Reynold Alleyne (1978).İslâm Sûfîleri (The Mistics of Islam). (çev. M. Dağ, K. Işık, R. Fığlalı, A. Şener, R. Ayas ve İ. Kayaoğlu). Ankara: Kültür Bakanlığı Yay. Nicholson, Reynold Alleyne (2016).The Mistics of Islam. Kaliforniya: Mt. San Antonio Koleji. Rieu, Charles (1879).Catalogue of the Persian Manuscripts in the British Museum. C. 1. London. Uludağ, Süleyman (1998). “Harakânî”.Diyanet İslam Ansiklopedisi. C. 16. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 93-94. Uludağ, Süleyman (2007).Feridüddîn Attâr Evliya Tezkireleri. İstanbul: Kabalcı Yay.
Atıf Bilgileri	Keleş, Reyhan. "NÛRU’L-ULÛM (HARAKÂNÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/nuru-l-ulum. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

NÛRU’L-ULÛM (HARAKÂNÎ)

Yazar Harakânî, Ebü’l-Hasan Ali b. Ahmed (Cafer) (d. ?/963 - ö. ?/1033)

Basım Tarihi 19/12/2021

Konu Tekke Edebiyatı - Tasavvufî Nesir

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası nuru-l-ulum

Tarih 1033'ten sonra

Notlar Şeyh Ebü’l-Hasan-i Harakânî’nin tasavvufun esaslarıyla ilgili eseri. Hicri IV. asrın sonları ve V. asrın başlarında yaşayan Harakânî’nin vaaz ve nasihatlerini, bazı sözlerini, münâcât ve menkıbelerini muhtevi (Uludağ 1998: 93) olan eserinin tam adıel-Muntahab min Kitâbi Nûri’l-ulûm min kelâmi eş-Şeyh Ebi’l-Hasan el-Harakânîbaşlığını taşımaktadır. Başlıkta geçen “Nûru’l-ulûm’dan Bir Seçme” (el-Muntahab min Kitâbi Nûri’l-ulûm) ibaresinden eserin tamamının olmadığı anlaşılmaktadır. Sadece bu nüsha elde mevcut olup eserin orijinalinin nerede olduğu bilinmemektedir (Çiftçi yty.: 182, 185). Ayrıca bu eser bizzat Harakânî tarafından yazılmamıştır. Kaynaklarda vefatından sonra müridlerinden birisi tarafından kaleme alındığı kaydedilmiştir. Eserin seçmelerden oluşan tek yazma nüshası Britanya Müzesi Kütüphanesi’ndedir (Kantarcı 1997: 19). Eser, Charles Rieu tarafından hazırlananCatalogue of the Persian Manuscripts in the British Museumadlı çalışmanın birinci cildinde “Veliler ve Sufilerin Hayatı” başlığı altında, numara 249’da verilmiştir. Katalogda ayrıca yazma eser hakkında bilgiler de mevcuttur (Rieu 1879: 342).Tasavvufi ve edebî yönüyle ön planda olan eser Harakânî’nin öğretileri ve tasavvuftaki metodu açısından önemli bilgiler içermektedir. Kitap eşit hacimde olmayan on bölüme ayrılmıştır. Bölümler arasında mantıklı bir bağ bulunmamaktadır (Çiftçi yty: 193). Buna göre; birinci bölüm; soru ve cevap, ikinci bölüm; vaaz ve nasihat, üçüncü bölüm; Hz. Peygamber’in hadisleri, dördüncü bölüm; Allah’ın kendisine yaptığı lütuflar, beşinci bölüm; onun Allah’a yaptığı münâcât, altıncı bölüm; onun duyduğu heyecan, yedinci bölüm; kalplere yapılan ilham, sekizinci bölüm; mücahede, dokuzuncu bölüm; onun hayat hikâyesi, onuncu bölüm; kerametleri hakkındadır. Bu bölümler içerisinde yer alan Hz. Peygamber’in hadislerini muhtevi üçüncü bölüm eserde yoktur (Çiftçi yty: 194; Can 2014: 44).Eserle ilgili Berthels: “Bu eserin üslubunda göze çarpan en önemli özellik onun olağanüstü sade olmasıdır.” derken, ünlü edebiyatçı ve tarihçilerden Zebîhullâh-i Safâ (1911-1999) “Nûru’l-ulûm çok sade, akıcı, tatlı ve çekici bir üsluba sahiptir” (Çiftçi yty : 200) demiştir.Ferîdüddin Attâr’ın (öl. 618/1221) ölümünden bir yıl önce 1220’de kaleme aldığıTezkiretü’l-Evliyâadlı eserde Harakânî’nin bazı sözlerine yer verdiği bilinmektedir (Uludağ 2007: 592-640). Bunun dışında eser hakkında yapılan ilk çalışma 1914 tarihlidir. Reynold Alleyne Nicholson (1868-1945) tarafından İngilizce kaleme alınan The Mystics of Islam (İslâm Sûfîleri) adlı eserde Nûru’l-ulûm’un bazı bölümleri tercüme edilmiş ve mezkûr eserin beşinci bölümü olan “Saints and Miracles”de (Veliler ve Kerametler) değerlendirilmiştir (Nicholson 2016: 107-130; Nicholson 1978: 115-119). Eser hakkında bir diğer çalışma 1927’de yapılmıştır. Rus Şarkiyatçı Evgenii Eduardoviç Berthels (1890-1957) bu eseri bir mukaddime ile birlikte 1927’de neşretmiştir. Ayrıca Rusça tercümesiyle birlikte 1929'da Rusya’da çıkanIran Dergisi'nin III. cildi, sayfa 155-224’te “Nûr al-ulûm Zhizneoisanie Sheykha Abu’l-Hasan Kharakânî” başlığı ile yayımlamıştır. Berthels’in bu eserinin de içinde olduğu toplam yirmi yedi makalesi 1965 yılında Tacikistan İlimler Akademisi’nde Sufizm i Sufiskaya Literatüre adı ile yayımlanmıştır. Aynı eser, Sîrûs-i Îzedî tarafından Farsçaya çevrilerekTasavvuf ve Edebiyat-ı Tasavvufadıyla 1356 hş. yılında Tahran’da basılmıştır. Tahran’da eserle ilgili Muctebâ-yı Mînovî tarafından 1353 hş. yılında ve Abdurrefî-i Hakîkat tarafından da 1359 hş. yılında yayımlanmış eserler de mevcuttur (Çiftçi yty: 182-183). Hakîkat’in eserinde özellikle Harakânî’nin hayatı, akidesi, dünya görüşü hakkında geniş bilgiler verilmiş, onun tasavvuftaki yeri ve hizmetleri anlatılmıştır (Nagısoylu 2012: 361). Ayrıca eser Harakân şehri ve Harakânî türbesi ile ilgili coğrafî bilgi ve resimlere yer vermesi açısından da önem arz etmektedir (Acer 2021: 245). Türkiye’de ise Şenol Kantarcı, İbrahim Alanka ve Hasan Çiftçi eser üzerinde çalışmıştır. Ayrıca Harakânî özelinde Kafkas Üniversitesi'de 2012 yılında Uluslararası düzeyde bir sempozyum düzenlemiştir.Eser sahibinin biyografisi için bk. “Harakânî, Ebu’l-Hasen Ali b. Ahmed (Cafer)”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Reyhan Keleş

