DÎVÂN (ŞÂHÎ)

Name: DÎVÂN (ŞÂHÎ)
Author: ŞÂHÎ, Emîr Ak Melîk b. Cemâleddîn Fîrûzkûhî-yi Sebzevârî (d. 772-782 /1370-1371 [?] - 1380-1381 - ö. 857/1453)

İsim	DÎVÂN (ŞÂHÎ)
Yazar	ŞÂHÎ, Emîr Ak Melîk b. Cemâleddîn Fîrûzkûhî-yi Sebzevârî (d. 772-782 /1370-1371 [?] - 1380-1381 - ö. 857/1453)
Basım Tarihi:	07/06/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - divan, şiirler
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	divan-sahi-tees-1555
Tarih	15. yüzyıl (?)- 16.yüzyıl (?)
Notlar	Hattat, musikişinas, nakkaş ve şair Sebzvârlı Şâhî’nin tek eseri.Eserin dili Farsçadır ve bin beyittir. Timur oğullarından Ebulkasım Bâbur Bahadır hükümeti zamanında vefat eden şairin ortalama 70 yıl yaşadığı söylenir (Devletşâh 1977: 497). Kaynaklarda eserin müellif hatlı nüsha tespitinin yapılamadığı belirtilmektedir. “Asıl adı Emîr Ak Melik b. Cemâleddin Fîrûz Kûhî-yi Sebzvârî” olan şairden geriye sadece eser içindeki şiirleri kalmıştır (Hândmîr 1333/1915). Emîr Timur’a intisap etmiş, “Emîr” lakabını ve “Şâhî” mahlasını almıştır” (Kaska 2020: 126). Herat’ta Baysungur Han’a iltica eden şair burada ilim ve edebiyat talim etmiştir (Devletşâh 1977: 495). Devletşâh tezkiresinde Farsça yazan şairler arasında zikredilen Şâhî (1977: 47) için gazellerinin meşhur olduğu ve onun başka şiir tarzına teveccüh etmediği belirtilir (1977: 495-496-497). Molla Câmî, Bahâristân adlı Farsça eserinde şairi “temiz ve hoş ifadeli” gibi vasıflarla över (Gençosman 1985: 164). Hândmîr, Alî Şîr Nevâyî, Devletşâh, Molla Câmî gibi Şâhî’yi anlatan tezkire-hâl-tercümelerinin ittifak ettiği husus, Fars edebiyatı sahasında Şâhî’nin h. 9. /m. 15.-16. yüzyılın fesahat önderi ve belagat ehli sayılmasıdır (Çınarcı 2011: 31). Kendisinden asırlar sonra Anadolu sahasında “şair ve münşî Süheylî, Gülşen-i Şuʽarā adlı şâirnâmesi”nde Şâhî’ye atfettiği dizelerde onun şairliğini övgüye değer bulmuş ve şiirleştirmiştir (Çalka, 2017: 278-281-282; Harmancı, 2007: 136). Günümüze yakın bir çalışmada ise Şâhî’den “Molla Câmî’ye dahi üstadlık edecek derecede şairlik kudreti olan” bir şair olarak bahsedilmektedir (Browne 1909’dan aktaran Çınarcı 2011: 32).Çoğunluğu gazel olan muhtelif nazım şekilleriyle tertip edilen eser, farklı sayıda varaklara sahip nüshalarla yurt içinde çeşitli kütüphanelerin el-yazma bölümlerinde mevcuttur. Bunlar: Dîvân-ı Şâhî adıyla TBMM Kütüphanesi, İzmir Milli Kütüphanesi, Çorum Halk ve Manisa İl Halk kütüphaneleriyle Yapı Kredi Sermet Çifter Kütüphanesi’nde birer nüsha; İstanbul Millet ve İstanbul Nuruosmaniye kütüphanelerinde dörder nüsha; Süleymaniye Kütüphanesi’nde iki nüsha hâlindedir. Dîvân-ı Gazelliyât-ı Şâhî adıyla Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu’nda ve Müntehabât-ı Dîvân-ı Şâhî adıyla Bursa Milli Kütüphanesi’nde (Çınarcı 