KİTÂB-I ZİYÂ’Ü’L-ENVÂR DER ZİKR-İ TÂİFE-İ BÂBİYYE VE AHBÂBİYYE (NEVVÂB)

Name: KİTÂB-I ZİYÂ’Ü’L-ENVÂR DER ZİKR-İ TÂİFE-İ BÂBİYYE VE AHBÂBİYYE (NEVVÂB)
Author: Nevvâb, Mir Möhsün (d. 1249/1833 - ö. 1337/1919)

İsim	KİTÂB-I ZİYÂ’Ü’L-ENVÂR DER ZİKR-İ TÂİFE-İ BÂBİYYE VE AHBÂBİYYE (NEVVÂB)
Yazar	Nevvâb, Mir Möhsün (d. 1249/1833 - ö. 1337/1919)
Basım Tarihi:	28/03/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - Bâbilik inancı ile ilgili reddiye
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	kitab-i-ziya-u-l-envar-der-zikr-i-taife-i-babiyye-ve-ahbabiyye-nevvab
Tarih	1316/1898-99
Notlar	Nevvâb'ın eseri.Kitâb-ı Ziyâ’ü’l-Envâr der Zikr-i Tâife-i Bâbiyye ve Ahbâbiyye1316/1898-99 yılında yazılmaya başlanmıştır. Eserin başlarında yer alan telif sebebi kısmında (2a) İran’da baş göstermiş olan Bâbîler hareketi eleştirilmekte ve bunların amacının İslâmiyet’e zarar vermek olduğu ifade edilmektedir. Yazar, kendi eserini Bâbiyye inancına karşı bir reddiye olarak yazmayı planlamıştır.Eser, mukaddimeden, dokuz makaleden ve hatimeden ibarettir. Mukaddimede (3b) konunun genel çerçevesi ile beraber bu eserin yazılması sırasında yararlanılan kaynaklardan söz edilmiştir. Bunların arasında Karabağlı aydınlardan olan Baki’nin Tiflis’ten getirmiş olduğuÎkânadlı kitap ve bir diğer şahsın yazara sunduğuRisale-i Seyyahbaşlıklı eser önemli bir yere sahiptir. Zira Bâbîlerin görüşlerini yansıtan her iki eserdeki tezler,Ziyâ’ü’l-Envâr’da Nevvâb tarafından ciddi tenkitlere tâbi tutulmuştur.Eserin ilk makalesi, Bâbîliğin kurucusu olan Mirza Ali Muhammed Bâb’ın aslının ve nesebinin, onun ahvalinin, akvalinin ve akaidinin açıklanmasına adanmıştır (Nəvvab, M-75: 7b). İkinci makale, Şirazlı Mirza Ali Muhammed Bâb’ın 1266 yılında Tebriz’de devlet büyüklerinin fermanı ve din adamlarının fetvası üzerine öldürülmesinden söz etmektedir(Nəvvab, M-75: 15b). Üçüncü makalede, Mirza Ali Muhammed Bâb’ın müritlerinin İran’ın değişik şehirlerinde çıkarmış oldukları kargaşalar ve bu bunların bastırılması konusuna değinilmiştir (Nəvvab, M-75: 17a). Dördüncü makale, Bâb’ın ardıllarından olan Molla Hüseyin Büşrûye’nin ahvalinden, onun İran’da çıkarmış oldu fitne ve fesattan ve öldürülmesinden bahseder (18b). Beşinci makale, Molla Muhammed Ali Zencânî’nin faaliyetleri ve katledilmesi hakkındadır (20a). Altıncı makale, yine Bâb’ın ardıllarından olan ve Bahâîlik akımının kurucusu olan Mirza Hüseyin Ali Bahâ’nın nesebinden, hayatından ve 1269 yılında İslâmiyet’e zarar veren faaliyetlerde bulunmasından söz eder (21b). Yedinci makalede Kur’ân-ı Kerîm’in ayetlerini kimsenin değiştiremeyeceğinden yola çıkılarak Bâbîlerin bu yöndeki faaliyetleri eleştirilmektedir (29a). Sekizinci makalede Hüseyin Ali Bahâ ile oğlu Abbas’ın başından geçenler ele alınmıştır (35a). Dokuzuncu makalede ise Şiilikteki Mehdi inancı bahis konusudur (47b). Hatimede (Nəvvab, M-75: 49b) Bâbîlik konusunda genel bir değerlendirme yapılmış ve okurlara nasihatlarda bulunulmuştur.Ziyâ’ü’l-Envâr'ın müellif hattı üç elyazması nüshası (M-75; Б-7052; Б-2929) Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Elyazmaları Enstitüsünde muhafaza edilmektedir. Eser şimdiye kadar araştırılmaya tabi tutulmamış ve yayımlanmamıştır.Yazarın biyografisi için bk. "Nevvâb, Mir Möhsün".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Nəvvab, Mir Möhsün (M-75).Ziyaül-ənvar. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Əlyazmalar İnstitutu. Nəvvab, Mir Möhsün (Б-7052).Ziyaül-ənvar.Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Əlyazmalar İnstitutu. Nəvvab, Mir Möhsün (Б-2929).Ziyaül-ənvar.Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Əlyazmalar İnstitutu.
Atıf Bilgileri	MUSALI, Vüsale. "KİTÂB-I ZİYÂ’Ü’L-ENVÂR DER ZİKR-İ TÂİFE-İ BÂBİYYE VE AHBÂBİYYE (NEVVÂB)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kitab-i-ziya-u-l-envar-der-zikr-i-taife-i-babiyye-ve-ahbabiyye-nevvab. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