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Derleme

Kaynakça Acer, Abdulrahman (2012). “Ebu’l-Hasan Harakânî Araştırmalarına Bibliyografik Bir Katkı Denemesi: ‘Eşsiz Ârif Ebu’l-Hasan Harakânî’nin Benzersiz Eseri Nûru’l-Ulûm ve Onun Hâl, Eser ve Fikirleri’ İsimli Eserin Tanıtımı: Nâşir: Abdürrefî Hakîkat (İntişârât-ı Kitâbhâne-i Behcet, 10. Baskı, 1390)”.I. Uluslararası Harakanî Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Kars: Kars Kafkas Üniversitesi Ebu’l-Hasan Harakanî Uygulama ve Araştırma Merkezi Seyyid Ebu’l-Hasan Harakani Vakfı Yay. 245-252. Can, Ayfer (2014). “Ebu’l-Hasan Harakânî’nin Hayatı ve Eserleri”.Harakânî Dergisi.1: 33-48. Çiftçi, Hasan (yty).Şeyh Ebü’l-Hasan-i Harakânî (r.a.) I (Hayatı, Çevresi, Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri) Nûru’l-ulûm ve Münâcât’ı (Çeviri-Açıklama-Metin). Kars: Şehit Ebü’l-Hasan Harakânî Derneği Yay. Kantarcı,Şenol (1997).Nûru’l-ulûm eş-Şeyh es-Seyyid Ebu’l-Hasan Harakânî. Kars: Ebü’l-Hasan Harakânî Derneği Yay. Nagısoylu, Möhşün (2012). “Asrar At-Tovhid Eserinde Ebu’l-Hasan Harakani”.I. Uluslararası Harakanî Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Kars: Kars Kafkas Üniversitesi Ebu’l-Hasan Harakanî Uygulama ve Araştırma Merkezi Seyyid Ebu’l-Hasan Harakani Vakfı Yay. 360-366. Nicholson, Reynold Alleyne (1978).İslâm Sûfîleri (The Mistics of Islam). (çev. M. Dağ, K. Işık, R. Fığlalı, A. Şener, R. Ayas ve İ. Kayaoğlu). Ankara: Kültür Bakanlığı Yay. Nicholson, Reynold Alleyne (2016).The Mistics of Islam. Kaliforniya: Mt. San Antonio Koleji. Rieu, Charles (1879).Catalogue of the Persian Manuscripts in the British Museum. C. 1. London. Uludağ, Süleyman (1998). “Harakânî”.Diyanet İslam Ansiklopedisi. C. 16. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 93-94. Uludağ, Süleyman (2007).Feridüddîn Attâr Evliya Tezkireleri. İstanbul: Kabalcı Yay.

Atıf Bilgileri Keleş, Reyhan. "NÛRU’L-ULÛM (HARAKÂNÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/nuru-l-ulum. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].