2011: 29-30,124-127) de bulunan Dîvân-ı Şâhî’nin yurt dışında İranlı araştırmacı Saîd Hamîdiyân tarafından 1348/1929 yılında neşredildiği bilinmektedir. Edebî zümrelerce rağbet gören eser şârihlerin de ilgisini çekmiştir. Bu ilginin ürünlerinden olan Şerh-i Dîvân-ı Şâhî, Osmanlı âlimi şârih Şemʽî’ye aittir (ö. 1011/1602-1603 [?]). Eserde Süleymaniye Kütüphanesi, h. 1061/m. 1651 istinsah tarihli Hüsnü Paşa nüshasının ketebe kaydına göre 184 gazel, 25 rubai mevcuttur. Bunun müstensihi Hüseyin Mağribî’dir. Şiirler elif-bâ sırasınca ve her bahrin kalıbı bahir başında olmak üzere sıralanmıştır. Gazellerin beşi kıt’a, beşi mu’amma, on beşi rubai özelliklerini taşımaktadır. Nesih hatlı nüsha 17 satır 170 varaktır (Çınarcı 2011: 124). Çınarcı, Şemʽî’'nin şerhi üzerinde doktora çalışması yapmıştır (2011).Sanatçının biyografisi için ayrıca bk. “Şâhî, Mîr Şâhî, Mîr Akmelik, Akmelik bin Melik Cemâleddîn-i Fîrûzkûhî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Rabia şenay şişman
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum
Niteliği	Telif
Kaynakça	Browne E. G. (1909).Literary History of Persia(Çev. Hikmet ‘Alî Asgar) (E. Browne, ez Sa‘dî tâ Câmi/Sâdî’den Câmî’ye kadar İran Edebiyat Tarihi. s. 724-725). Çalka, M. Sait (2017). "Bir Şairnâme Örneği Olarak Süheylî’nin Gülşen-i Şuarâ Adlı Kasidesi ve Bu Kasidede Yer Alan Türk, Arap ve Fars Şairleri".Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi / SUTAD.42: 273-301. Çınarcı, Mehmet Nuri (2016). "Mustafa Şem’înin Şerh-i Divan-ı Şâhî Adlı Eserinde Yer Verdiği Alıntılar".Turkish Studies İnternational Periodical for Languages, Literature and History of Turkish or TurkicV. 11/10. s. 191-202. Devletşâh Semerkandî (1977).Tezkîretü’ş-Şuarâ.Devletşâh Tezkiresi, C. I-II-III (Çev. Necati Lugal). İstanbul: Tercüman Gazetesi Yayınları. Hândmîr, Gıyâseddîn (1333/ 1915).Târîhu Habibü’s-Siyer fî Ahbâr-ı Efrâd-ı Beşer,C. IV. Kitabhâne-i Hayyam. Tehran. Harmancı, Esat (2007).Süheylî Ahmed bin Hemdem Kethudâ – Dîvân. Ankara: Akçağ Yayınları. Kaska, Çetin (2020).İran Şairleri Sözlüğü/ Dictionary of Iranian Poets. İstanbul: Hiperyayın. Molla Câmî (1985).Bahâristân(Çev. M. Nuri Gençosman). İstanbul: MEB Yayınları. Nevâyî, A. Şîr (2015).Mecâlisü’n-Nefâyis II, (Çeviri ve Notlar), (Haz. Kemal Eraslan), Ankara: TDK Yayınları, s. 28-51. Safa, Zebihullah (1384).Târîh-i Edebiyyât Der-Îrân, C. IV. İntişarât-ı Firdevs. (Hulasa-ı Cild-i Sivvom): Tahran. Saîd Hamîdiyân (1348/1929).Dîvân-ı Emîr Şâhî / Ez Şuʽarâ-yı Bozorg Sede-i Nuhum Hicrî.Tehrân: İntişarât-ı İbn-i Sînâ. https://www.academia.edu/1845931/Süheylî_dîvan
Atıf Bilgileri	şişman, rabia şenay. "DÎVÂN (ŞÂHÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-sahi-tees-1555. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