KİTÂB-I ZİYÂ’Ü’L-ENVÂR DER ZİKR-İ TÂİFE-İ BÂBİYYE VE AHBÂBİYYE (NEVVÂB)

Yazar Nevvâb, Mir Möhsün (d. 1249/1833 - ö. 1337/1919)

Basım Tarihi 28/03/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - Bâbilik inancı ile ilgili reddiye

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası kitab-i-ziya-u-l-envar-der-zikr-i-taife-i-babiyye-ve-ahbabiyye-nevvab

Tarih 1316/1898-99

Notlar Nevvâb'ın eseri.Kitâb-ı Ziyâ’ü’l-Envâr der Zikr-i Tâife-i Bâbiyye ve Ahbâbiyye1316/1898-99 yılında yazılmaya başlanmıştır. Eserin başlarında yer alan telif sebebi kısmında (2a) İran’da baş göstermiş olan Bâbîler hareketi eleştirilmekte ve bunların amacının İslâmiyet’e zarar vermek olduğu ifade edilmektedir. Yazar, kendi eserini Bâbiyye inancına karşı bir reddiye olarak yazmayı planlamıştır.Eser, mukaddimeden, dokuz makaleden ve hatimeden ibarettir. Mukaddimede (3b) konunun genel çerçevesi ile beraber bu eserin yazılması sırasında yararlanılan kaynaklardan söz edilmiştir. Bunların arasında Karabağlı aydınlardan olan Baki’nin Tiflis’ten getirmiş olduğuÎkânadlı kitap ve bir diğer şahsın yazara sunduğuRisale-i Seyyahbaşlıklı eser önemli bir yere sahiptir. Zira Bâbîlerin görüşlerini yansıtan her iki eserdeki tezler,Ziyâ’ü’l-Envâr’da Nevvâb tarafından ciddi tenkitlere tâbi tutulmuştur.Eserin ilk makalesi, Bâbîliğin kurucusu olan Mirza Ali Muhammed Bâb’ın aslının ve nesebinin, onun ahvalinin, akvalinin ve akaidinin açıklanmasına adanmıştır (Nəvvab, M-75: 7b). İkinci makale, Şirazlı Mirza Ali Muhammed Bâb’ın 1266 yılında Tebriz’de devlet büyüklerinin fermanı ve din adamlarının fetvası üzerine öldürülmesinden söz etmektedir(Nəvvab, M-75: 15b). Üçüncü makalede, Mirza Ali Muhammed Bâb’ın müritlerinin İran’ın değişik şehirlerinde çıkarmış oldukları kargaşalar ve bu bunların bastırılması konusuna değinilmiştir (Nəvvab, M-75: 17a). Dördüncü makale, Bâb’ın ardıllarından olan Molla Hüseyin Büşrûye’nin ahvalinden, onun İran’da çıkarmış oldu fitne ve fesattan ve öldürülmesinden bahseder (18b). Beşinci makale, Molla Muhammed Ali Zencânî’nin faaliyetleri ve katledilmesi hakkındadır (20a). Altıncı makale, yine Bâb’ın ardıllarından olan ve Bahâîlik akımının kurucusu olan Mirza Hüseyin Ali Bahâ’nın nesebinden, hayatından ve 1269 yılında İslâmiyet’e zarar veren faaliyetlerde bulunmasından söz eder (21b). Yedinci makalede Kur’ân-ı Kerîm’in ayetlerini kimsenin değiştiremeyeceğinden yola çıkılarak Bâbîlerin bu yöndeki faaliyetleri eleştirilmektedir (29a). Sekizinci makalede Hüseyin Ali Bahâ ile oğlu Abbas’ın başından geçenler ele alınmıştır (35a). Dokuzuncu makalede ise Şiilikteki Mehdi inancı bahis konusudur (47b). Hatimede (Nəvvab, M-75: 49b) Bâbîlik konusunda genel bir değerlendirme yapılmış ve okurlara nasihatlarda bulunulmuştur.Ziyâ’ü’l-Envâr'ın müellif hattı üç elyazması nüshası (M-75; Б-7052; Б-2929) Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Elyazmaları Enstitüsünde muhafaza edilmektedir. Eser şimdiye kadar araştırılmaya tabi tutulmamış ve yayımlanmamıştır.Yazarın biyografisi için bk. "Nevvâb, Mir Möhsün".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Prof. Dr. Vüsale MUSALI

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Nəvvab, Mir Möhsün (M-75).Ziyaül-ənvar. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Əlyazmalar İnstitutu. Nəvvab, Mir Möhsün (Б-7052).Ziyaül-ənvar.Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Əlyazmalar İnstitutu. Nəvvab, Mir Möhsün (Б-2929).Ziyaül-ənvar.Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Əlyazmalar İnstitutu.

Atıf Bilgileri MUSALI, Vüsale. "KİTÂB-I ZİYÂ’Ü’L-ENVÂR DER ZİKR-İ TÂİFE-İ BÂBİYYE VE AHBÂBİYYE (NEVVÂB)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kitab-i-ziya-u-l-envar-der-zikr-i-taife-i-babiyye-ve-ahbabiyye-nevvab. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].