DÎVÂN (ŞÂHÎ)

Yazar ŞÂHÎ, Emîr Ak Melîk b. Cemâleddîn Fîrûzkûhî-yi Sebzevârî (d. 772-782 /1370-1371 [?] - 1380-1381 - ö. 857/1453)

Basım Tarihi 07/06/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - divan, şiirler

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası divan-sahi-tees-1555

Tarih 15. yüzyıl (?)- 16.yüzyıl (?)

Notlar Hattat, musikişinas, nakkaş ve şair Sebzvârlı Şâhî’nin tek eseri.Eserin dili Farsçadır ve bin beyittir. Timur oğullarından Ebulkasım Bâbur Bahadır hükümeti zamanında vefat eden şairin ortalama 70 yıl yaşadığı söylenir (Devletşâh 1977: 497). Kaynaklarda eserin müellif hatlı nüsha tespitinin yapılamadığı belirtilmektedir. “Asıl adı Emîr Ak Melik b. Cemâleddin Fîrûz Kûhî-yi Sebzvârî” olan şairden geriye sadece eser içindeki şiirleri kalmıştır (Hândmîr 1333/1915). Emîr Timur’a intisap etmiş, “Emîr” lakabını ve “Şâhî” mahlasını almıştır” (Kaska 2020: 126). Herat’ta Baysungur Han’a iltica eden şair burada ilim ve edebiyat talim etmiştir (Devletşâh 1977: 495). Devletşâh tezkiresinde Farsça yazan şairler arasında zikredilen Şâhî (1977: 47) için gazellerinin meşhur olduğu ve onun başka şiir tarzına teveccüh etmediği belirtilir (1977: 495-496-497). Molla Câmî, Bahâristân adlı Farsça eserinde şairi “temiz ve hoş ifadeli” gibi vasıflarla över (Gençosman 1985: 164). Hândmîr, Alî Şîr Nevâyî, Devletşâh, Molla Câmî gibi Şâhî’yi anlatan tezkire-hâl-tercümelerinin ittifak ettiği husus, Fars edebiyatı sahasında Şâhî’nin h. 9. /m. 15.-16. yüzyılın fesahat önderi ve belagat ehli sayılmasıdır (Çınarcı 2011: 31). Kendisinden asırlar sonra Anadolu sahasında “şair ve münşî Süheylî, Gülşen-i Şuʽarā adlı şâirnâmesi”nde Şâhî’ye atfettiği dizelerde onun şairliğini övgüye değer bulmuş ve şiirleştirmiştir (Çalka, 2017: 278-281-282; Harmancı, 2007: 136). Günümüze yakın bir çalışmada ise Şâhî’den “Molla Câmî’ye dahi üstadlık edecek derecede şairlik kudreti olan” bir şair olarak bahsedilmektedir (Browne 1909’dan aktaran Çınarcı 2011: 32).Çoğunluğu gazel olan muhtelif nazım şekilleriyle tertip edilen eser, farklı sayıda varaklara sahip nüshalarla yurt içinde çeşitli kütüphanelerin el-yazma bölümlerinde mevcuttur. Bunlar: Dîvân-ı Şâhî adıyla TBMM Kütüphanesi, İzmir Milli Kütüphanesi, Çorum Halk ve Manisa İl Halk kütüphaneleriyle Yapı Kredi Sermet Çifter Kütüphanesi’nde birer nüsha; İstanbul Millet ve İstanbul Nuruosmaniye kütüphanelerinde dörder nüsha; Süleymaniye Kütüphanesi’nde iki nüsha hâlindedir. Dîvân-ı Gazelliyât-ı Şâhî adıyla Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu’nda ve Müntehabât-ı Dîvân-ı Şâhî adıyla Bursa Milli Kütüphanesi’nde (Çınarcı 2011: 29-30,124-127) de bulunan Dîvân-ı Şâhî’nin yurt dışında İranlı araştırmacı Saîd Hamîdiyân tarafından 1348/1929 yılında neşredildiği bilinmektedir. Edebî zümrelerce rağbet gören eser şârihlerin de ilgisini çekmiştir. Bu ilginin ürünlerinden olan Şerh-i Dîvân-ı Şâhî, Osmanlı âlimi şârih Şemʽî’ye aittir (ö. 1011/1602-1603 [?]). Eserde Süleymaniye Kütüphanesi, h. 1061/m. 1651 istinsah tarihli Hüsnü Paşa nüshasının ketebe kaydına göre 184 gazel, 25 rubai mevcuttur. Bunun müstensihi Hüseyin Mağribî’dir. Şiirler elif-bâ sırasınca ve her bahrin kalıbı bahir başında olmak üzere sıralanmıştır. Gazellerin beşi kıt’a, beşi mu’amma, on beşi rubai özelliklerini taşımaktadır. Nesih hatlı nüsha 17 satır 170 varaktır (Çınarcı 2011: 124). Çınarcı, Şemʽî’'nin şerhi üzerinde doktora çalışması yapmıştır (2011).Sanatçının biyografisi için ayrıca bk. “Şâhî, Mîr Şâhî, Mîr Akmelik, Akmelik bin Melik Cemâleddîn-i Fîrûzkûhî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Rabia şenay şişman

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum

Niteliği Telif

Kaynakça Browne E. G. (1909).Literary History of Persia(Çev. Hikmet ‘Alî Asgar) (E. Browne, ez Sa‘dî tâ Câmi/Sâdî’den Câmî’ye kadar İran Edebiyat Tarihi. s. 724-725). Çalka, M. Sait (2017). "Bir Şairnâme Örneği Olarak Süheylî’nin Gülşen-i Şuarâ Adlı Kasidesi ve Bu Kasidede Yer Alan Türk, Arap ve Fars Şairleri".Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi / SUTAD.42: 273-301. Çınarcı, Mehmet Nuri (2016). "Mustafa Şem’înin Şerh-i Divan-ı Şâhî Adlı Eserinde Yer Verdiği Alıntılar".Turkish Studies İnternational Periodical for Languages, Literature and History of Turkish or TurkicV. 11/10. s. 191-202. Devletşâh Semerkandî (1977).Tezkîretü’ş-Şuarâ.Devletşâh Tezkiresi, C. I-II-III (Çev. Necati Lugal). İstanbul: Tercüman Gazetesi Yayınları. Hândmîr, Gıyâseddîn (1333/ 1915).Târîhu Habibü’s-Siyer fî Ahbâr-ı Efrâd-ı Beşer,C. IV. Kitabhâne-i Hayyam. Tehran. Harmancı, Esat (2007).Süheylî Ahmed bin Hemdem Kethudâ – Dîvân. Ankara: Akçağ Yayınları. Kaska, Çetin (2020).İran Şairleri Sözlüğü/ Dictionary of Iranian Poets. İstanbul: Hiperyayın. Molla Câmî (1985).Bahâristân(Çev. M. Nuri Gençosman). İstanbul: MEB Yayınları. Nevâyî, A. Şîr (2015).Mecâlisü’n-Nefâyis II, (Çeviri ve Notlar), (Haz. Kemal Eraslan), Ankara: TDK Yayınları, s. 28-51. Safa, Zebihullah (1384).Târîh-i Edebiyyât Der-Îrân, C. IV. İntişarât-ı Firdevs. (Hulasa-ı Cild-i Sivvom): Tahran. Saîd Hamîdiyân (1348/1929).Dîvân-ı Emîr Şâhî / Ez Şuʽarâ-yı Bozorg Sede-i Nuhum Hicrî.Tehrân: İntişarât-ı İbn-i Sînâ. https://www.academia.edu/1845931/Süheylî_dîvan

Atıf Bilgileri şişman, rabia şenay. "DÎVÂN (ŞÂHÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/divan-sahi-tees-1555. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].